بررسی ماده 596 قانون مجازات اسلامی

پاسخ سوال اول: اولاً واژه غیررشید در این ماده نه در معنای خاص خود (سفیه) بلکه در معنای عام خود (صغیر- مجنون- سفیه) به کار رفته است. ثانیاً ب. ت. ب. عبارت به کار رفته در ماده 596 که بیان داشته « هرکس که با استفاده از ضعف نفس شخصی یا هوی و هوس او یا حوائج شخص افراد غیررشید به ضرر او نوشته یا سندی... به هر نحو تحصیل نماید»، «ی» در واژه «شخصی» یای وحدت م. ب. و به معنای یک شخص اعم از رشید یا غیررشید که دارای ضعف نفس است می‌باشد، بنابراین ماده فوق هرگونه استفاده از ضعف نفس اشخاص اعم از رشید یا غیررشید را که باعث اخذ نوشته یا سند التزام‌آور و یا برائت‌دهنده شود تحت شمول خود قرار داده است و این تفسیر به لحاظ ادبی نیز درست م. ب. زیرا در غیر این صورت واژه «او» در ماده فوق آنجا که بیان داشته «هر کسی با استفاده از ضعف نفس شخصی یا هوی و هوس او» در ماده اضافه خواهد بود. این تفسیر با فلسفه تقنینی ماده نیز همخوانی دارد چرا که هدف قانون‌گذار حمایت از افرادی است که به هر دلیلی دارای ضعف نفس «ضعف قوه تشخیص و تمیز» می‌باشند. چه بسیار افرادی که از نظر پزشکی‌قانونی رشید محسوب شده ولیکن به جهت ضعف قوای فکری و ادراک ممکن است مورد سوء استفاده قرار بگیرند. ملاک تعیین ضعف نفس افراد نیز عرف خواهد بود. پاسخ سوال دوم: جبران خسارت در انتهای ماده به معنای رد مال آن‌طور که در جرائم سرقت و کلاهبرداری آمده نمی‌باشد بلکه به این معنا است که شاکی می‌تواند با تقدیم دادخواست مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم آن خسارت را مطالبه نماید. همان‌طور که در بسیاری از مواد قانون مجازات اسلامی (مانند مواد 532و 533 و 534 و 689 و...) به جبران خسارت اشاره شده است. در قرار تامین کیفری ب. ت. ب. مواد 217 و 219 قانون آیین دادرسی کیفری (که بیان داشته میزان قرار تامین از خسارت وارده نباید کم‌تر باشد) میزان ضرر و زیان شاکی لحاظ خواهد شد.