(1)- تأثیر محکومیت کیفری به ترک انفاق بر دعوی طلاق(2)- عسروحرج ناشی از عدم آغاز زندگی مشترک (3)-احراز عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک

رأی خلاصه جریان پرونده حسب محتویات پرونده خانم س. ن.ک.الف. فرزند م. با وکالت آقای ش. ع.و س. م. در تاریخ 94/4/21 د. ب. ط. آقای ب. ب. فرزند ک. بخواسته تقاضای صدور حکم طلاق به جهت ایجاد عسر و حرج شدید مستنداً به دادنامه های قطعی از دادگاههای حقوقی و جزائی با حفظ کلیه حقوق زوجه تقدیم دادگاههای عمومی حقوقی شهرستان شیراز نمودند. خ. د. ت. خواسته خود اعلام نمود در تاریخ 90/4/13 به عقد رسمی و دائمی خوانده درآمده اما متأسفانه نه تنها زوج به تکالیف شرعی و قانونی خود عمل ننموده بلکه زندگی زناشوئی را ترک و همسرش را بدون خرجی و نفقه رها نموده است ضمناً خوانده به موجب دو فقره حکم قطعی که شماره های آن در بندهای 4 و 5 دلائل دادخواست تقدیم گردیده است محکوم به ترک انفاق و الزام به پرداخت مهریه شده است. وکیل خ. د. ج. مورخ 94/6/9 دادگاه علت درخواست صدور حکم طلاق را دادنامه های صادره و محکومیت قطعی زوج به ترک انفاق و عدم تهیه منزل مسکونی و نیز عدم اراده ایشان جهت شروع زندگی مشترک و دادنامه مطالبه مهریه و حدوث عسر و حرج شدید اعلام نموده است، خ. د. پ. به اظهارات وکیل خواهان اعلام نمود مطالب مطرح شده را رد می کنم، همسرم را دوست دارم، نفقه و هزینه ایشان را نیز پرداخت نمودم و مدارک آن نیز موجود است، ترک انفاق قبلی اینجانب نیز به دلیل فریب همسرم بوده است که به من گفته بود بخاطر آنکه با خانواده ام مشکل پیدا نکنم بی جهت شکایت کردم و شما هم قبول نمائید که نفقه را پرداخت نکردید که من هم آن را قبول کردم ( صفحات 23 الی 25) وکیل خ. ط. ل. ای تقدیمی اعلام نمود در طول سه سالی که مسأله ترک انفاق مطرح بود ایشان هیچ مبلغی پرداخت ننموده و منزل و مکانی نیز فراهم ننموده است ضمناً زوج در پرونده ترک نفقه که در دادگاه تجدیدنظر هم قطعی شده است دارای وکیل بوده و دفاعیات لازم را نیز بعمل آورده است زوج با ارائه چند عدد فیش بانکی مربوط به سال 94 مدعی پرداخت نفقه زوجه م. ب. که این عمل با گذشت بیش از 4 سال از عقد موکل اینجانب وجاهت قانونی ندارد. لذا حکم قطعی ترک نفقه به موکل اینجانب حق طلاق می دهد و ایشان بر این امر اصرار دارند (ص 27) در تاریخ 94/6/9 زوجه جهت انجام تست مربوط به بکارت به پزشکی قانونی معرفی می گردد. صفحه 32 پرونده حاکی از قرارداد اجاره ای است که زوج جهت سکونت خود با همسرش در تاریخهای 90/4/15 و 94/2/3 منعقد نموده است دادگاه در جلسه 94/6/12 از زوجه می خواهد که راجع به ادله عسر و حرج خویش و پرونده های مطروحه در محاکم جزائی و حقوقی به طور کامل و دقیق توضیح دهد که خ. د. پ. به سئوال دادگاه اعلام می نماید: من و همسرم به صورت سنتی ازدواج نموده و از همان جلسه اول با بدقولی ایشان روبرو شدیم مثلاً در جلسه خواستگاری با 3 ساعت تأخیر وارد منزل ما شدند و بدون هیچ تجملاتی عقد مختصری بین ما صورت پذیرفت چون در آن زمان دانشجوی پزشکی بود و به همین دلیل ما چیز خاصی از آنها مطالبه ننمودیم در روز محضر هم از یکساعت وقت تعیین شده باز با 40 دقیقه تأخیر خود را حاضر نمودند و از دو هفته بعد فحش ها و ناسزاها شروع شد بعد از یکماه از من تقاضا نمود که برای ایشان 30 میلیون تومان وام بگیرم که من قبول نکردم و همین امر موجب گردید که دعواها شروع شود و بارها به من گفت که باید اسم کثیف خود را از شناسنامه من برداری، سیگار کشیدنش را دیدم انکار کرد، قرص متادون در جیب او دیدم باز انکار کرد تا خانواده ها جمع شدند و از من درخواست شد که یک فرصت دیگر به ایشان بدهم، من همسر عقدی ایشان بودم اما در منزل پدرم زندگی می کردم و هیچ هزینه ای پرداخت نمی نمود و هیچ مسئولیتی را نمی پذیرفت اما در عوض از من زناشوئی میخواست تا اینکه مرا به تصرف خود درآورد