نظر مشورتی 7/1402/246 مورخ 1402/04/23 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی

استعلام : با عنايت به مواد 278 و 265 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 نظر به اينكه قانونگذار در رابطه با پرونده‌هاي مطروحه در دادسرا يا دادگاه اعلام نموده: «... هرگاه به علت جرم نبودن عمل ارتكابي قرار منع تعقيب صادر و به هر دليلي قطعي شود، نمي‌توان بار ديگر متهم را به همان اتهام تعقيب كرد ...» قانونگذار در مواد يادشده در خصوص جرم نبودن عنوان اتهامي مورد درخواست رسيدگي تكليفي بيان نموده؛ ولي در عمل رويه‌هاي متهاتفي در دادسرا و دادگاه مورد عمل مي‌باشد بدين نحو كه: الف- چنانچه عمل ارتكابي جرم نباشد و منتهي به صدور قرار منع تعقيب گردد، چه موضوع جرائم تا درجه 6 بوده يا درجه 7 و 8 برخي از همكاران محترم قضايي در صورتي كه شخص مدعي تقاضاي تجويز مجدد رسيدگي را نمايد، شروع به رسيدگي و اتخاذ تصميم مقتضي مي‌نمايند و برخي ديگر با عنايت به متن صريح قانون موضوع را كان لم يكن تلقي و پرونده را مختومه مي‌نمايند. ب. ت. ب. اختلاف عمل، نظريه آن اداره محترم را جهت بهره‌برداري همكاران اعلام فرماييد. ب- چنانچه شخص مدعي، ادله‌اي جهت اثبات ادعايش ارائه نموده و همكار محترم قضايي دادسرا يا دادگاه ب. ت. ب. درجه مجازات جرم اعلامي به جهت جرم نبودن عمل مورد اشاره اقدام به صدور قرار منع تعقيب نمايد، در صورتي كه مجدداً همان اتهام را با ادله جديد مورد تقاضاي رسيدگي قرار دهد، آيا مجوزي براي طرح مجدد موضوع مي‌باشد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : با عنايت به اصول حقوق كيفري و صراحت حكم مقنن در صدر ماده 278 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 كه همسو با اصول مذكور است، در موردي كه علت صدور قرار منع تعقيب، جرم نبودن عمل ارتكابي (به مفهوم رفتار موضوع ماده 2 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392) باشد، قرار مذكور پس از قطعي شدن تا زماني كه به يكي از طرق قانوني فوق‌العاده شكايت از آراء نقض نشده است اعتبار امر مختوم داشته و به استناد بند «چ» ماده 13 قانون موصوف نمي‌توان متهم را به لحاظ همان رفتار هر چند تحت عنوان ديگري مجدداً مورد تعقيب قرار داد؛ اما در فرضي كه علت صدور قرار منع تعقيب، فقدان يا عدم كفايت دليل باشد، با عنايت به قسمت اخير ماده 278 قانون پيش‌گفته پس از قطعيت قرار و در صورت كشف دليل جديد بر وقوع جرم يا ارتكاب آن توسط متهم، تعقيب مجدد متهم مطابق ترتيب مقرر در اين ماده فقط براي يك بار ديگر امكان‌پذير است. نظریه مشورتی شماره 7/1402/246 مورخ 1402/04/23 موضوع استعلام مربوط به تفسیر مواد 278 و 265 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 است که درباره صدور قرار منع تعقیب به دلیل جرم نبودن عمل ارتکابی و امکان تجدید رسیدگی به اتهامات مشابه بحث می‌کند. سوالات مطرح شده شامل این است که آیا در صورت صدور قرار منع تعقیب به علت جرم نبودن، می‌توان مجدداً به همان اتهام رسیدگی کرد؟ و در صورتی که شخص مدعی ادله جدیدی ارائه دهد، آیا امکان طرح مجدد اتهام وجود دارد یا خیر؟ پاسخ اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان می‌کند که اگر قرار منع تعقیب به علت جرم نبودن عمل صادر شود، پس از قطعی شدن این قرار، اعتبار امر مختوم را دارد و متهم نمی‌تواند به همان رفتار مجدداً تعقیب شود. اما اگر قرار منع تعقیب به دلیل فقدان یا عدم کفایت دلیل باشد، در صورت کشف دلیل جدید، تعقیب مجدد متهم تنها برای یک بار دیگر امکان‌پذیر است. تاریخ نظریه: 1402/04/23 شماره نظریه: 7/1402/246 شماره پرونده: 1402-168-246ک با عنایت به مواد 278 و 265 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 ن. ب. ا. قانونگذار در رابطه با پرونده‌های مطروحه در دادسرا یا دادگاه اعلام نموده: «... هرگاه به علت جرم نبودن عمل ارتکابی قرار منع تعقیب صادر و به هر دلیلی قطعی شود، نمی‌توان بار دیگر متهم را به همان اتهام تعقیب کرد...» قانونگذار در مواد یادشده در خصوص جرم نبودن عنوان اتهامی مورد درخواست رسیدگی تکلیفی بیان نموده؛ ولی در عمل رویه‌های متهاتفی در دادسرا و دادگاه مورد عمل م. ب. بدین نحو که: با عنایت به مواد ٢٧٨و ٢٦٥قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ١٣٩٢ ن. ب. ا. قانونگذار در رابطه با پروندههای مطروحه در دادسرا یا دادگاه اعلام نموده: »... هرگاه به علت جرم نبودن عمل ارتکابی قرار منع تعقیب صادر و به هر دلیلی قطعی شود، نمیتوان بار دیگر متهم را به همان اتهام تعقیب کرد ...« قانونگذار در مواد یادشده در خصوص جرم نبودن عنوان اتهامی مورد درخواست رسیدگی تکلیفی بیان نموده؛ ولی در عمل رویههای متهاتفی در دادسرا و دادگاه مورد عمل م. ب. بدین نحو که: الف- چنانچه عمل ارتکابی جرم نباشد و منتهی به صدور قرار منع تعقیب گردد، چه موضوع جرائم تا درجه ٦ بوده یا درجه ٧و ٨برخی از همکاران محترم قضایی در صورتی که شخص مدعی تقاضای تجویز مجدد رسیدگی را نماید، شروع به رسیدگی و اتخاذ تصمیم مقتضی مینمایند و برخی دیگر با عنایت به متن صریح قانون موضوع را کان لم یکن تلقی و پرونده را مختومه مینمایند. ب. ت. ب. اختلاف عمل، نظریه آن اداره محترم را جهت بهرهبرداری همکاران اعلام فرمایید. ب- چنانچه شخص مدعی، ادلهای جهت اثبات ادعایش ارائه نموده و همکار محترم قضایی دادسرا یا دادگاه ب. ت. ب. درجه مجازات جرم اعلامی به جهت جرم نبودن عمل مورد اشاره اقدام به صدور قرار منع تعقیب نماید، در صورتی که مجدداً همان اتهام را با ادله جدید مورد تقاضای رسیدگی قرار دهد، آیا مجوزی برای طرح مجدد موضوع میباشد؟ با عنایت به اصول حقوق کیفری و صراحت حکم مقنن در صدر ماده ٢٧٨قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ١٣٩٢که همسو با اصول مذکور است، در موردی که علت صدور قرار منع تعقیب، جرم نبودن عمل ارتکابی )به مفهوم رفتار موضوع ماده ٢قانون مجازات اسلامی مصوب (١٣٩٢باشد، قرار مذکور پس از قطعی شدن تا زمانی که به یکی از طرق قانونی فوقالعاده شکایت از آراء نقض نشده است اعتبار امر مختوم داشته و به استناد بند »چ« ماده ١٣قانون موصوف نمیتوان متهم را به لحاظ همان رفتار هر چند تحت عنوان دیگری مجدداً مورد تعقیب قرار داد؛ اما در فرضی که علت صدور قرار منع تعقیب، فقدان یا عدم کفایت دلیل باشد، با عنایت به قسمت اخیر ماده ٢٧٨قانون پیشگفته پس از قطعیت قرار و در صورت کشف دلیل جدید بر وقوع جرم یا ارتکاب آن توسط متهم، تعقیب مجدد متهم مطابق ترتیب مقرر در این ماده فقط برای یک بار دیگر امکانپذیر است. دکتر …