قرارداهای بانکی و مبنای شروع خسارت تأخیر — (۳) در دادنامه شماره ۱۲۵۱/۸۶ مورخ ۸۶/۱۲/۱۳

مقاله سوم تفسیر قراردادهای بیمه ای در رویه قضایی ایران (۱) در صورتی که بیمه گذار از پرداخت حق بیمه ها خودداری کند قرارداد بیمه به حالت تعلیق در می آید یا توسط بیمه گر فسخ خواهد شد و بنابراین حادثه، دیگر تحت شمول بیمه نخواهد بود. دادنامه شماره ۶۷۰/۸۶ ۸۶/۱۰/۵۰ موضوع پرونده شماره ۵۹۰/۱۴/۸۶ شعبه چهاردهم دادگاه حقوقی اهواز در این مورد بیان می دارد: در خصوص دادخواست شرکت وصال... با وکالت آقای …... به طرفیت شرکت بیمه... به خواسته مطالبه حق بیمه از قرارداد شماره ۵۲۳۲۰۱۲/۸۶/۲ فعلاً م. ب. پنج میلیون ریال به این شرح که وکیل خ. ا. د. شرکت موکل در شروع سال ۱۳۸۶ مسئولیت بیمه بارهای خود را طی قرارداد مذکور به شرکت خوانده سپرده و قرار داد نیز مهر و امضاء گردید. در تاریخ ۱۳۸۶/۱/۲۱ بارنامه شماره... از سوی شرکت موکل برای حمل ۲۴۲۷۰ کیلوگرم روغن سویا توسط تریلی شماره... صادر و در مورخ ۱۳۸۶/۱/۱۲ تانکر مذکور دچار حادثه شده و محموله از بین رفته نماینده خوانده در محل حادثه حاضر و گزارش تنظیم و مدارک ارسال لکن خوانده با اعلام فسخ قراداد حاضر به پرداخت خسارت نمی باشد و در پایان خواستار صدور حکم به شرح خواسته شدند. شرکت خوانده با ارسال لایحه شماره ۱۳۸۶/۱۰/۴/۱۵۱۱ که توسط نماینده حقوقی تقدیم گردید با بیان این مطلب که شرکت خوانده حق بیمه را پرداخت ننموده و از طرف دیگر فهرست کلیه بارنامه های صادره که حداکثر از زمان صدور به مدت ۲۴ ساعت باید اعلام نمود ارسال ننموده و سپرده حق بیمه را نیز پرداخت نکرد و خواستار صدور حکم به رد دعوای خواهان شدند. دادگاه با بررسی محتویات پرونده و توجهاً به اینکه از طرف وکیل خواهان هیچ دلیل و سندی دال بر پرداخت سپرده حق بیمه که اعتبار قرار داد به استناد ماده ۱۱ توافق طرفین منوط به به آن بوده ارایه نگردید دعوای موکلش را غیر وارد و مستنداً به مواد ۱۰ ۲۵۷ از قانون مدنی و ۱۹۷ از قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر بی حقی خواهان صادر و اعلام می نماید رأی صادره حضوری و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظر خواهی در دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان م. ب.. (۲) تفسیر شرایط قرارداد بیمه ای را می توان در دعوای حاضر نیز مشاهده نمود: ابتدا در دادنامه شماره ۸۹۰۹۹۷۸۶۱۰۷۰۰۲۶۵ مورخ ۱۳۸۹/۳/۲۷ موضوع پرونده شماره ۸۹۰۱۳۹ شعبه هفتم دادگاه عمومی حقوقی اراک آمده است: در خصوص دادخواست آقای …... به طرفیت شرکت بیمه... استان مرکزی به خواسته الزام به انجام تعهدات قرار دادی ناشی از بیمه نامه شماره ۵۳۴۲۱۰۲۲/۸۸/۰۰۲۲ بیمه.... بدین توضیح که خ. ا. ن. است ... اینجانب که مدیریت کارگاه را بر عهده دارم و یکی از کارگرانم در محل کار دچار حادثه شد و طبق رأی و دادنامه به شماره ۸۸۰۹۹۷۸۶۱۱۲۱۰۰۸۲۲ مورخ ۸۸۸۰/۲۸ شعبه ۱۰۱ کیفری اراک محکوم به پرداخت دیات مندرج در رأی گردیدم و چون به بیمه مراجعه نمودم