درحالیکه نه عروسی و نه منزل و نه خرجی و کماکان در منزل پدرم بودم تا آن زمان شاید 20 خط موبایل عوض کرد و پس از مدخوله شدن دیگر هیچ ارزشی برای من قائل نبود و الان به مدت 4 سال است که مرا بلاتکلیف رها نموده و هیچ تماسی نه ایشان و نه خانواده اش نمی گیرند، دعوت به جلسه جهت تعیین تکلیف را نیز رد نمودند تا یکسال صبر کردم حتی خط موبایل را عوض کرد تا نتوانم با ایشان تماس بگیرم ناچاراً در سال 91 مجبور به شکایت ترک انفاق شدم او هم وکیل گرفت و نهایتاً محکوم به جزای نقدی بدل از زندان شد حکم قطعی مهریه را نیز گرفتم اما دریغ از یک ریال نفقه یا مهریه، هم اکنون جسم و روحم صدمه دیده و در عسر و حرج شدید قرار دارم، اگر ایشان مدعی است که منزل گرفته است چرا از طریق قانونی اقدام نکرد تا مرا به منزل خود ببرد؟ لذا بندهای 1 و 2 و 8 نکاحنامه در مورد ترک انفاق به مدت بیش از 6 ماه محرز و مسلم است 4 سال سوء رفتار وی منطبق با بند 8 نکاحنامه م. ب. ایشان برای انحراف ذهن قاضی چند تا فیش مربوط به سال 94 را جهت نفقه ارائه می دهد که البته دادگاه خود داناتر است و میداند جرم ترک انفاق در طول این چهار سال محقق شده است. لذا تقاضای صدور حکم طلاق را براساس موارد یاد شده دارم و بر این امر نیز اصرار می نمایم. زوجه در پاسخ به سئوال دادگاه که آیا زناشوئی به معنی خاص انجام پذیرفته است یا نه؟ در پاسخ اظهار نمود بله چون عقد شرعی و دائمی ایشان بودم و این عمل بین ما صورت پذیرفت و می توانید مرا به پزشکی قانونی معرفی نمائید، خواهان به پزشکی قانونی معرفی و پاسخ پزشکی قانونی بشرح ذیل است: بکارت از نوع حلقوی و قابل اتساع بوده و دارای سائیدگی همراه با نسج التیامی از ناحیه ساعت 6 م. ب. که از زمان ایجاد آن بیش از سه هفته می گذرد. (ص 43) دادگاه قرار ارجاع امر به داوری را صادر و اعلام می نماید و داور زوجه در نظریه مورخه 94/6/28 اعلام نمود: دامادم بعد از گذشت 4 سال هنوز اقدام به تهیه مسکن ننموده و تاکنون نفقه ای نیز پرداخت ننموده است، فردی است بد دهن و بداخلاق مذاکرات متعددی جهت اصلاح امور داشتیم که منتج به نتیجه نگردید به نظر می رسد جدائی بهترین گزینه برای زوجین باشد از آنجا که هنوز فرزندی هم ندارند این گزینه عقلاً و عرفاً به صلاح طرفین م. ب.. آقای … ب. داور زوج نیز در نظریه مورخ 94/7/21 اعلام نمود: در زمینه ایجاد صلح و سازش تلاش بسیار کردم که متأسفانه زوجه حاضر به این امر نشد و در مذاکرات تلفنی نیز از ایشان خواستم که ب. ت. ب. شرایط مهیا شده قدمی بردارد که باز هم مؤثر واقع نشد لذا زوجه تحت هیچ شرایطی حاضر به تمکین و شروع زندگی مشترک و سازش با زوج نیست و خواسته ایشان فقط طلاق است لذا تلاش اینجانب در جهت اصلاح و سازش مؤثر واقع نگردید. دادگاه در جهت کشف بهتر واقعیات قرار استماع شهادت شهود را صادر نموده تا هرکدام از طرفین 2 شاهد عادل که از وضع زندگی آنها مطلع هستند به دادگاه معرفی شوند. در تاریخ مقرر دو نفر از شهود تعرفه شده از سوی زوجه در دادگاه حاضر و شهادت می دهند که زوجه چهار سال و نیم است که به عقد آقای ب. درآمده اما هیچگونه توجهی به او نشده در طول این مدت در منزل پدر زندگی نموده و هیچ نفقه ای پرداخت نشده است و برای مراسم عروسی و محل سکونت نیز زوج هیچ اقدامی ننموده است همچنان بلاتکلیف او را رها نموده است بعد از 4 سال ماهی 200 هزارتومان جمعاً یک میلیون به حساب همسرش واریز نموده است. در تاریخ 94/9/1 زوجه خطاب به دادگاه اعلام نمود حاضرم در برابر طلاق نصف مهریه خود را بذل نمایم و در مورد نفقه جاریه و عده و همچنین اجرت المثل ادعائی ندارم. دادگاه در تاریخ 94/9/4 ختم رسیدگی را اعلام و بشرح ذیل مبادرت به صدور رأی نموده است: « ... مجموع اوراق و محتویات پرونده نشان دهنده آن است که زوجین زندگی مشترک را شروع ننمودند و پرونده های متعددی در طول ایام زوجیت علیه یکدیگر مطرح نموده اند حال