اثر حقوقی وقف در ضمن وصیت

رأی خلاصه جریان پرونده در تاریخ 1393/6/4 خانم م. م.الف.ع. و یازده نفر دیگر با وکالت آقایان م. م.ر. و م. م.الف. دادخواستی بطرفیت ب. ش. فرزند ع. 2- ب. ش.ع. فرزند ح. 3- خ.ن. ق.ز.ع. فرزند الف.ع. 4- اداره اوقاف و امور خیریه ش. و بخواسته ابطال وصیت نامه نسبت بمازاد بر ثلث ما ترک م. ب. پنجاه و یک میلیون ریال با احتساب کلیه خسارات باستناد مدارک ضمیمه پرونده تقدیم دادگستری شهرستان ش. نموده که ابتدا به شورای حل اختلاف شعبه پنجم ارجاع گردیده و سپس شورای مرقوم بجهت عدم حصول صلح و سازش پرونده را به دادگستری شهرستان ش. اعاده نموده رسیدگی به شعبه اول ارجاع و طرفین جهت رسیدگی دعوت شده اند و پس از رفع نقص و تکمیل وقت ،رسیدگی بروز اول بهمن ماه 1393 تعیین و طرفین دعوت شده اند و در روز مرقوم دو نفر از خواندگان بنام ب. و ب. ش. وصیت نامه را ولو زائد بر ثلث هم پذیرفته اند و دادگاه صورت اموال وصیت شده را از وکلای خ. ه. خواستار شد و آنان نیز صورتی بصورت نوشته عادی ارائه کردند و دادگاه نیز در تاریخ1394/2/3 قرار ارجاع امر به کارشناس صادر نموده تا اموال و ماترک را ارزیابی نمایند - پس از وصول نظریه آنان بشرح دادنامه 00889-94/7/4 شعبه اول دادگاه عمومی ش. دعوی خ. ه. نسبت بمازاد بر ثلث را ثابت دانسته و طبق ماده 843 ق .م قانون مدنی حکم به بطلان وصیت نامه عادی مورخ 68/9/26 نسبت بمازاد بر ثلث و نسبت به سهمی هر یک از خ. ه. بشرح گواهی های حصر وراثت صادر و اعلام داشته و در سایر موارد دعوی حکم به رد دعوی صادر نموده با ابلاغ این دادنامه اداره اوقاف و امور خیریه ش. تجدیدنظرخواهی نموده و در اعتراض خود گفته است که درستست که عنوان وصیت در ما نحن فیه بکار رفته لکن مرحوم ع. ش. اراده وقف نموده لکن در قالب وصیت نامه تقریر یافته لذا استدلال دادگاه صحیح نبوده وصی هم قبض و اقباض نموده و عملاً آنرا تحویل اداره اوقاف داده و با تنظیم اجاره نامه عملاً عمل به وقف نیز صورت گرفته که مورد توجه دادگاه واقع نشده و این حکم که دادگاه نخستین صادر نموده خلاف نیت واقف و اراده و انشاء نامبرده خواهد بود- رسیدگی به شعبه 27 دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی ارجاع و شعبه مرقوم طرفین را جهت رسیدگی دعوت نموده است و در جلسه مقرر پس از استماع توضیحات حاضرین ختم رسیدگی را اعلام و بشرح دادنامه شماره 9409974167300276 - 1394/11/3 پس از ذکر اسامی طرفین و خواسته چنین رأی صادر و اعلام کرده است «000 اداره ت. ن. خ. با استناد به بند چهار وصیت نامه که طی آن موصی پس از بندهای 1 الی 3 ما بقی متروکات خود را وقف فی سبیل اله نموده که توسط وصی آقای ب. ش. در امورات خیر و مؤسسات خیریه خرج و مصرف نمایند و در صورت اعتراض وراث وصی مذکور با نظارت اداره اوقاف وصایای فوق را انجام خواهد داد و با اجازه حاصله از بند 7 الحاقی ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب 1375 خود را مت و. وقف تلقی و درخواست نقض رأی صادره را نموده است دادگاه نظر به مندرجات وصیت نامه مبحوث عنه و سبک و سیاق آن که جملگی دلالت بر تحریر آن بعنوان وصیت