اعلام داشتند که در ذیل بیمه نامه ذکر شده که می بایست اعلام خسارت ظرف مدت ۵ روز باشد و چون بیشتر از ۵ روز شده است دیگر به شما خسارت تعلق نمی گیرد و اینجانب حدود دو ماه و نیم بعد از وقوع حادثه به شعبه مرکزی بیمه... موضوع را اعلام نمودم ... و نماینده حقوقی شرکت خ. ن. د. دفاع اعلام داشته ... اولاً - مطابق مقررات و عرف بیمه ای بیمه گذار برای استفاده از پوشش بیمه ای علاوه بر ارایه مدارک مورد نیاز تکالیف متعدد دیگری دارد که از آن جمله میتوان به تکلیف مقرر در <a class="artref" href="/ماده/ماده-15-a_081511029409">ماده ۱۵ قانون بیمه</a> مصوب سال ۱۳۱۶ اشاره نمود که اذعان میدارد بیمه گذار مکلف است در اولین فرصت منتهی ظرف ۵ روز از تاریخ اطلاع از وقوع حادثه مراتب را به بیمه گر اطلاع دهد که در غیر این صورت بیمه گر مسئول نخواهد بود... ثانیاً - در بند ۴ از بیمه نامه بیمه گذار مکلف به اعلام خسارت ظرف ۵ روز گردیده است... لذا تقاضای رد دعوا را دارم... دادگاه ب. ت. ب. مجموع محتویات پرونده از جمله بیمه نامه به شماره ۵۳۴۲۱۰۲۲/۸۸/۰۰۲۲ بین خواهان و شرکت بیمه گر و ن. ب. ا. هر حادثه ای که در طول مدت اعتبار بیمه نامه تحقق می یابد بایستی تحت پوشش بیمه قرار گیرد هر چند که دعوای مسئولیت پس از اعتبار بیمه طرح شده و یا سالها به طول انجامد و مبنای این مسئولیت بر این اساس استوار است که حادثه در طول مدت اعتبار بیمه نامه به وقوع پیوسته و مسئولیت شرکت خوانده استقرار یافته و صرف عدم اعلام از ناحیه خواهان به شرکت خوانده مجوز عدم پرداخت خسارت نمی باشد لذا مستنداً به مواد ۱۰-۲۱۹-۲۲۳-۱۲۵۷-۱۲۵۸ قانون مدنی و مواد ۱۹۸ از قانون آیین دادرسی مدنی رأی بر الزام خوانده بر انجام تعهدات قرار دادی بیمه نامه موضوع خواسته صادر می نماید. بدیهی است وجه دیات موضوع دادنامه صادره از شعبه ۱۰۱ در وجه مصدوم قابل پرداخت م. ب.. رأی صادره حضوری و ظرف مهلت ۲۰ روز قابل تجدید نظر خواهی در محاکم تجدیدنظر مرکز استان م. ب.. دادنامه شماره ۸۹۰۹۹۷۸۶۱۶۸۰۰۹۱۵ مورخ ۱۳۸۹/۹/۲۲ موضوع پرونده شماره ۸۹۰۶۱۲ شعبه سوم دادگاه تجدیدنظر دادگستری استان مرکزی در مورد این رأی بیان می دارد: تجدید نظر خواهی شرکت بیمه... با نمایندگی آقای …... به طرفیت آقای …... نسبت به دادنامه شماره ۰۰۲۶۵ - ۸۹/۴/۲۷ صادره از شعبه ۷ دادگاه حقوقی اراک که به موجب آن شرکت ت. ن. خ. به انجام تعهدات قرار دادی بیمه نامه شماره ۵۳۴۲۱۰۲۲/۸۸/۰۰۲۲ ملزم گردیده است، وارد نمی باشد؛ زیرا شرکت ت. ن. خ. وفق مندرجات بند ۶ ماده ۴ قرارداد فقط می تواند در صورت اثبات مطالبه ضرر و زبان کند و تبصره ذیل آن نیز ناظر به بندهای دیگر همان ماده بوده چون در متن بند ۶ که در مقام بیان بوده در مورد موضوع تعیین تکلیف شده و تبصره ناظر به موردی است که در بند ۶ به آن اشاره نشده است لذا رأی تجدید نظر خواسته من حیث المجموع مواجه با اشکال عمده نبوده و و ب. ت. ب. اصلاح خواسته در اولین جلسه رسیدگی به الزام به انجام تعهدات قراردادی از ناحیه ت. ن. خ. ایراد