ب. ت. ب. مطالب دادخواست تقدیمی و شهادت شهود و مفارقت چهار سال و نیمه زوجین که ادامه چنین وضعی مسلماً موجب عسر و حرج زوجه می شود و ب. ت. ب. آیه شریفه « فامساک بمعروف اوتسریح باحسان »; که مرد وظیفه دارد یا به خوبی زندگی کند و یا به شایستگی او را رها نماید که معلوم است زوج موضوع پرونده هیچکدام از این دو وظیفه را انجام نداده و ب. ت. ب. ترک نفقه از شعبه 119 جزائی شیراز در مجموع دادگاه ب. ت. ب. قسمت اخیر تبصره ماده 1130 قانون مدنی عسر و حرج زوجه را محقق دانسته و حکم بر محکومیت زوج به طلاق دادن همسرش صادر می نماید.»; ز. ط. ل. ای شهادت شهود را فاقد ارزش و اعتبار دانسته و درخصوص بلاتکلیفی چهار سال و نیمه نیز اعلام نمود که بنده در همان اولین جلسه به خانواده زوجه گفتم که تا چند سال آینده شرایط شروع زندگی مشترک را ندارم و آنها نیز پذیرفتند با این حال پدرم چندین بار اقدام به تهیه منزل استیجاری نموده ولی بدلیل اختلافات بعمل آمده آنها قبول نکردند و اینجانب نیز راضی نشدم که تقاضای عدم تمکین را در دادگاه مطرح نمایم. (ص 76 ) وکیل زوجه در پاسخ به اظهارات ت. ن. خ. طی لایحه مورخه 94/10/28 اعلام نمود: 1- در مورد شهادت شهود اگر خوانده ایراد داشت می بایست موارد جرح را با دلیل و یا با شهود معارض به دادگاه اعلام نماید علاوه بر این خوانده در سطر 16 تا 19 صفحه اول لایحه اقرار به مطالبی نمود که شهود در مورد بلاتکلیفی 4/5 ساله شهادت دادند. 2- دانشجو بودن یک فرد نمی تواند موجب تضییع حقوق قانونی و شرعی زوجه گردیده و او را از پرداخت نفقه محروم سازد علاوه بر آن دانشجویان زیادی هستند که همگام با تحصیل زندگی مشترک را نیز اداره می نمایند 3- زوج در طول 5 سال گذشته حتی یکبار به طور تشریفاتی هم اقدامی برای شروع زندگی مشترک ننموده است 4- محکومیت ایشان به ترک انفاق نشان دهنده آن است که حقوق شرعی و قانونی همسرش را رعایت ننموده است (ص 83) در نتیجه تأیید دادنامه بدوی م. ا.. پرونده جهت رسیدگی به اعتراض زوج به دادگاه تجدیدنظر استان فارس ارسال و به شعبه 28 تجدیدنظر ارجاع گردید این شعبه نیز در تاریخ 94/12/15 و در وقت فوق العاده بشرح ذیل مبادرت به صدور رأی می نماید: .... تجدیدنظرخواهی آقای ب. ب. نسبت به دادنامه 01118 - 94/9/6 صادره از شعبه 25 خانواده شیراز وارد است زیرا آنچه بعنوان عسر و حرج ادعائی در دادخواست نخستین قید گردیده است ترک انفاق و ترک زندگی مشترک م. ب. حال آنکه اولاً عدم پرداخت نفقه زمانی مجوز صدور حکم طلاق می گردد که علیرغم محکومیت قطعی زوج به پرداخت نفقه الزام وی به تأدیه امکانپذیر نباشد چنانچه صراحت ماده 1129 قانون مدنی مؤید این استدلال م. ب. که در ما نحن فیه مطالبه نفقه در محاکم خانواده صورت نپذیرفته و صرفاً یک فقره دادنامه مبنی برمحکومیت زوج به اتهام ترک انفاق کافی در مقام نمی باشد ثانیاً اگرچه دلیل کافی بر ترک زندگی مشترک توسط ت. ن. خ. ارائه نگردیده و قانوناً با عنایت به انجام عمل مواقعه ت. ن. خ. مکلف بوده به محل زندگی همسرش مراجعه و زندگی را شروع نماید و با این کیفیت که نامبرده با وصف عدم بکارت در منزل پدرش سکونت داشته ترک زندگی مصداق نخواهد داشت لاکن به فرض اینکه ترک زندگی مشترک را تحقق یافته تلقی نمائیم ن. ب. ا. موضوع عسر و حرج بر خلاف تحقق شروط ضمن عقد ناظر بر آینده است نه گذشته و در حال حاضر ت. ن. خ. خواستار تشکیل زندگی مشترک و ادامه آن است و با موضوع طلاق موافقت ننموده است عملاً عسر و حرج از این جهت متوجه ت. ن. خ. نبوده النهایه هیأت دادگاه مستنداً به ماده 358 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامه تجدیدنظرخواسته را نقض و به استناد مفهوم مخالف ماده 1130 قانون مدنی حکم بر بطلان دعوی خواهان بدوی صادر و اعلام می نماید. ز. د. ل. فرجامخواهی به رأی صادره اعتراض و اعلام نمود قولنامه ارائه شده با عموی زوج و به صورت صوری تنظیم شده است و