نامه عادی داشته و احکام مبتنی بر وصیت نسبت به آن حاکم وجاری است هر چندکه در بند چهار آن در مورد ما بقی متروکات خود عبارت وقف فی سبیل اله را بکار برده است اولاً در ما نحن فیه شرایط وقف از جمله ایجاب و قبول و قبض و اقباض در زمان حیات واقف فیمابین وی و موقوف علیهم محقق نگردیده ثانیاً بر فرض صحت وقف مدعی وصی خود آقای ب. ش. را بعنوان وصی خود و مسئول اجرای مفاد وصیت نامه بر وقف ( مت و. خاص ) تعیین و صراحتاً اداره اوقاف و امور خیریه را ناظر بر وقف در اجرای صحیح آن تعیین نموده است مع الوصف دادگاه بنابمراتب فوق و مستنداً بماده 358 ق 0 آ 0 د 0 م ضمن رد تجدیدنظرخواهی رأی تجدیدنظرخواسته را در قسمت اعتراض تأیید می نماید رأی صادره قطعی است»; اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان ش. نسبت به دادنامه صادره درخواست رسیدگی فرجامی نموده ما حصل فرجام خواهی اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان ش. اینستکه 1- طبق بند7 ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه هر مال که بغیر از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته در حکم موقوفات عام است که از دید دادگاه غافل مانده است 2- وصیت بر وقف امری شرعی و مورد قبول بوده است 3- مرحوم ع. ش. در قالب وصیت وقف را انشاء نموده است و حتی برای آن وصی و ناظر ( اداره اوقاف ) تعیین نموده که از موضوع اخیر بر میآید که قصد انشاء آن مرحوم وقف بوده است 4- قبض و اقباض عین موقوفه بعمل آمده و اداره اوقاف در سالیان خاص آنرا به اجاره واگذار و در آمد حاصله را در محل نیت تعیین شده از سوی واقف مصرف نموده است و حتی از وراث آنمرحوم نیز جزء مستأجرین موقوفات متنازع فیه می باشند که تمامی این مسائل نشانگر صحت عقد وقف و عمل به آن م. ب. 5- بموجب مواد55 و 56 و 57 و 61 و 62 و 78 از قانون مدنی که شرایط صحت عقد وقف و نحوة ت و. ت و نظارت آنرا تعیین کرده در موضوع حاضر صدق دارد لذا صدور حکم بر ابطال وصیت نامه مازاد بر ثلث را بهیچوجه صحیح ندانسته در پایان تقاضای نقض دادنامه فرجامخواسته را بعمل آورده است 0 فرجام خواندگان نیز پاسخ کتبی نوشته و مورد را قابل فرجام ندانسته اند دفتر دادگاه تبادل لوایح را انجام داده و پرونده را به دیوان عالی کشور فرستاده است رسیدگی در دستور کار این شعبه قرار گرفته و پرونده بکلاسه بالا ثبت شده است تفصیل لوایح طرفین هنگام شور قرائت می شود0 هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای …; عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی میدهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور صرف نظر از اینکه در پرونده مطرح شده است که مرحوم ع. ش.