1- شرایط تحقق خیار غبن2- خیار غبن در بیع محاباتی3- نحوه تشخیص بیع محاباتی

1- شرایط تحقق خیار غبن2- خیار غبن در بیع محاباتی3- نحوه تشخیص بیع محاباتی خ. م.: در یک پرونده که به دیوان عالی کشور ارجاع شده است، خواهان با طرح دعوی علیه خوانده، درخواست فسخ معامله‌ای به دلیل غبن فاحش را مطرح کرده که مربوط به مبایعه‌نامه‌ای به تاریخ معین و مبلغ مشخص م. ب.. خواهان ادعا کرده است که ملک مورد معامله به قیمت غیر واقعی واگذار شده و هیچ مبلغی از سوی خوانده پرداخت نشده است. دادگاه بدوی با استناد به مواد مربوطه قانون مدنی و بررسی شرایط تحقق خیار غبن، به این نتیجه رسید که معامله به دلیل روابط عاطفی و قصد واقعی طرفین به عنوان هبه تلقی می‌شود و بنابراین ادعای غبن قابل پذیرش نیست. این رای صادر و به خواهان ابلاغ شد. پس از ابلاغ رای، خواهان فرجام‌خواهی خ. ر. ب. دیوان عالی کشور ارائه داد. دیوان عالی کشور پس از بررسی، اعلام کرد که دلایل و مدارکی از سوی خواهان ارائه نشده و عدم رعایت اصول دادرسی نیز مشهود نیست. به همین دلیل، درخواست فرجامی رد و رای دادگاه بدوی تایید شد. این تصمیم بر اساس مقررات قانونی مربوطه اتخاذ گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/06/29 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: 1 - جهت تحقق خیار غبن دو شرط لازم است: 1 - زیادت یا کاهش فاحش قیمت که در زمان معامله قابل مسامحه نباشد. 2 - نداشتن علم و آگاهی به قیمت مذکوردر زمان عقد؛ که رابطه این دو شرط طولی بوده و باید ابتدا جهل نسبت به قیمت ثابت شود، و بعدا دادگاه جهت احراز شرط دیگر و برآورد قیمت واقعی مبیع در زمان عقد، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد. 2 - گاهی در روابط اقتصادی به لحاظ امور عاطفی و مانند آن، تعمدا مبلغ ارزش عوضین مورد توجه قرار نمی گیرد و ارزش مبیع و ثمن بیش از حد متفاوت است، این عدم تعادل « محابات » بوده و به چنین بیعی، بیع محاباتی می گویند که دربیع محاباتی خیار غبن راه ندارد. 3 - جهت تشخیص ماهیت بیع محاباتی، باید به قصد واقعی طرفین عقد توجه کرد و اگر معلوم شود که قصد آن دو از عقد بیع مذکور، هبه بوده، باید مقررات عقد هبه را بر روابط طرفین حاکم دانست. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه هجدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/06/29 - 09 : 40 قاضی: حسین جان طالبی قاضی: سعید عمرانی خلاصه جریان پرونده در پرونده پیوست آقای س. باغلار د. ب. ط. خانم م. ابراهیم زاده به خواسته صدور حکم مبنی بر فسخ معامله به لحاظ غبن فاحش موضوع مبایعه نامه شماره 5046 مورخ 1387/07/13 م. ب. 51000000 ریال به دادگستری میاندوآب تقدیم که پس از ثبت در تاریخ 94/6/2 جهت رسیدگی به شعبه سوم حقوقی ارجاع شده است، شعبه مرجوع الیه پس از انجام تشریفات دادرسی از جمله صدور دستور ابلاغ نسخه ثانی و تعیین وقت رسیدگی تشکیل جلسه دادرسی، صدور قرار ارجاع امر به کارشناسی و ملاحظه اوراق و مدارک ابرازی ختم رسیدگی را اعلام و برابر دادنامه شماره --- مورخ 94/12/19 چنین رای داده است:« در خصوص دعوی آقای س. ب. فرزند ب. با وکالت م. ابراهیمی به طرفیت خانم م. ابراهیم زاده با وکالت م.