در دعوی اعسار خود نیز اعلام نموده شغل و درآمدی هم ندارد. اقدامات زوج در راستای عذاب روحی اینجانب م. ب. زوج نیز در پاسخ به لایحه زوجه مطالبی را مطرح که در صورت لزوم و به هنگام شور قرائت خواهد شد. پرونده در راستای رسیدگی به فرجامخواهی زوجه به دیوانعالی کشور ارسال و پس از ثبت و جری تشریفات قانونی به شعبه پانزدهم ارجاع گردیده است. بعد از ارجاع پرونده به شعبه دیوان ف. خ. ب. دفتر شعبه مراجعه و با تقدیم لایحه ای اعلام نمود که ب. ت. ب. عسر و شدید حاصله و پنج سال بلاتکلیفی حاضر هستم یک هزارو دویست عدد ( 1200 عدد ) سکه بهار آزادی از 1500 عدد سکه مهریه خود را در برابر طلاق به زوج بذل نمایم. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … و اوراق پرونده درخصوص دادنامه شماره 01130 - 94/12/15 فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی متن رأی دادنامه فرجامخواسته به شماره 01130 - 94/12/15 صادره از شعبه بیست و هشتم دادگاه تجدیدنظر استان فارس مآلاً دارای خدشه و ایراد است زیرا ف. خ. د. دادخواست تقدیمی و همچنین جلسات متعدد دادرسی علت درخواست طلاق را ترک انفاق براساس رأی قطعی صادر شده از سوی شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر، بلاتکلیفی قریب پنج سال، فقدان اراده قوی در زوج جهت شروع زندگی مشترک به بهانه های مختلف منجمله مشغول به تحصیل بودن، مسئولیت ناپذیری و عدم رعایت حداقل شئونات عرفی جامعه که برای یک دختر جوان و قبل از شروع زندگی مشترک باید در نظر گرفته شود مطرح نموده که درخصوص بعضی از ادله مطرح شده آراء قطعی و در بعضی دیگر شهود تعرفه شده و در موارد دیگر داوران انتخابی این موارد را مورد تأیید قرار داده اند که هیچیک از موارد فوق الذکر مورد توجه جدی دادگاه قرار نگرفته است عمده استدلال دادگاه ( شعبه بیست و هشتم تجدیدنظر فارس ) در صدور رأی فرجامخواسته: 1- ترک نفقه زمانی مجوز صدور حکم طلاق می گردد که علیرغم محکومیت قطعی زوج به پرداخت، الزام وی امکانپذیر نباشد علاوه بر این در ما نحن فیه مطالبه نفقه از طریق محاکم خانواده صورت نپذیرفته و صرفاً یک فقره دادنامه مبنی بر محکومیت زوج به اتهام ترک انفاق کافی در مقام نمی باشد 2- اگرچه دلیل کافی بر ترک زندگی مشترک توسط ت. ن. خ. ارائه نگردیده وقانوناً با عنایت به انجام عمل مواقعه زوجه مکلف بود به محل زندگی همسرش مراجعه و زندگی مشترک را شروع نماید لاکن با فرض اینکه ترک زندگی مشترک را تحقق یافته تلقی نمائیم مسأله عسر و حرج بر خلاف تحقق شروط ضمن عقد ناظر به آینده است نه گذشته و در حال حاضر ت. ن. خ. خواستار تشکیل زندگی مشترک و ادامه آن م. ب. هیأت شعبه دیوان ب. ت. ب. موارد فوق الذکر توجه دادگاه محترم را به نکات ذیل جلب می نماید: در مورد بند 1 رأی قطعی محکومیت کیفری جزای نقدی بدل از حبس از بابت ترک نفقه که در دادگاه تجدیدنظر پس از احراز بزهکاری و انطباق رأی با موازین قانونی مورد تأیید قرار گرفته است بعنوان یکی از مصادیق عسر و حرج و مؤید دادگاه در تشخیص عسر و حرج میتواند دارای اعتبار و ارزش قانونی باشد و ذکر جمله:« ... یک فقره بودن محکومیت ترک انفاق و یا عدم صدور آن از سوی محاکم خانواده از بار اثباتی آن در همان حد و حدود رأی صادره نخواهد کاست ضمناً هیچگونه دلیل یا مدرکی نیز بابت پرداخت نفقه از سوی زوج از بعد از وقوع عقد تا سال 93 به دادگاه ارائه نگردیده است و دادگاه محترم نه تنها در این خصوص بلکه در مورد ادعای زوج مبنی بر دریافت شهریه دانشجوئی ایشان از کارت بانکی که در نزد زوجه قرار داده است تحقیقی بعمل نیاورده است، اثبات استنکاف زوج از پرداخت نفقه به زوجه در سالهای بعد از وقوع عقد و تا سال 1393 به همراه رأی کیفری صادر شده تردیدی در محقق شدن بند 1 از شروط مندرج در نکاحنامه باقی نخواهد گذاشت مضافاً اینکه شهود و داور زوجه عدم پرداخت نفقه را مورد تأیید قرار داده اند. بررسی