ع. پس از وصیتنامه ی عادی مورخ 1368/9/26 در تاریخ 1387/10/21 وصیتنامه ی دیگری نوشته و در آن تجدیدنظر کرده است و پیوست پرونده شده است و صرف نظر از اظهارات وصی در جلسه ی مورخ 1394/10/23 ( برگ 176 پرونده) در دادگاه تجدیدنظر بهر تقدیر مستند دعوی ماهیت وصیتنامه را دارد و بخشی مشتمل بر وصیت تکمیلی است و موصی در قالب وصیت بخشی از اموال خود را وقف نموده است وقف در ضمن وصیت بصورت واجب مشروط است طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-843-a_0815110236490">ماده 843 قانون مدنی</a> و موازین شرعیه موصی حق تملیک بیش از ثلث تحت هر عنوان از اموال خود را ندارد مگر با اجازه ی وراث ولو برابر واجبات غیر مال باشد که بر ذمه ی موصی است وقف هم ذاتاً تملیک است مشمول همین اصل م. ب. علیهذا بر استنباط و استنتاج دادگاهها از قضیه مطروحه اشکال مترتب نیست و اعتراضات ف. خ. مؤثر در مقام نیست ضمن رد فرجامخواهی دادنامه ی صادره مستنداً به مواد370 و 396 قانون آئین دادرسی مدنی نتیجه ابرام می شود 0 رئیس شعبه سوم دیوانعالی کشور - ح. غ. پ. مستشار-رسول شاملو فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی اثر حقوقی وقف در ضمن وصیت در تاریخ 4 شهریور 1393، تعدادی از خ. ه. دادخواستی به منظور ابطال وصیت‌نامه نسبت به مازاد بر ثلث ماترک به ارزش 51 میلیون ریال، به طرفیت چند خوانده و اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان شبستر ارائه کردند. شورای حل اختلاف به دلیل عدم توافق، پرونده را به دادگاه شهرستان شبستر ارجاع داد. دادگاه در تاریخ 3 اردیبهشت 1394، با استناد به <a class="artref" href="/ماده/ماده-843-a_0815110236490">ماده 843 قانون مدنی</a>، حکم به بطلان وصیت‌نامه نسبت به مازاد بر ثلث صادر کرد. در مرحله تجدیدنظر، اداره اوقاف ادعا کرد که این وصیت در واقع وقف بوده و شرایط لازم برای آن محقق شده است. دادگاه تجدیدنظر با رد درخواست تجدیدنظر، رای اولیه را تایید کرد. پس از آن، اداره اوقاف درخواست فرجامی ارائه داد و استدلال کرد که وقف در قالب وصیت صحیح است و شرایط قانونی آن رعایت شده است. دیوان عالی کشور پس از بررسی مستندات، اعلام کرد که موصی حق تملیک بیش از ثلث اموال را ندارد و اعتراضات ف. خ. موثر نیست. در نتیجه، دادنامه صادره تایید و فرجام‌خواهی رد شد. این رای بر اساس مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی صادر گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/03/16 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورتی که موصی در قالب وصیت، بخشی از اموال خود را وقف نماید، این وقت در ضمن وصیت، واجب مشروط بوده و نسبت به مازاد بر ثلث ترکه، نیازمند تنفیذ وراث است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه سوم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/03/16 - 11 : 48 قاضی: ح. غ. پ. قاضی: رسول شاملو در تاریخ 1393/06/04 خانم م. م.الف.ع. و یازده نفر دیگر با وکالت آقایان م. م.ر. و م. م.الف. د. ب. ط. ب. ش. فرزند علی 2 - ب. ش.ع. فرزند حق 3 - خ.ن. ق.ز.ع. فرزند الف.