نظریه مشورتی شماره 7/1402/50 مورخ 1402/02/13

نظریه مشورتی شماره 7/1402/50 مورخ 1402/02/13 خ. م.: موضوع استعلام مربوط به وضعیت فردی است که به دلیل ارتکاب جرم تعزیری به مجازات حبس، پرداخت جزای نقدی و رد مال محکوم شده است. این فرد به علت بیماری جسمی قادر به تحمل حبس نیست. طبق ماده 529 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، مجازات حبس او به جزای نقدی تبدیل شده است. سوالات مطرح شده این است که آیا در صورت امتناع از پرداخت جزای نقدی و عدم شناسایی اموالی برای وصول آن، بازداشت فرد محکوم مجاز است و آیا امکان حبس وی بر اساس ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی وجود دارد؟ در پاسخ، اداره کل حقوقی قوه قضاییه توضیح داده است که اگر اجرای ماده 529 منجر به حبس به جای جزای نقدی شود، این امر با هدف ماده 502 قانون آیین دادرسی کیفری در تضاد است. بنابراین، قاضی باید پرونده را به دادگاه ارجاع دهد و درخواست تبدیل مجازات به مجازات‌های مناسب دیگر را نماید، زیرا حبس در این شرایط برخلاف هدف قانون و فاقد وجاهت قانونی است. این تفسیر از تبصره 2 ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394 نیز تایید می‌شود. تاریخ نظریه: 1402/02/13 شماره نظریه: 7/1402/50 شماره پرونده: 1402-25-50ک استعلام: در فرض آنکه م. ع. د. پرونده به مجازات حبس، جزای نقدی و رد مال در جرم تعزیری محکوم شده است، ب. ت. ب. اعلام بهداری زندان و پیرو آن پزشکی قانونی وی به بیماری جسمی مبتلا بوده و اجرای مجازات موجب تشدید بیماری وی می‌شود و م. ع. توانایی تحمل حبس را ندارد و قاضی اجرای احکام کیفری پس از احراز بیماری م. ع. و مانع بودن آن پرونده را در راستای ماده 529 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به دادگاه صادرکننده رای قطعی ارسال و مجازات حبس به جزای نقدی تبدیل می‌گردد. الف- چنانچه در فرض فوق م. ع. از پرداخت جزای نقدی استنکاف نماید و اقدامات اجرای احکام کیفری در راستای اعمال ماده اخیرالذکر منتج به شناسایی مال جهت وصول جزای نقدی جایگزین حبس نشود، آیا بازداشت وی در اجرای بند «ب» مقرره قانونی مذکور دارای مجوز قانونی است؟ ب- آیا امکان حبس وی در راستای اعمال ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی وجود دارد؟ نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه: 1 و 2- چنانچه اجرای مقررات ماده 529 قانون آیین دادرسی کیفری 1392 بر اساس بند «ب» این ماده منتهی به حبس بدل از جزای نقدی م. ع. شود، در این صورت ب. ت. ب. این‌که تبدیل مجازات مندرج در حکم محکومیت اولیه به جزای نقدی نسبت به م. ع. ب. فلسفه وضع ماده 502 قانون یادشده که جلوگیری از تحمیل آثار و عوارض جسمی و روحی علاوه بر نفس محکومیت (مجازات)، سازگاری نداشته و مناسب نمی‌باشد، بنابراین قاضی اجرای احکام کیفری باید جهت اعمال مجدد مقررات قسمت دوم ماده 502 قانون پیش‌گفته و تبدیل مجازات جزای نقدی به مجازات مناسب دیگر یعنی مجازات قابل اجرا نسبت به م. ع. نظیر محرومیت از حقوق اجتماعی یا مجازات جایگزین حبس و سایر مجازات های تکمیلی که موجب تشدید وضعیت بیماری م. ع. و یا وخامت حال او نشود، پرونده را به دادگاه مربوطه ارسال و تقاضای تبدیل مجازات کند و حبس چنین محکومی در اجرای ماده 3 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب 1394 نقض غرض و فاقد وجاهت قانونی است؛ تبصره 2 ماده 3 قانون پیش‌گفته موید این استنباط است.