و تحقیق جامع دادگاه در این خصوص راهگشا خواهد بود. 2- در رابطه با ترک زندگی مشترک توسط زوج دادگاه محترم ضمن پذیرش ضمن ترک زندگی مشترک با ذکر این جمله « با فرض اینکه ترک زندگی مشترک را تحقق یافته تلقی نمائیم.»; عسر و حرج را برخلاف شروط ضمن عقد ناظر به آینده دانسته نه گذشته درحالیکه عسر و حرج مطرح شده از سوی زوجه متوقف به یکماه و یکسال نیست بلکه عسر و حرجی است که براساس مدارک موجود در پرونده اعم از اظهارات طرفین، شهادت شهود در دادگاه، تاریخ عقدنامه و نظریه داوران استمرار بلاتکلیفی است که علیرغم تمکین خاص توسط زوجه از 5 سال پیش شروع شده و تاکنون ادامه دارد بطوریکه زوجه حاضر است با بذل 1200 ( یک هزار و دویست عدد سکه بهار آزادی ) عدد سکه از مهریه خود بعلاوه سایر حقوق متعلقه که مبلغ بسیار قابل توجهی نیز م. ب. به زوج بذل نماید تا از این وضع بلاتکلیفی که بخش مهمی از دوران طلائی عمر او را تحت الشعاع خود قرار داده است نجات یابد قرارداد اجاره منزل در سال 90 فاقد کد رهگیری است و قرارداد سال 94 نیز که با عموی زوج منعقد گردیده است طبق ادعای زوجه به صورت صوری تنظیم گردیده و دادگاه جهت صحت و سقم ادعای زوجه موضوع را به مددکاری ارجاع نداده و تحقیقات کافی و وافی در اینخصوص بعمل نیاورده است علاوه بر این عدم اقدام قانونی زوج در طول 5 سال گذشته در جهت تمکین زوجه و بازگشت وی به زندگی مشترک نشان دهنده آن است که زوج اراده ای برای شروع زندگی مشترک نداشته و اظهارات ایشان ( زوج ) مبنی بر اینکه اینجانب در آغاز ازدواج به آنها ( خانواده زوجه ) گفتم که تا چند سال آینده بدلیل اشتغالات تحصیلی توانائی شروع و تشکیل زندگی مشترک را ندارم و یا در دادخواست اعسار خود اعلام نموده است دلیل اعسار اینجانب آن است که هیچ شغل و درآمدی ندارم همه و همه مؤید آن است که زوجه در ادعای خود صادق است علاوه بر این زوج در اظهارات خود اعلام نمود بنده اقدام قانونی برای بازگشت همسرم ننمودم . 3- در عرف جامعه ما کدام دختر است که بدون فراهم نمودن حداقل تمهیدات ( مانند جشن عروسی ولو مختصر ) لازم عرفی معمول و مرسوم به خانه بخت برود، امضائی بودن 80% احکام اسلامی مؤید آن است که اسلام عزیز به پدیده عرف بشری احترام گذاشته و آنها را مورد تأیید خود قرار داده است که این موضوع مهم عرفی نیز با این استدلال دادگاه « با عنایت به عمل مواقعه، ت. ن. خ. مکلف بوده به محل زندگی همسرش مراجعه و زندگی را شروع نماید »; از نظر دادگاه محترم مغفول و محبوس مانده است در نتیجه اگر 5 سال بلاتکلیفی ، ترک انفاق و معلقه شدن یک زن را نشانه عسر و حرج ندانیم پس مصادیق عسر و حرج را در کجا باید جستجو نمود و زوجه چند سال دیگر باید این وضعی را که در سوره مبارکه نساء آیه 129 مورد نکوهش شارع مقدس قرار گرفته است ( ... فتذ روها کالمعلقه ...) بر روی شانه های خود حمل نماید تا عسر و حرج مورد نظر دادگاه محقق گردد، علاوه بر این عسر و حرج یک امر نوعی نیست بلکه امری شخصی است و مصادیق آن برای افراد مختلف می تواند متفاوت باشد، تداوم این وضع نتیجه ای جز محروم ساختن زوجه از مزایای شرعی و قانونی وی در زندگی آینده نخواهد داشت، علیهذا ب. ت. ب. دلائل معنونه و تحقیقات مورد نیاز بشرح موارد مذکور رأی صادره در وضعیت حاضر قابلیت تأیید ندارد ضمن توجه دادن دادگاه محترم به مجموع علل و عوامل و اوضاع و احوال موجود و توصیه های شارع مقدس ( فارقوهن بالمعروف- تسریح باحسان و سراحاً جمیلاً ... ) و استفاده از جامعیت موجود در قاعده ارزشمند عسر و حرج مستنداً به بند 5 از ماده 371 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی رأی صادره را نقض نموده و رسیدگی بعدی با استناد به بند الف از ماده 401 قانون مارالذکر به همان شعبه صادرکننده رأی منقوض محول می گردد تا رأی مقتضی را صادر فرمایند. شعبه پانزدهم دیوان عالی کشور رئیس: جعفر قدیانی عضو معاون: حسن حمیدیان