ر. نزاد نجفقلی به خواسته صدور حکم مبنی بر فسخ معامله موضوع مبایعه نامه عادی به شماره 5046 مورخ 1387/07/13 به لحاظ غبن فاحش از حیث هزینه دادرسی م. ب. 51000000 ریال که در ذیل دادخواست وکیل خواهان چنین توضیح داده که مرحوم ب. باغلار مورث خ. د. ت. 1387/07/13 یک باب ساختمان مسکونی را با تحریک و تشویق برادرشان به خوانده همسرش - به قیمت یک میلیون تومان واگذار نموده است که از ناحیه خریدار -خوانده - وجهی بابت ثمن پرداخت نشده و ثمن مقرر در مبایعه نامه کمتر از قیمت و ارزش واقعی زمان معامله بوده و با تحقق غبن فاحش درخواست رسیدگی به شرح فوق م. ا.. دادگاه با مداقه و تامل در مبایعه نامه تنظیمی و توجها به موقعیت متعاملین و وجود رابطه زوجیت بین متعاملین و توجها به تاریخ تحریر مبایعه نامه اینکه با بررسی متون قانونی و فقهی برای تحقق خیار غبن دو شرط لازم بوده 1 - زیادت یا کاهش فاحش قیمت که در زمان معامله قابل مسامحه نباشد. 2 - نداشتن علم و آگاهی به قیمت مذکور در زمان عقد که رابطه این دو شرط (جهل و تفاوت قیمت) طولی است به طوریکه ابتدا باید جهل یا عدم مغبون ثابت و مدلل شده و بعدا به دنبال احراز شرط دیگر و ارجاع امر به کارشناس رد راستای برآورد قیمت واقعی مبیع در زمان عقد اقدام نمود. ن. ب. ا. انتقال ساختمان مسکونی از طرف زوج - خواهان - به زوجه - خوانده - بوده و قصد واقعی طرفین بیع و به تبع آن رعایت ارزش و تعادل عوضین نبوده به طوریکه در عقد بیع معمولا طرفین می کوشند تا آنجا که ممکن است تعادل ارزش عوضین حفظ شود. هرگاه میان ارزش عوضین تفاوتی فاحش و عدم تعادل غیر قابل مسامحه وجود داشته باشد و طرف متضرر به هنگام عقد از ارزش مورد معامله آگاه نباشد به استناد خیار غبن حق برهم زدن معامله را خواهد داشت ولی اگر در روابط اقتصادی به لحاظ امور عاطفی و مانند آن از روی عمد مبلغ ارزش عوضین مورد توجه قرار نگیرد و ارزش مبیع و ثمن و بیش از حد متفاوت باشد این عدم تعادل « محابات »; بوده و به چنین بیعی بیع محاباتی می گویند در خصوص ماهیت این بیع باید به قصد واقعی طرفین عقد توجه کرد و اگر معلوم شود که قصد آن دو از عقد مزبور « هبه »; بوده باید مقررات عقد هبه را بر روابط طرفین حاکم دانست نه مقررات عقد بیع را و باید توجه داشت که در بیع محاباتی خیار غبن راه ندارد. زیرا چنانچه شخصی که از چنین بیعی متضرر شده است درحین معامله به قیمت عادله آگاهی داشته است حق فسخ بیع را نخواهد داشت. (ماده ی 418 ق. م) بنا به مراتب فوق دادگاه ادعای غبن را براساس جهات فوق قابل پذیرش ندانسته و با اجازه حاصله از مواد 10 و 219 قانون مدنی و ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر بی حقی خواهان صادر و اعلام میدارد. رای صادره ظرف بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظر خواهی در محاکم محترم تجدیدنظر استان آذربایجان غربی م. ب..»; دادنامه صادره در تاریخ 95/1/9 ابلاغ شده آقای س. ب. با تقدیم دادخواست که به شماره 2300040 مورخ 95/2/8 ثبت گردیده فرجام خواهی نموده است دادگاه پس از انجام تشریفات مربوط به تبادل لوایح پرونده را به دیوان عالی کشور ارسال کرده که پس از وصول و ثبت در دفتر کل در تاریخ 95/5/30 جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است مشروح لوایح هنگام شور قرائت خواهد شد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد رای شعبه فرجام خواهی آقای س. باغلار از دادنامه شماره --- مورخ 94/12/19 صادره از شعبه سوم دادگاه حقوقی میاندوآب وارد نیست زیرا از ناحیه ف. خ. دلائل و مدارکی که موجبات پذیرش فرجام خواهی را فراهم نماید ارائه نشده و از حیث رعایت اصول و قواعد دادرسی هم اشکال عمده ای مشهود نیست و تقاضا با هیچ یک از شقوق مذکور در ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی انطباق ندارد علی هذا ضمن رد درخواست فرجامی دادنامه فرجام خواسته به تجویز ماده 396 قانون پیش گفته ابرام و پرونده اعاده می‌شود. حسین طالبی - رئیس سعید عمرانی - مستشار