ع. 4 - اداره اوقاف و امور خیریه شبستر و به خواسته ابطال وصیت نامه نسبت بمازاد بر ثلث ما ترک م. ب. پنجاه و یک میلیون ریال با احتساب کلیه خسارات به استناد مدارک ضمیمه پرونده تقدیم دادگستری شهرستان شبستر نموده که ابتدا به شورای حل اختلاف شعبه پنجم ارجاع گردیده و سپس شورای مرقوم به جهت عدم حصول صلح و سازش پرونده را به دادگستری شهرستان شبستر اعاده نموده رسیدگی به شعبه اول ارجاع و طرفین جهت رسیدگی دعوت شده اند و پس از رفع نقص و تکمیل وقت ،رسیدگی بروز اول بهمن ماه 1393 تعیین و طرفین دعوت شده اند و در روز مرقوم دو نفر از خواندگان به نام ب. و ب. ش. وصیت نامه را ولو زائد بر ثلث هم پذیرفته اند و دادگاه صورت اموال وصیت شده را از وکلای خ. ه. خواستار شد و آنان نیز صورتی به صورت نوشته عادی ارائه کردند و دادگاه نیز در تاریخ 1394/02/03 قرار ارجاع امر به کارشناس صادر نموده تا اموال و ماترک را ارزیابی نمایند - پس از وصول نظریه آنان به شرح دادنامه --- - 94/7/4 شعبه اول دادگاه عمومی شبستر دعوی خ. ه. نسبت بمازاد بر ثلث را ثابت دانسته و طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-843-a_0815110236490">ماده 843 ق.م</a> قانون مدنی حکم به بطلان وصیت نامه عادی مورخ 68/9/26 نسبت بمازاد بر ثلث و نسبت به سهمی هر یک از خ. ه. ب. شرح گواهی های حصر وراثت صادر و اعلام داشته و در سایر موارد دعوی حکم به رد دعوی صادر نموده با ابلاغ این دادنامه اداره اوقاف و امور خیریه شبستر تجدیدنظرخواهی نموده و در اعتراض خود گفته است که درستست که عنوان وصیت در ما نحن فیه به کار رفته لکن مرحوم عزت اله ش. اراده وقف نموده لکن در قالب وصیت نامه تقریر یافته لذا استدلال دادگاه صحیح نبوده وصی هم قبض و اقباض نموده و عملا آن را تحویل اداره اوقاف داده و با تنظیم اجاره نامه عملا عمل به وقف نیز صورت گرفته که مورد توجه دادگاه واقع نشده و این حکم که دادگاه نخستین صادر نموده خلاف نیت واقف و اراده و انشاء نامبرده خواهد بود- رسیدگی به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان شرقی ارجاع و شعبه مرقوم طرفین را جهت رسیدگی دعوت نموده است و در جلسه مقرر پس از استماع توضیحات حاضرین ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره --- - 1394/11/03 پس از ذکر اسامی طرفین و خواسته چنین رای صادر و اعلام کرده است « 000 اداره ت. ن. خ. با استناد به بند چهار وصیت نامه که طی آن موصی پس از بندهای 1 الی 3 ما بقی متروکات خود را وقف فی سبیل اله نموده که توسط وصی آقای ب. ش. در امورات خیر و موسسات خیریه خرج و مصرف نمایند و در صورت اعتراض وراث وصی مذکور با نظارت اداره اوقاف وصایای فوق را انجام خواهد داد و با اجازه حاصله از بند 7 الحاقی ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه مصوب 1375 خود را مت و. وقف تلقی و درخواست نقض رای صادره را نموده است دادگاه نظر به مندرجات وصیت نامه مبحوث عنه و سبک و سیاق آن که جملگی دلالت بر تحریر آن به عنوان وصیت نامه عادی داشته و احکام مبتنی بر وصیت نسبت به آن حاکم وجاری است هر چندکه در بند چهار آن در مورد ما بقی متروکات خود عبارت وقف فی سبیل اله را به کار برده است اولا در ما نحن فیه شرایط وقف از جمله ایجاب و قبول و قبض و اقباض در زمان حیات واقف فیمابین وی و موقوف علیهم محقق نگردیده ثانیا بر فرض صحت وقف مدعی وصی خود آقای ب. ش. را به عنوان وصی خود و مسئول اجرای مفاد وصیت نامه بر وقف (مت و. خاص) تعیین و صراحتا اداره اوقاف و امور خیریه را ناظر بر وقف در