عضو معاون: سید محمود تولیت فهرست خلاصه جریان پرونده متن رأی نقد رأی (1)- تاثیر محکومیت کیفری به ترک انفاق بر دعوی طلاق(2)- عسروحرج ناشی از عدم آغاز زندگی مشترک (3)-احراز عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک در این پرونده، ف. خ. نسبت به دادنامه صادره از شعبه مربوطه که به الزام زوج به طلاق زوجه به دلیل عسر و حرج زوجه پرداخته است، اعتراض کرده است. خواهان ابتدا شکایتی به دادگاه خانواده ارائه نموده و ادعا کرده که با وجود ازدواج و عدم شروع زندگی مشترک، زوج به دلیل ناسازگاری و عدم پرداخت نفقه، شرایط سختی برای وی ایجاد کرده است. در مقابل، وکیل زوج دفاعیات خود را ارائه کرده و ادعاهای خواهان را رد کرده و بر عدم تمایل زوجه به ادامه زندگی مشترک تاکید کرده است. <br>دادگاه در مراحل مختلف به دلایل و مستندات هر دو طرف رسیدگی کرده و در نهایت ب. ت. ب. عدم شروع زندگی مشترک و محکومیت زوج به ترک نفقه، حکم به طلاق زوجه صادر کرده است. فرجام‌خواهی وکیل زوج با استناد به عدم تمایل زوجه به زندگی مشترک و رعایت نکردن حقوق زوج مورد بررسی قرار گرفته و دیوان عالی کشور با تایید دادنامه صادره، فرجام‌خواهی را رد و رای را ابرام نموده است. این تصمیم بر اساس ماده 370 آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی اتخاذ گردیده است. رای شعبه دیوان عالی کشور ف. خ.: اقای ح. ج. با وکالت اقای ا. ز. فرجامخوانده: خانم ب. س. با وکالت خانم م. ع. ن. فرجامخواسته: دادنامه شماره 645 - 1401 - 1401/05/29 صادره از شعبه * تاریخ ابلاغ دادنامه به ف. خ.: در فرجه، تاریخ وصول دادخواست فرجامی: 1401/06/17 هییت شعبه اقایان: ع. خ. (رئیس شعبه) - س. ح. ع. (مستشار) در تاریخ 1401/02/25 خانم ب. س.. دادخواستی به خواسته طلاق به طرفیت اقای ح. ج. تقدیم دادگاه خانواده *نموده و اظهار داشت به موجب سند ازدواج به شماره 7535 که تصویر ان پیوست تقدیم گردید.در تاریخ 99/2/4 با خوانده ازدواج نموده و هم اکنون در دوران عقد به سر می برم ب. ت. ب. توافقات فیمابین مقرر گردید.که بعد از سپری شدن مدت زمان کوتاهی مبادرت به شروع زندگی مشترک نماییم و اینجانب طبق رسم و عرف و عادت مبادرت به تهیه جهیزیه و چاپ کارت عروسی و … نموده لیکن متاسفانه پس از سپری شدن اندک زمانی خوانده بنای ناسازگاری با بنده را گذاشتند و با به راه انداختن مشاجره های لفظی به بهانه های مختلف و نامعقول سو معاشرت و سو رفتار به صراحت عنوان نمودند که علاقه و تمایلی به ادامه زندگی مشترک را نداشته و انتخاب ما را از ابتدا اشتباه بوده و اعلام نمودند شما می توانید دادخواست طلاق و اقدام نمایید و در پی ان اینجانب را بدون پرداخت هرگونه نفقه رها نمودند و از پرداخت نفقه خودداری نمودند شرایط سختی را برای من ایجاد کردند. علیرغم تذکر بستگان توجه نکردند. ناگزیر طرح شکایت نموده منجر به صدور دادنامه از شعبه *تایید محکومیت ایشان به ترک نفقه گردید و اظهار نموده‌اند از جهت فرار قانونی دعوی تمکین مطرح نمودند دعوت به زندگی مشترک کذب محض بوده صرفا جهت از بین بردن حق حبس اینجانب و ناشزه معرفی نمودن بنده مدت دو سال عاری از هرگونه احترام و اقدامات ناشایست همگی از پیام ها و صحبت های ایشان قابل مشاهده است. به جهت عسر و حرج تقاضای صدور حکم طلاق دارم. پرونده به شعبه *ارجاع گردید.