دعاوی ثلاث و عدم سبق تصرفات شاکی

دعاوی ثلاث و عدم سبق تصرفات شاکی صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1401/05/21 برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر مینودشت موضوع دعاوی ثلاث و عدم سبق تصرفات شاکی پرسش در بزه موضوع ماده 690 قانون مجازات اسلامی (دعاوی ثلاث) در صورت عدم سبق تصرفات شاکی آیا موضوع دارای وصف کیفری بوده؟ به عبارت دیگر در تحقق بزه معنون آیا شرایط ماده 158 قانون آیین دادرسی مدنی یعنی تصرف سابق شاکی (خواهان) نیز می‌بایست رعایت شود؟ یا صرفاً به مالکیت شاکی برای اثبات ادعا یا تحقق بزه معنون کافی است؟ مستنداً و مستدلاً نظر خویش را بیان فرمایید؟ نظر هیات عالی قانونگذار با جرم انگاری تصرف عدوانی در واقع خواسته است از سبق تصرف حمایت کیفری نماید نظر به این که تعریف تصرف عدوانی در قانون آیین دادرسی مدنی آمده است نتیجتاً چون در قانون مرقوم ادعای متصرف سابق تحت عنوان تصرف عدوانی مسموع خواهد بود. نتیجتاً نظر اقلیت در حد استنتاج مرقوم تایید می‌گردد. نظر اکثریت به نظر می‌رسد در دعاوی ثلاث تنها مالکیت شاکی برای اثبات ادعای خویش کافی باشد اعم از اینکه مالک سابقه تصرف داشته باشد یا نداشته باشد زیرا اولاً کلمه تعلق در ماده 690 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 ظهور در مالکیت دارد در تایید این نظر قانونگذار به ذکر عبارت موارد مذکور در ذیل ماده اخیر‌الذکر به سنده کرده است و اگر مرجع ضمیر عبارت "موارد مذکور" در ذیل ماده اخیر الذکر هم به موضوع تصرف و هم به صاحبان حق برگردد این استدلال تقویت می‌گردد ثانیاً با تمسک به ماده 692 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 میتوان چنین نظری را برداشت نمود زیرا موضوع ماده اخیرالذکر ملک دیگری است ملک دیگری ظهور در مالکیت دارد نه در تصرف. ثالثاً مالکیت شاکی نوعی تلازم با تصرف دارد یعنی اکثر مواد مالکیت همراه با تصرف م. ب. اما در نوع تصرف مالک مصادیق آن متفاوت م. ب. برای مثال ممکن است شاکی زمین متنازع فیه را در تصرف نداشته باشد اما از مشتکی‌عنه قرارداد اجاره یا غیر داشته باشد و می‌تواند نسبت به آن اعمال حقوقی انجام دهد اعم از اینکه از ایشان ماهانه دریافت کند یا بتواند آن را بفروشد و غیره نظر اقلیت به نظر می‌رسد در دعاوی ثلاث، علاوه بر مالکیت شاکی، باید سبق تصرف ایشان نیز ملاحظه شود زیرا اولاً ماده 690 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 قانونگذار وقتی دعاوی ثلاث را مطرح می‌کند تعریفی از آنها ارائه نمی‌دهد و شرایط آن را بیان نمی‌کند و برای تعریف و شرایط آن ناچاراً باید به آیین دادرسی مدنی رجوع کنیم و وقتی به قانون اخیر الذکر رجوع می‌کنیم تصرف عدوانی را ادعای متصرف سابق بیان کرده است اعم از اینکه مالک باشد یا نباشد به این ترتیب اگر مالکی سابقه تصرفی ندارد حق شکایت کیفری نیز نخواهد داشت ثانیاً با تمسک به ماده 691 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 می‌توان این استدلال را تقویت نمود زیرا که در این ماده قانونگذار از متصرف حمایت کرده است. ثالثاً در تمامی عناوین مجرمانه از جمله این جرایم (دعاوی ثلاث) می‌خواهیم مجرم را مجازات نماییم که قد متقین آن است که شاکی علاوه مالکیت می‌بایست سابقه تصرف در ملک متنازع فیه نیز باشد به عبارت دیگر در این گونه جرایم شخصی مستحق مجازات م. ب. که علاوه بر اینکه به مالکیت شاکی احترام نگذاشته، سبق تصرف ایشان را نیز نادیده انگاشته است برای مثال ممکن است متهم در فرضی که شاکی تصرفی به عرصه متنازع فیه نداشته عرصه مذکور را با تصور سبق تصرف خود مجدد متصرف شده باشد مجازات نمودن چنین شخصی بسیار دور از ذهن می‌رسد.