یا اشکالی که موجبات نقض رأی را فراهم آورد ابراز نگردیده است. در نتیجه ضمن رد تجدید نظر خواهی با استناد به قسمت ذیل ماده ۳۵۸ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامه تجدید نظر خواسته را نتیجتاً تأیید و ابرام می نماید. این رأی قطعی است. (۳) در دادنامه شماره ۱۲۵۱/۸۶ مورخ ۸۶/۱۲/۱۳ موضوع پرونده شماره ۵۹۲/۸۸۶ شعبه هشتم دادگاه تجدیدنظر استان خوزستان شروط قرارداد را در روابط طرفین پذیرفته است: تجدید نظر خواهی شرکت سهامی بیمه... نسبت به دادنامه شماره ۸۸۱/۸۵ شعبه چهاردهم دادگاه حقوقی اهواز در پرونده کلاسه ۹۱/۱۴/۸۵ که به موجب آن دعوای آقای …... با وکالت آقای …... و به طرفیت ت. ن. خ. فعلی به خواسته الزام خوانده به اجرای مفاد تعهدات بیمه ای و پرداخت خسارات وارده به مغازه معادل مبلغ چهارصد و پنجاه و شش میلیون ریال که به شرح استدلالی که در دادنامه بدوی مندرج است در حد مبلغ یکصد و بیست میلیون ریال وارد دانسته شده و خوانده به پرداخت مبلغ أخیر الذکر محکومیت یافته است موجه و صائب تشخیص داده میشود زیرا حسب بیمه نامه آتش سوزی فیمابین رسیدگی و تسویه خسارت بر اساس مشاهدات عینی کارشناس بیمه گر و دفاتر و مدارک مثبته و قانونی بیمه گذار انجام خواهد گرفت و در صورت عدم ارایه مدارک فوق الذکر فقط نظر کارشناس بیمه گر ملاک محاسبه و تعیین خسارت خواهد بود و ماده ۲۴ شرایط عمومی بیمه نامه آتش سوزی نیز مقرر داشته در صورتی که مبلغ خسارت وارده مورد توافق نباشد بیمه گر و بیمه گذار حق دارند درخواست تعیین میزان خسارت وارده را به وسیله هیأتی مرکب از سه نفر کارشناس به شرح زیر بنمایند: الف هر یک از طرفین یک نفر کارشناس انتخاب و کتباً به طرف دیگر معرفی می نمایند کارشناسان منتخب متفقاً نسبت به تعیین کارشناس سوم اقدام خواهند نمود... و توافقات یاد شده که در قالب شروط ضمن عقد ارزیابی میشود برای طرفین و محکمه حقوق لازم الاتباع است و دادنامه تجدید نظر خواسته که بدون لحاظ و رعایت شرایط مذکور و تعهدات متقابل اصدار یافته واجد ایراد و خدشه م. ب. لذا مستعیناً به ماده ۲۹۹ قانون آیین دادرسی مدنی با تلقی حکم بدوی به عنوان قرار و ب. ت. ب. ایراد یاد شده به استناد ماده ۳۵۳ قانون آیین دادرسی مدنی قرار معترض عنه نقض می گردد. پرونده جهت رسیدگی ماهوی به دادگاه محترم بدوی اعاده می شود. رأی قطعی است. (۴) اگر بیمه گر از پرداخت خسارت در زمان قطعیت دادنامه امتناع نماید، مسئول افزایش دیه در سال بعد است حتی اگر بیشتر از سقف تعهدات او باشد زیرا از باب تسبیب مسئول م. ب.. در دادنامه شماره ۸۵/۶/۲۰۸۸/۹۳۸ موضوع پرونده شماره ۸۵/۲۴ شعبه ۳۲ دادگاه عمومی مشهد معلوم نشده است که آیا تقصیری متوجه بیمه گر بوده و با اطلاع از قطعیت حکم از پرداخت دیه در سال جاری امتناع نموده یا اینکه در سال بعد و بعد از افزایش دیه از حکم مطلع شده است. هر چند از مفاد دادنامه تجدیدنظر اینطور به نظر می رسد که از این موضوع بی اطلاع بوده است: در خصوص دعوای آقای …... به وکالت از