وقت رسیدگی تعیین و طرفین دعوت شدند زوجه خواهان خانم م. ع. نیارا به عنوان وکیل خود و خوانده اقای ا. ز. را به عنوان وکیل خود معرفی نمودند. دادنامه شماره 880 1400 1400/07/11 شعبه *محکومیت خوانده به پرداخت نفقه معوقه از تاریخ عقد لغایت تاریخ صدور حکم 1400/07/04 ماهیان چهار صد هزار تومان محکوم شده و دادنامه شماره 988 1400 1400/03/09 شعبه *که خوانده به اتهام ترک نفقه خواهان خوانده را به پرداخت بیست و چهار میلیون تومان جزای نقدی بدل از سه ماه زندان محکوم شده پیوست م. ب.. دادنامه شماره 080 1400 1400/04/19 حکم به بطلان دعوی زوج به خواسته استرداد مال منقول طلاجات شعبه *حقوقی *و دادنامه شماره 769 1400 / 1400/07/19 شعبه *مبنی بر تایید ان پیوست م. ب.. دادنامه اعسار از پرداخت مهریه دادنامه مطالبه مهریه دادنامه استرداد جهیزیه دادنامه حکم به رد دعوی تمکین به لحاظ غیر مدخوله بودن زوجه ضمیمه م. ب.. وکیل خوانده با تقدیم لایحه اظهار داشت ادعای عسر و حرج خواهان هیچ یک از موارد مصادیق ماده 1130 قانون مدنی نمی‌باشد. چه اینکه خواهان بر خلاف ادعای خود حاضر به شروع زندگی با موکل نبوده در مقابل دعوی تمکین به حق حبس استناد نموده است. جهیزیه را مسترد نموده مهریه را اجرا گذاشته و اقدام به توقیف حساب های بانکی و وسایل مغازه موکل دادخواست اعسار داده حکم به اعسار صادر شده چهار سکه را تاکنون دریافت نموده 35 گرم و 45 سوت طلا که از موکل عاریه گرفته از استرداد خودداری نموده. برای سال 1400 ماهی یک میلیون تومان نفقه در نظر گرفته اند موکل تماما سر موعد پرداخت نموده است. … تقاضای صدور حکم بر بی حقی خواهان را استدعا دارم. وکیل خ. ط. ل. ای مطالب مندرج در دادخواست را تکرار نمود در وقت رسیدگی *که با حضور خواهان و وکیل وی و وکیل خوانده تشکیل گردید.خ. ا. د. خواسته ب. ش. د. تقدیمی است. من در دوران عقد هستم از حق حبس استفاده میکنم کل مهریه ام 414 سکه است. که 114 که عندالمطالبه و الباقی عندالاستطاعه است. سی سکه را اجرای گذاشته ام تا الان چهار سکه را دریافت کرده ام ماهیانه یک میلیون تومان نفقه می گیرم البته این مال سال گذشته است. تقاضای افزایش کرده ام هنوز عروسی نکرده ایم و لذا در عسر و حرج هستم طلاق می خواهم در صورت طلاق سی سکه از مهریه ام بذل می کنم جهیزیه ام را برده ام طلاق بار اول است. الان باردار نیستم و باکره هستم وکیل خ. ا. د. موکل راضی به طلاق نمی‌باشد. خواستار زندگی م. ب.. دو سال است. اجاره خانه می دهد نفقه و مهریه در حال دریافت است. و چهار سکه دریافت کرده و سی و پنج گرم طلا هم برده ماهی یک میلیون نفقه می‌گیرد وکیل خ. ا. د. طلاها را با حکم دادگاه برده است. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر نموده است. اقای ح. س. داور زوج معرفی و اظهار نمود زوج هیچ علاقه ای به همسر خود و ادامه زندگی مشترک ندارد. سی سکه را مطالبه می کند و الباقی را بذل می کند در صورت طلاق نفقه اتی را مطالبه نمی کند ب. ج. به عنوان داور زوج معرفی لیکن مراجعه ننموده دادگاه م. ن. را به عنوان داور زوج تعیین لیکن اقای م. س. به عنوان داور وی اظهار نمود زوج حاضر به شروع زندگی نبوده و صلح و سازش میسر نگردید.و لازم به ذکر است. طی جلسه با برادر زوج به نام ب. ج. داشته ام ایشان عنوان داشته با برادرم صحبت کردم و از طرف ایشان صحبت می کنم اعلام کرد این 2 نفر به درد هم نمی خورند باید از هم جدا شوند کلیه حقوقش را ببخشد تا طلاقش بدهد. (ممیز: معلوم نیست داور زوج چگونه معرفی شده است. و لکن موضوع داوری به داور زوج تفهیم گردید.) قاضی مشاور نظر به بطلان دعوی دارد. دادگاه ختم دادرسی را اعلام و به شرح دادنامه شماره 188 1401 1401/03/30 حکم به بطلان دعوی صادر نموده است. وکیل ز. ن. ب. رای تجدیدنظر خواهی نموده است. پرونده به شعبه *ارجاع گردید.وقت رسیدگی تعیین و طرفین دعوت شده اند. در وقت رسیدگی 1401/05/24 که با حضور زوجه و وکیل وی و وکیل خوانده تشکیل گردید.