تکلیف دادگاه در فرض تفهیم نشدن یک اتهام در دادسرا

اگر کیفرخواستی با سه عنوان اتهامی (توهین، تهدید و ضرب و جرح عمدی) تنظیم و به دادگاه ارسال شود و دادگاه ملاحظه کند عنوان اتهامی توهین، تفهیم نشده یا اتهام ضرب و جرح فاقد گواهی پزشکی قانونی است آیا دادگاه راساً می‌تواند عنوان اتهامی توهین را تفهیم کند و عنوان اتهامی ضرب و جرح عمدی را به ضرب فاقد اثر تغییر، رسیدگی و رای صادر کند و یا اینکه باید پرونده را به دادسرا اعاده تا نسبت به تفهیم عنوان اتهام صحیح و سایر موارد قانونی از قبیل صدور قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست مجدد اقدام نماید؟ نظر هیات عالی ن. ب. ا. صدور کیفرخواست فرع بر تفهیم اتهام و اخذ آخرین دفاع در دادسراست. در فرض مساله عودت پرونده به دادسرا ضرورت دارد. در خصوص تغییر عنوان اتهام از ضرب و جرح عمدی به ضرب فاقد اثر دادگاه می‌تواند بدون نیاز به ارجاع مجدد رسیدگی و رای مقتضی صادر نماید. نظر اکثریت اگر اتهامی تفهیم نشود به دلایل ذیل باید پرونده به دادسرا جهت تفهیم اتهام اعاده شود؛ 1- کیفرخواست اقدام نهایی دادسرا در مهیا سازی پرونده جهت صدور حکم در دادگاه است و فرع بر از تفهیم اتهام است، بنابراین صدور کیفرخواست قبل از تفهیم اتهام فاقد اعتبار قانونی است. 2- تضمین حقوق دفاعی متهم اقتضا می‌کند پرونده به دادسرا بازگشت داده شود تا تفهیم اتهام انجام، متهم دفاعیات خود را مطرح و از ابزارهای قانونی بهره جوید و سپس کیفر خواست صادر و به دادگاه ارسال شود و نمی‌توان متهم را از حقوق دفاعی محروم نمود. 3- ماده 280 قانون آیین دادرسی کیفری که به دادگاه تعیین عنوان صحیح قانونی را اجازه می‌دهد منصرف از موردی است که عنوان اتهامی در دادسرا تفهیم نشده باشد و به عبارت دیگر این فرض از ماده یادشده خروج موضوعی دارد. 4- آیین دادرسی کیفری در زمره قواعد شکلی و بنابراین آمره است. بنابراین به علت طی نشدن مرحله تفهیم اتهام در فرآیند تحقیقات مقدماتی و عدم رعایت مواد 168، 195، 196، 217 و‌262 قانون یادشده باید پرونده به دادسرا اعاده شود. ب) در قسمت دوم سوال: در فرض صلاحیت مستقیم (جرایم تعزیری درجه 7 و 8)، دادگاه ب. ت. ب. محتوای پرونده و در صورت لزوم با دعوت شاکی چنانچه احراز کند اتهام ادعایی وی ضرب و جرح عمدی بوده باید حکمِ برائت صادر کند و اگر موضوع را مصداق ضرب فاقد اثر بداند در این صورت طبق قاعده «اذن در شیء اذن در لوازم آن است» می‌تواند بدون نیاز به ارجاع مجدد به اتهام مذکور رسیدگی و رای صادر کند. (برخی از قائلین به نظر اکثریت معتقد به رسیدگی با ارجاع مجدد رئیس حوزه قضایی بوده‌اند). نظر اقلیت در قسمت اول؛ طبق قسمت دوم ماده 341 قانون یادشده، مورد از موارد نقص تحقیقات تلقی می‌شود و دادگاه براساس ماده مذکور می‌تواند تکمیل تحقیقات را از دادسرا مطالبه یا خود اقدام به تکمیل تحقیقات کند. در قسمت دوم؛ ب. ت. ب. اینکه شکایت شاکی دایر بر ضرب و جرح عمدی بوده است اگر ادله وی برای اثبات این اتهام کافی نباشد باید حکم برائت صادر شود و شاکی به طرح شکایت مبنی بر ضرب فاقد اثر رهنمون شود.