محمد... و خانمها …... و مهناز... به طرفیت شرکت سهامی بیمه... و آقای …... به خواسته مطالبه ما به التفاوت نرخ دیه به قیمت یوم الاداء با این توضیح که وکیل خ. ه. د. دادخواست آورده است مورت خ. ه. د. سال ۸۲ و بر اثر سانحه تصادف رانندگی فوت می نماید. اتوبوس خ. ر. د. نزد شرکت بیمه... تا سقف ۲۴ میلیون تومان بیمه بوده و رأی قطعیت یافته در سال ۸۳ حاکی از محکومیت خ. ر. د. به پرداخت یک فقره دیه کامل مرد مسلمان به انضمام ثلث آن به عنوان تغلیظ دیه در ماه حرام م. ب.. لکن ن. ب. ا. دیه مقرر در حکم بیشتر از سقف دیه اتومبیل نزد خ. ر. د. م. ب. و خ. ر. د. از پرداخت دیه در سال ۸۳ زمان قطعیت دادنامه کیفری امتناع نموده است لذا میبایست افزایش قیمت را نیز بپردازد. لذا به شرح خواسته تقاضای محکومیت خواندگان را نموده است. نماینده خ. ر. ا. در جلسه رسیدگی و لوایح دفاعیه اظهار داشته است مسئولیت و تعهد شرکت بیمه محدود به سقف مندرج در بیمه نامه مربوط م. ب. و سقف بیمه نامه خ. ر. ا. ۲۴ میلیون تومان بوده که تماماً در پرونده کیفری تودیع گردیده است. لذا به موجب بند ۱ و ۲ شرایط عمومی بیمه نامه و حکم المومنون عند شروطهم و <a class="artref" href="/ماده/ماده-226-a_0815110235872">ماده ۲۲۶ قانون مدنی</a> تقاضای رد دعوای خواهان را نموده است. بناء علیهذا با عنایت به تعریف عقد بیمه در ماده یک قانون بیمه و نظر به بند ۷ ماده ۳ همان قانون که یکی از موارد ضروری در هر بیمه نامه قید میزان تعهد بیمه گر در صورت وقوع حادثه اعلام گردیده است و درج عبارت مذکور از شرایط اساسی صحت عقد بیمه بوده و مبین محدود بودن پرداخت خسارت تا سقف مندرج در بیمه نامه است چرا که بیمه گذار خود سقف مبلغ مذکور را با پرداخت حق بیمه انتخاب نموده و می توانست با پرداخت حق بیمه بیشتر میزان تعهدات بیمه گر و سقف تعهدات بیمه را افزایش دهد و افزایش تعهد بیمه گر بدون پرداخت حق بیمه از ناحیه بیمه گذار خلاف اصل و قانون است؛ اصلی که در انتهای <a class="artref" href="/ماده/ماده-19-a_081511029413">ماده ۱۹ قانون بیمه</a> به صراحت قید شده و آمده است: در هر صورت حداکثر مسئولیت بیمه گر از مبلغ بیمه شده تجاوز نخواهد کرد. لذا دادگاه مستنداً به مواد مذکور از قانون بیمه دعوا را به طرفیت خ. ر. ا. وارد ندانسته و حکم به بی حقی خواهان صادر و اعلام می دارد لکن در خصوص دعوای مطروحه به طرفیت خ. ر. د. نظر به ملاحظه کروکی افسر کاردان فنی و مطالعه پرونده استنادی و اقرار خ. ر. د. به وقوع حادثه دعوای خ. ر. و. تشخیص مستنداً به ماده یک قانون مسئولیت مدنی و مواد ۱۹۸ و ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی حکم به محکومیت خوانده به پرداخت ما به التفاوت نرخ دیه از مازاد بر مبلغ بیست و چهار میلیون تومان تا زمان پرداخت دیه مرحوم حمیدرضا... و نیز پرداخت مبلغ یکصد و پنجاه و یک هزار و دویست ریال بابت هزینه دادرسی و پرداخت حق الوکاله وکیل که در قسمت اجرا محاسبه خواهد گردید د. ح. خ. ه. صادر و اعلام میدارد.