احضار مشتکی عنه به عنوان مطلع

احضار مشتکی عنه به عنوان مطلع خ. م.: در نشست قضایی که در تاریخ 13 آذر 1397 در استان گیلان برگزار شد، موضوع احضار مشتکی‌عنه به عنوان مطلع مورد بررسی قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که آیا در دادسرا می‌توان مشتکی‌عنه را به عنوان مطلع احضار کرده و از وی تحقیق کرد و در صورت اقرار به ارتکاب بزه، چه حکمی بر آن مترتب خواهد شد. نظر هیات عالی بر این است که احضار متهم به عنوان مطلع فاقد وجاهت قانونی است و این نظر با استناد به قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و نظریه مشورتی اداره کل حقوقی تایید می‌شود. اکثریت قضات بر این باورند که طبق ماده 204 این قانون، بازپرس می‌تواند هر شخصی را برای روشن شدن موضوع احضار کند و در صورت عدم وجود دلایل کافی برای احضار به عنوان متهم، می‌توان مشتکی‌عنه را به عنوان مطلع احضار کرد. اظهارات او در صورت اقرار به ارتکاب بزه، به عنوان ادله بعدی قابل استفاده خواهد بود. نظر اقلیت این است که احضار مشتکی‌عنه به عنوان مطلع بر اساس ماده 168 قانونی مجاز نیست و این عمل ممکن است منجر به نقض حقوق وی شود. همچنین نظر ابرازی نیز بر این است که احضار مشتکی‌عنه به عنوان مطلع ممکن است در موارد محدود مجاز باشد و اقرار وی در صورت واقعی بودن، نافذ است. صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1397/09/13 برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر شفت موضوع احضار مشتکی عنه به عنوان مطلع پرسش آیا در رسیدگی به پرونده ها در دادسرا می توان بدوا مشتکی عنه را به عنوان مطلع احضار و از وی در خصوص موضوع شکایت تحقیق کرد ؟در صورت اقرار به ارتکاب بزه اقرار وی چه حکمی دارد؟ نظر هیئت عالی در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 عناوین متهم، شاکی، مطلع و شاهد دارای معانی خاص خود ومجزای از یکدیگرند و لذا احضار متهم (مشتکی عنه) به استناد قانون مزبور به عنوان مطلع به صرف این که دلیلی بر علیه او وجود ندارد فاقد وجاهت قانونی است؛ بنابراین نظریه اقلیت قضات محترم دادگستری شهرستان شفت استان گیلان، موجه و مورد تایید است. ضمناً نظریه مشورتی شماره 7/94/3397 مورخ 1394/12/8 اداره کل حقوقی این استنتاج را تأیید می کند. نظر اکثریت نظر به مفاد ماده 204 قانون آیین دادرسی کیفری که مطابق آن این اختیار به بازپرس داده که هر شخصی (از جمله مشتکی عنه) حضور و تحقیق از وی را برای روشن شدن موضوع ضروری تشخیص دهد برابر مقررات احضار کند در مواردی که دلیل کافی جهت احضار مشتکی عنه به عنوان متهم وجود ندارد (مثلا در زمان وقوع بزه نسبت به شاکی صرفا شاکی و مشتکی عنه حضور داشته اند) می توان مشتکی عنه را به عنوان مطلع احضار کرد و از وی در خصوص شکایت شاکی بدون تفهیم اتهام و رعایت مقررات مربوط به تحقیق از متهم از ایشان تحقیق کرد چنانچه اظهارات وی دلالت بر توجه اتهام به او نماید ب. ت. ب. مفاد ماده 213 قانون ایین دادرسی کیفری که بیان می دارد « تفهیم اتهام به کسی که به عنوان متهم احضار نشده از قبیل شاهد یا مطلع ممنوع است و چنانچه این شخص پس از تحقیق در مظان اتهام قرار گیرد باید طبق مقررات و به عنوان متهم برای وقت دیگر احضار شود » بعدا به عنوان متهم احضار کرد. هم چنین اقرار وی به ارتکاب بزه در مقام مطلع چنانچه مقرون به واقع باشد اقرار صحیح بوده و می توان زمانی که به عنوان متهم احضار شد به عنوان یکی از ادله تفهیم اتهام باشد. نظر اقلیت از مفاد ماده 168 قانون آیین دادرسی کیفری جواز احضار مشتکی عنه به عنوان مطلع برداشت نمی شود و این امر نقض غرض م. ب. چون قانونگذار بیان نموده که برای احضار مشتکی عنه (متهم در صورت احضار) باید دلیل کافی وجود داشته باشد و اگر دلیل کافی جهت احضار شخص به عنوان متهم وجود نداشته باشد مجوز ایشان به عنوان مطلع وجود ندارد و هم چنین ماده 204 قانون آیین دادرسی کیفری در مورد تحقیق از مطلعین یعنی اشخاص ثالث غیر از طرفین پرونده م. ب..در ماده 213 قانون مذکور نیز که بیان داشته « « تفهیم اتهام به کسی که به عنوان متهم احضار نشده از قبیل شاهد یا مطلع ممنوع است و چنانچه این شخص پس از تحقیق در مظان اتهام قرار گیرد باید طبق مقررات و به عنوان متهم برای وقت دیگر احضار شود » قانونگذار نظر به اشخاص غیر از طرفین پرونده که به عنوان مطلع یا شاهد احضار می‌شوند دارد و اگر چنین مواردی را بپذیریم بدون دلیل اشخاص را احضار کرده ایم و این خلاف مفاد مقررات قانونی از جمله ماده 168 قانون آیین دادرسی کیفری م. ب..اما اگر قاضی رسیدگی کننده مشتکی عنه را به عنوان مطلع احضار نمود و ایشان اقرار به ارتکاب بزه نمود چنانچه مقرون به واقع باشد اقرارش نافذ و قابل ترتیب اثر م. ب. و ارزش اقرار را دارد. از طرفی حسب ماده 190 قانون آیین دادرسی کیفری متهم می‌تواند یک وکیل دادگستری به همراه خود داشته باشد و دلیل به همراه داشتن وکیل این است که اظهاری به ضرر خود نماید و وقتی مشتکی عنه به عنوان مطلع احضار می‌شود از داشتن چنین حقی محروم می‌شود و ممکن است اظهاری داشته باشد که به ضرر او تمام شود. نظر ابرازی مشتکی عنه را ب. ت. ب. مفاد مواد 168 و 204 و 213 می توان به عنوان مطلع احضار و از وی تحقیق کرد اما باید در موارد محدود از این اختیار استفاده نمود و استفاده از آن در همه پرونده ها امری ناپسند است.در صورت اقرار به ارتکاب جرم اقرار وی نافذ و دارای اعتبار م. ب. به شرط اینکه مقرون به واقع باشد.