خواهان بدوی خواسته خ. ر. ب. شرح قبل تکرار نمود و اضافه نمود با 1 صحبت ساده با جاری خودم خانواده شوهرم گفتند عروس فضول نمی خواهیم با همین روش تمام زندگی ما را بر باد دادند بعد گفتن مهریه را ببخش بعد گفت اگر بیایی در زندگی من سوهان روحت می شوم اذیت می کند حتی از من پول می خواهند تا طلاق بدهند. من سه سکه با اجرا گذاشتم حاضرم مهریه را بدهم تا طلاق بگیرم دو سال و نیم است. در منزل پدرم هستم با تحقیر می گوید تو قد کوتاهی داری به درد من نمی خوری جلوی دادگاه می گوید تو را به منزل می برم اما بعد از دادگاه به مسخره می گوید بچرخ تا بچرخیم بنده لیسانس کامپیوتر هستم همسرم دیپلم دارد. می گوید به درد خانواده ما نمی خوری وکیل ز. ا. د. خواسته ب. ش. د. تجدیدنظرخواهی است. وکیل تجدیدنظر خ. ا. د. مطالب کاملا برعکس است. خانم …. و از *اقتصادی است. و گفت که موکل باید خانواده اش را حذف کند موکل خسته زندگی دارد. خانه اجاره کرده جهیزیه را برده و … همه بهانه است. (تکرار مطالب قبل) وکیل ز. ا. د. حقیقت های در پیامک کاملا روشن است. وکیل زوج در جریان و شرایط موجود نیست زوج به هیچ عنوان قصد زندگی ندارد. موکله حاضر است. ب. غ. از سی سکه الباقی مهریه می بخشد … دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و موجب دادنامه صدرالذکر دادگاه با محقق دانستن عسر و حرج زوجه ضمن نقض دادنامه تجدید خواسته حکم بر الزام زوج به طلاق زوجه با شرایط ذیل صادر نموده است. 1 زوجه 384 عدد سکه بهار ازادی از مهریه خویش را در قبال طلاق به زوج بذل می نماید. 2 زوج نفقه معوقه و یا اتی و ایام عده را مطالبه نمی نماید. ادعایی ندارد. 3 در مورد جهیزیه ادعایی ندارد. 4 زوجه حامله نمی‌باشد. 5 نوع طلاق باین نوبت اول 7 در صورت عدم حضور زوج برای طلاق سردفتر ماذون در اجرای صیغه طلاق و ثبت ان م. ب.. این رای از سوی وکیل زوج مورد فرجام خواهی قرار گرفت. خلاصه دادخواست فرجام خواهی با تکرار مطالب قبل خلاصه اعلام نموده رای خلاف موازین فقهی و قانونی است. 1 دادگاه به اظهارات طرفین اشاره ننموده و به دفاعیات و مستندات موکل توجه نکرده است. 2 دادگاه به اقرار زوجه به تامین مسکن از سوی زوج و عدم تمایل زوجه به زندگی مشترک اشاره و برای کمال تعجب فقدان تمایل عاطفی زوجه و مفارقت جسمانی وی را موجب عسر و حرج و … ایشان دانسته حکم غیرقانونی و … صادر نموده است. 3 در دادنامه بذل تعدادی از سکه از سوی زوجه مورد پذیرش دادگاه واقع درحالی که قبول بذل با زوج است. و زوج راضی به قبول بذل نیست. 4 دادگاه عدم تمایل زوجه برای شروع به زندگی را ملاک عسر و حرج دانسته و حال انکه عدم تمایل دلالت بر کراهت زوجه دارد. نه عسر و حرج. صدور چنین احکامی باعث تزلزل خانواده ها است. … تقاضا نقض رای فرجام خواسته را استدعا دارد. وکیل فرجام خوانده با تقدیم لایحه دفاعیه تقاضای تایید و ابرام دادنامه فرجام خواسته را نموده است. مشروع دادخواست و لایحه هنگام شور قرائت می‌شود. هییت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای س. ح. ع. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده، و نظریه کتبی اقای ی. ی. گ. دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر دادنامه فرجام خواسته ب. ت. ب. محتویات پرونده و طرح دعاوی متعدد و عدم شروع زندگی مشترک از زمان وقوع عقد *تا حال حاضر و بخشش قسمت زیادی از حقوق مالی توسط زوجه به زوج در قبال صدور حکم طلاق و احراز عسر و حرج زوجه موافق قانون صادر و به استناد ماده 370 قانون ایین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی عقیده به رد اعتراض و تایید رای مورد اعتراض دارم. در خصوص دادنامه شماره *- 1401/05/29 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: ب. ت. ب. مجموع محتویات پرونده و با عنایت به محکومیت زوج به اتهام ترک انفاق زوجه به موجب دادنامه قطعی شماره 9683 1400 1400/09/09 شعبه *دادنامه فرجام خواسته مبنی بر الزام زوج (اقای ح. ج.) به طلاق همسرش خانم ب. س. مطابق مقررات قانونی صادر شده است. و مغایرتی با موازین شرعی ندارد. و فرجام خواهی وکیل زوج به کیفیتی نیست که نقض ان را ایجاب نماید. لذا با رد فرجام خواهی وی مستندا به ماده 370 ایین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی رای فرجام خواسته ابرام و پرونده به دادگاه صادر کننده رای اعاده می‌شود. رئیس: ع. خ. مستشار: س. ح. ع.