مقدمه
تقاضای مهر واجرت المثل ایام زندگی مشترک
زوجه توسط
ورثه او
خ. م.:
در نشست
قضایی که در تاریخ 2 اسفند 1391 در
استان گلستان برگزار شد، موضوع مورد بررسی تقاضای وراث زوجه برای دریافت مهر و اجرت المثل ایام زندگی مشترک بود. پرسش اصلی این بود که آیا ورثه زوجه میتوانند از زوج درخواست مهر و اجرت المثل به عنوان ارث کنند. نظر هیات عالی بر این بود که درخواست
ابطال تقسیمنامه به دلیل
محجور بودن یکی از امضاکنندگان غیرموجه است و
نظریه اکثریت تایید شد. اکثریت به این نتیجه رسیدند که مهر به محض
عقد نکاح به زن تعلق میگیرد و وراث حق دارند برای
مطالبه مهر از زوج اقدام کنند. اما اجرت المثل به دلیل اینکه جزء
حقوق قانونی زوجه در ایام
زوجیت بوده و با فوت زوجه دعوا قابلیت
استماع ندارد، قابل مطالبه نیست. همچنین اصل بر
تبرعی بودن است و ورثه نمیتوانند اجرت المثل را مطالبه کنند. در مقابل، نظر
اقلیت بر این باور است که بر اساس رویه فعلی، زوجه میتواند بدون درخواست طلاق برای دریافت اجرت المثل اقدام کند و این حق به ورثه منتقل میشود. این اختلاف نظر نشاندهنده تغییرات در رویههای قضایی و تفسیرهای قانونی در این زمینه است.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1391/12/02
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر آزاد شهر
موضوع
تقاضای مهر واجرت المثل ایام زندگی مشترک زوجه توسط ورثه او
پرسش
چنانچه زوجه فوت نماید آیا ورثه زوجه میتوانند از زوج تقاضای مهر و
اجرتالمثل ایام زندگی مشترک به عنوان ارث نمایند؟
نظر
هیئت عالی
تقاضای ابطال
تقسیمنامه به استناد محجور بودن احد از امضاکنندگان تقسیمنامه (پدر خ. ه.)؛ به اعتبار عدم
اثبات حجر در زمان امضاء تقسیمنامه، غیرموجه و فاقد دلیل اثباتی است؛ فلذا نظریه اکثریت
تأیید میگردد.
نظر اکثریت
به مجرد عقد نکاح زن
مالک مهر است و زوجینی که زوجیت آنها دائمی باشد، به شرطی که ممنوع از ارث نباشند، از یکدیگر ارث میبرند. بنابراین،
مالکیت ورثه نسبت به
ماترک متوفیٰ مستقر نمیشود مگر بعد از ادای دیونی که به
ترکه میت تعلق گرفته است که باید قبل از تقسیم ادا شود. در فرض سوال مهر به عهده زوج بوده و از دیون ممتاز است و از حقوق دینی محسوب میشود و این حق به ورثه منتقل میشود. لذا ورثه حق اقامه دعوا به خواسته مطالبه مهر به طرفیت زوج را از محل ماترک زوجه دارند لیکن در مورد اجرتالمثل دعوای وراث قابل استماع نیست چرا که مطالبه اجرتالمثل جزء حقوق قانونی زوجه در ایام زوجیت بوده و آن هم در صورتیکه زوج تقاضای طلاق زوجه را داشته باشد به شرط
احراز شرایط مطالبه آن «احراز عدم تبرع در انجام امورات منزل» است. از آنجا که دوام زوجیت با فوت منحل شده لذا این دعوا قابلیت استماع نداشته و محکوم به رد است. به علاوه اصل بر تبرعی بودن است. در اجرتالمثل تقاضای زوجه و قصد درونی زوجه را باید احراز شود که آیا تبرعی بود یا خیر و الان که فوت کرده، میتوان گفت تبرعی بوده است چون وقتی خودش مطالبه نکرده نشان از تبرعی بودن عمل وی دارد و ورثه نمیتوانند مطالبه کنند.
نظر اقلیت
در رویه سابق زوجه اول باید درخواست طلاق میکرد سپس درخواست اجرتالمثل مینمود. لیکن رویه فعلی در محاکم خانواده تهران این است که زوجه میتواند بدون
دادخواست طلاق دادخواست اجرتالمثل دهد و این حق به ورثه منتقل میشود و میتوانند علیه زوجه اقامه دعوا نمایند.