نظر مشورتی 7/1403/665 مورخ 1403/10/29 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی

استعلام : مطابق ماده 231 قانون مجازات اسلامي «در موارد زناي به عنف و در حكم آن، در صورتي كه زن باكره باشد مرتكب علاوه بر مجازات مقرر به پرداخت ارش‌البكاره و مهرالمثل نيز محكوم مي‌شود و در صورتي كه باكره نباشد، فقط به مجازات و پرداخت مهرالمثل محكوم مي‌گردد.» حال سؤال اينجاست كه در فرض ماده مذكور، آيا جهت محكوميت متهم به پرداخت ارش‌البكاره و مهرالمثل به درخواست و مطالبه شاكيه نياز است يا اينكه دادگاه حتي بدون مطالبه و درخواست شاكيه مكلف به اخذ تصميم در خصوص آن‌ها مي‌باشد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : ماده 231 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 كه از قوانين ماهوي است، تنها در مقام بيان اين مطلب است كه در موارد موضوع اين ماده به مجني‌عليها، مهر‌المثل و حسب مورد ارش‌البكاره تعلق مي‌گيرد؛ بنابراين ماده مذكور در مقام بيان لزوم يا عدم لزوم تقديم دادخواست در اين موارد نيست؛ لذا ب. ت. ب. اينكه برابر ماده 449 قانون ياد‌شده، ارش، ديه غير مقدر است و با عنايت به اينكه برابر ماده 14 همان قانون، ديه نوعي مجازات است و حكم به مجازات، به تقديم دادخواست نياز ندارد، لذا حكم به ارش‌البكاره نيز به آن نياز ندارد؛ اما مطالبه و حكم به پرداخت مهرالمثل با عنايت به ماده 15 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 مستلزم تقديم دادخواست است. نظریه مشورتی شماره 7/1403/665 مورخ 1403/10/29 موضوع استعلام به ماده 231 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 مربوط می‌شود که شرایط محکومیت مرتکب در موارد زنای به عنف و پرداخت ارش البکاره و مهرالمثل را بررسی می‌کند. سوال این است که آیا محکومیت متهم به پرداخت ارش البکاره و مهرالمثل نیاز به درخواست و مطالبه شاکیه دارد یا دادگاه به‌طور مستقل باید در این باره تصمیم بگیرد. در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان می‌کند که ماده 231 تنها به تعلق مهرالمثل و ارش البکاره اشاره دارد و درباره لزوم تقدیم دادخواست سکوت کرده است. بر اساس ماده 449 همان قانون، ارش به‌عنوان دیه غیر مقدر و نوعی مجازات محسوب می‌شود که نیازی به تقدیم دادخواست ندارد؛ اما برای مطالبه و حکم به پرداخت مهرالمثل، طبق ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، تقدیم دادخواست ضروری است. تاریخ نظریه: 1403/10/29 شماره نظریه: 7/1403/665 شماره پرونده: 1403-186/1-665ک مطابق ماده 231 قانون مجازات اسلامی «در موارد زنای به عنف و در حکم آن، در صورتی که زن باکره باشد مرتکب علاوه بر مجازات مقرر به پرداخت ارش‌البکاره و مهرالمثل نیز محکوم می‌شود و در صورتی که باکره نباشد، فقط به مجازات و پرداخت مهرالمثل محکوم می‌گردد.» حال سوال اینجاست که در فرض ماده مذکور، آیا جهت محکومیت متهم به پرداخت ارش‌البکاره و مهرالمثل به درخواست و مطالبه شاکیه نیاز است یا اینکه دادگاه حتی بدون مطالبه و درخواست شاکیه مکلف به اخذ تصمیم در خصوص آن‌ها می‌باشد؟