اجرای صحیح آن تعیین نموده است مع الوصف دادگاه بنا به مراتب فوق و مستندا به ماده 358 ق 0 آ 0 د 0 م ضمن رد تجدیدنظرخواهی رای تجدیدنظرخواسته را در قسمت اعتراض تایید می‌نماید رای صادره قطعی است»; اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان شبستر نسبت به دادنامه صادره درخواست رسیدگی فرجامی نموده ما حصل فرجام خواهی اداره اوقاف و امور خیریه شهرستان شبستر اینستکه 1 - طبق بند 7 ماده 1 قانون تشکیلات و اختیارات سازمان اوقاف و امور خیریه هر مال که بغیر از عنوان وقف برای امور عام المنفعه و خیریه اختصاص یافته در حکم موقوفات عام است که از دید دادگاه غافل مانده است 2 - وصیت بر وقف امری شرعی و مورد قبول بوده است 3 - مرحوم عزت اله شکاری در قالب وصیت وقف را انشاء نموده است و حتی برای آن وصی و ناظر (اداره اوقاف) تعیین نموده که از موضوع اخیر بر میآید که قصد انشاء آن مرحوم وقف بوده است 4 - قبض و اقباض عین موقوفه به عمل آمده و اداره اوقاف در سالیان خاص آن را به اجاره واگذار و در آمد حاصله را در محل نیت تعیین شده از سوی واقف مصرف نموده است و حتی از وراث آنمرحوم نیز جزء مستاجرین موقوفات متنازع فیه می‌باشند که تمامی این مسائل نشانگر صحت عقد وقف و عمل به آن م. ب. 5 - به موجب مواد 55 و 56 و 57 و 61 و 62 و 78 از قانون مدنی که شرایط صحت عقد وقف و نحوه ت و. ت و نظارت آن را تعیین کرده در موضوع حاضر صدق دارد لذا صدور حکم بر ابطال وصیت نامه مازاد بر ثلث را بهیچوجه صحیح ندانسته در پایان تقاضای نقض دادنامه فرجامخواسته را به عمل آورده است 0 فرجام خواندگان نیز پاسخ کتبی نوشته و مورد را قابل فرجام ندانسته اند دفتر دادگاه تبادل لوایح را انجام داده و پرونده را به دیوان عالی کشور فرستاده است رسیدگی در دستور کار این شعبه قرار گرفته و پرونده بکلاسه بالا ثبت شده است تفصیل لوایح طرفین هنگام شور قرائت می‌شود 0 هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای میدهد: صرف نظر از اینکه در پرونده مطرح شده است که مرحوم عزت اله ش.ع. پس از وصیتنامه ی عادی مورخ 1368/09/26 در تاریخ 1387/10/21 وصیتنامه ی دیگری نوشته و در آن تجدیدنظر کرده است و پیوست پرونده شده است و صرف نظر از اظهارات وصی در جلسه ی مورخ 1394/10/23 (برگ 176 پرونده) در دادگاه تجدیدنظر بهر تقدیر مستند دعوی ماهیت وصیتنامه را دارد و بخشی مشتمل بر وصیت تکمیلی است و موصی در قالب وصیت بخشی از اموال خود را وقف نموده است وقف در ضمن وصیت به صورت واجب مشروط است طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-843-a_0815110236490">ماده 843 قانون مدنی</a> و موازین شرعیه موصی حق تملیک بیش از ثلث تحت هر عنوان از اموال خود را ندارد مگر با اجازه ی وراث ولو برابر واجبات غیر مال باشد که بر ذمه ی موصی است وقف هم ذاتا تملیک است مشمول همین اصل م. ب. علیهذا بر استنباط و استنتاج دادگاه‌ها از قضیه مطروحه اشکال مترتب نیست و اعتراضات ف. خ. موثر در مقام نیست ضمن رد فرجامخواهی دادنامه ی صادره مستندا به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی نتیجه ابرام می‌شود 0