خیار

#خیار #فسخ #عقد #عقد_لازم #مورث #وراث #قانون_مدنی #تراضی #خیار_شرط #خیار_مجلس #خیارات #قرارداد #شخص_ثالث #شرط_ضمن_عقد #اسقاط_خیار

جستجوی «خیار» در متنِ قوانین، آرا و نظریات

معنی و توضیح

روابطِ واژه

نقشهٔ روابط

در روابطِ واژه‌های دیگر

اصل لزوم (مفاهیم نزدیک) · عقد لازم (مفاهیم نزدیک) · عقد خیاری (هم‌خانواده) · شرط خیار (هم‌خانواده) · خیار حیوان (مفاهیم نزدیک) · خیار حیوان (هم‌خانواده) · خیار شرط (هم‌خانواده) · اسقاط خیار (مفاهیم نزدیک) · اسقاط کافهٔ خیارات (مفاهیم نزدیک) · تأخیر در اجازه یا رد (مفاهیم نزدیک) · لزوم عقد صلح (مفاهیم نزدیک) · ضمان عقد لازم (مفاهیم نزدیک) · عقد خیاری (مفاهیم نزدیک) · فسخ (مفاهیم نزدیک) · خیار مجلس (هم‌خانواده) · خیار شرط (نوعی از) · مدت خیار شرط (هم‌خانواده) · خیار رؤیت و تخلف وصف (نوعی از) · خیار غبن (نوعی از) · خیار عیب (نوعی از) · خیار تدلیس (نوعی از) · خیار تبعض صفقه (نوعی از) · خیار تخلف شرط (نوعی از) · خیار تخلف شرط (هم‌خانواده) · اسقاط کافهٔ خیارات (هم‌خانواده) · حق حبس بایع (مفاهیم نزدیک) · صلح لازم (مفاهیم نزدیک)

مفهوم

mw-parser-output"> خیار ، یعنی حق فسخ عقد و عدول از آن، در واقع خیار، حقی است که به صاحب آن، اختیار منحل نمودن معامله را اعطا می‌نماید.

مستندها

• مادهٔ ۳۹۸ قانون مدنی
• مادهٔ ۳۹۹ قانون مدنی
• مادهٔ ۴۱۰ قانون مدنی
• مادهٔ ۴۱۶ قانون مدنی
• مادهٔ ۴۲۳ قانون مدنی

ریشه و سیرِ واژه

منشأ

عربی؛ ریشه از «خ ی ر» به معنای اختیار و انتخاب

معنای اولیه

قدرت یا اختیار در انتخاب میان دو یا چند چیز

تطورِ معنایی

در متون فقهی و حقوقی، معنای اختیار در فسخ یا ابقای عقد به‌تدریج تخصصی شد و به حق فسخ در قراردادها محدود گردید

در فقه

حق شرعی برای یکی از طرفین یا هر دو جهت فسخ عقد، به دلایل خاص و معین

در قانونِ موضوعه

حق قانونی برای فسخ یک عقد معین، در شرایطی که قانون یا قرارداد پیش‌بینی کرده است

تفاوتِ این دو

در فقه دامنه و انواع خیارها گسترده‌تر و گاه با شرایط متفاوت است؛ قانون مدنی برخی از آن‌ها را پذیرفته و برخی را محدود یا حذف کرده است

هم‌خانواده

خیار، مختار، اختیار، مختارٌ فیه، تخییر، مخیَّر، اختیار فسخ

مفهوم

یک حق قانونی یا قراردادی برای فسخ یک عقد لازم، که به موجب قانون یا توافق طرفین ایجاد می‌شود

زیرمجموعهٔ: حقوق قراردادها و به طور خاص، اسباب انحلال عقود

دامنه و مصادیق خیارها در طول زمان و با تحول قوانین و عرف معاملات تغییر یافته است

گونه‌ها

• خیار شخصی — معیار: مختص یک طرف عقد است
• خیار قانونی — معیار: مبنای آن نص قانون است
• خیار قراردادی — معیار: بر اساس توافق طرفین ایجاد می‌شود
• خیار مشترک — معیار: برای هر دو طرف قابل اعمال است

اسبابِ پیدایش

• پیشگیری از ضرر و حمایت از اراده طرفین در معاملات — پاسخ به نیازهای عملی و رفع اجبار و اکراه در عقود

مفاهیمِ مجاور و مرزشان

• ابطال — خیار ناظر به فسخ عقد صحیح است؛ ابطال مربوط به عقد باطل یا غیرنافذ
• انفساخ — خیار اعمال ارادی است؛ انفساخ قهری و بدون اراده طرفین رخ می‌دهد
• فسخ — خیار سبب فسخ است؛ فسخ عمل حقوقی است که با استناد به خیار انجام می‌شود

ارکان و ضمانتِ اجرا

• رکن — وجود عقد لازم · خیار در عقود لازم مطرح است
• سبب_انحلال — اعمال خیار توسط ذی‌حق · اعمال خیار موجب فسخ عقد می‌شود
• ضمانت_اجرا — فسخ عقد و بازگشت عوضین · در صورت اعمال خیار، عقد منحل و عوضین مسترد می‌شود

مستندها

• ماده 396 قانون مدنی — انواع خیارات را در معاملات معین می‌کند

تطبیقِ اصطلاح‌شناختی

• رومی-ژرمنی — right of rescission · در حقوق فرانسه و آلمان، حق فسخ قرارداد با شرایط خاص مشابه خیار وجود دارد
• کامن‌لا — rescission, option · در کامن‌لا، حق فسخ (rescission) و قرارداد اختیار (option contract) مفاهیم نزدیک به خیار هستند

هم‌ارزها و هم‌خانواده‌ها

اختیار فسخ · حق فسخ

این‌ها در جستجو با هم گرفته می‌شوند (بینشان «یا»).

مفاهیمِ مرتبط و متناظر

اسقاط خیار

دو سوی یک رابطهٔ حقوقی‌اند (مثلِ بایع و مشتری، مبیع و ثمن) — نه متضاد، نه هم‌معنا.

مفاهیمِ متمایز

انفساخ

متضادها و مفاهیمِ مقابل

لزوم عقد · فسخ · غبن · تدلیس · خیار عیب · خیار شرط

این‌ها خودکار جستجو نمی‌شوند — پیشنهادند. متضاد اگر «یا» شود، سندی که فقط واژهٔ مقابل را دارد بالا می‌آید.

مفاهیمِ مرتبط

متعلق خیار

ترکیب‌های ثبت‌شده

اسقاط خیار · خیار‌تدلیس · خیار‌حیوان · خیار‌رویت · خیار‌شرط · خیار‌عیب · خیار‌غبن · خیار‌مجلس · شرط خیار · مسقطات‌خیار · خیار‌تاخیر‌ثمن · خیار‌تبعض‌صفقه · خیار‌تخلف‌شرط · مدت خیار شرط · خیار رؤیت و تخلف وصف

واژهٔ تنها گاهی چند معنا دارد؛ ترکیب است که معنای حقوقی را قطعی می‌کند.

آلِکسا — حقوق، با نگاهِ هوش مصنوعی و الگوریتم