اختلاف در دائمی یا موقت بودن عقد نکاح

رأی خلاصه جریان پرونده به تاریخ 4/7/91 خانم ف.ش. با وکالت آقای ج.ی. به طرفیت خانم ها و آقایان ف.ک. و ط.ک. و ه.ق. و ن.پ. و ش.پ. دادخواستی به خواسته صدور حکم مبنی بر اثبات زوجیت تقدیم دادگاه های عمومی قائم شهر نموده و در متن دادخواست توضیح داده موکله در تاریخ 26/11/83 با مرحوم الف.پ. ازدواج غیررسمی انجام داده و به زوجیت دائم با آن مرحوم در آمده است و به خاطر مشکلات نتوانسته اند واقعه عقد را ثبت نمایند تا اینکه زوج در 26/1/91 فوت نموده است و استشهادیه و عقدنامه پیوست می گردد مادر و تعدادی از برادران و فرزند ارشد آن مرحوم م.پ. نیز شاهد و گواهی به زوجیت دائم موکله با آن مرحوم می دهند با استناد به ماده 1062 قانون مدنی تقاضای صدور حکم به اثبات زوجیت م. ا. دادخواست به شعبه چهارم آن دادگاه ارجاع گردیده است. دادگاه مرجوع الیه وقت رسیدگی معین ـ طرفین دعوت گردیدند آقای م.ط. به وکالت از خانم ط.ک. وارد دعوی گردیده است و لایحه ای به شماره 00401644 مورخ 20/8/91 تقدیم نموده است که خلاصه آن این است که سند ارائه شده به عنوان عقدنامه به صورت دست نویس بوده و عبارات آن حکایت از عقد موقت دارد و حاکی از آن است که کلمات در زمان واحد نوشته نشده است چون در عقد دائم فسخ وجود ندارد عبارت حق فسخ برای طرفین که در عقدنامه نوشته شد صرفاً در عقد موقت معنا دارد و چون زوج مرحوم شد عقد موقت نیز منتفی گردید در وقت رسیدگی مورخ 12/10/91 طرفین و وکلای آن ها حاضر گردیدند وکیل خواهان ادعای خود را ب. ش. د. بیان نموده از خواندگان حاضر ازجمله مادر مرحوم الف.پ. (زوج) و دیگر خواندگان ش.پ. ن.پ. اظهار داشتند خواهان زوجه دائم متوفی الف.پ. است وکیل خوانده ردیف خانم ط.ک. دفاعاً اظهاراتی نمودند که تکرار متن لوایح پیش گفته م. ب. دادگاه در تاریخ 19/10/91 ختم رسیدگی اعلام و به شرح دادنامه شماره 0002115 ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات طرفین و اینکه بعضی از خواندگان عقد دائم را قبول دارند و همچنین بعضی دیگر از خواندگان اصل عقد را قبول دارند و اظهار می دارند که موقت هست که خوانده ردیف پنجم اظهار می دارد مدت نوزده سال است که پدرم را ندیده ام بنابراین نمی تواند در مورد عقد دائم یا موقت اظهارنظر نماید و اظهارات وکیل خوانده که اظهار می دارد بعضی از نوشته جات قلم خوردگی دارد فقط در قسمت چاپی که عقدنامه موقت بوده است به جای موقت خط خوردگی و دائم قیدشده است که اصل عقدنامه ملاحظه گردیده و به رؤیت وکیل نیز در جلسه رسیده است و اینکه ایراد گرفته اند که در دفتر مخصوص با حضور دو شاهد باید ثبت شود به علت داشتن همسر اول خواهان نتوانست در دفتر ثبت نماید و دو شاهد نیز شاید وجود داشته است و این موارد دلیل بر موقت بودن عقد نمی باشد و آقای … در مورد قلم خوردگی «موقت»; که چاپی م. ب. و با خودکار نوشته شده است اظهار داشته که جعل شده است درصورتی که خود وکیل اصل سند را مشاهده کرده است که کلیه خطوط و نوشته جات توسط یک خط نوشته شده است خودش نیز قبول دارد بنابراین موضوع جعل منتفی است و اینکه در عقد ازدواج اصل بر دائم بودن عقد است و موقت بودن نیاز به قید موقت و مدت دارد که در عقدنامه فوق الذکر چنین موضوعی مشاهده نشده است به استناد مواد 1075 و 1076 و 1077 قانون مدنی حکم به اثبات زوجیت دائم خوانده و مورث خواندگان را د. ح. خ. صادر نموده است از این رأی پس از ابلاغ توسط خانم ط.ک. با وکالت آقای م.ط. تجدیدنظرخواهی شده که جهت رسیدگی به شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ارجاع گردیده شعبه مرجوع الیه سند عقدنامه را جهت احراز اصالت و تقارن زمانی متن و مندرجات آن به کارشناس رسمی دادگستری رشته خط ارجاع نموده که کارشناس منتخب اصالت متن و مندرجات را تأیید نموده است دادگاه تجدیدنظر برابر دادنامه شماره 00773 مورخ 12/8/92 با ردّ تجدیدنظرخواهی دادنامه تجدیدنظر خواسته را تأیید کرده است از این رأی آقای ع.پ. به وکالت از خانم ط.ک. فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح که هنگام شور قرائت می شود به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیئت شعبه پس از ملاحظه گزارش عضو ممیّز به شرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید: رأی شعبه دیوان عالی کشور در خصوص فرجام خواهی خانم ف.ک. با وکالت آقای ع.پ. نسبت به دادنامه شماره 00773 مورخ 12/8/92 صادره از شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ن. ب. ا. اصل زوجیت فی مابین فرجام خوانده خانم ف.ش. و مرحوم م.پ. مورد قبول تمامی وراث م. ب. و ادعای ف. خ. مبنی بر موقت بودن ازدواج متکی بر هیچ دلیل و مدرک قانونی و شرعی نمی باشد و حتی کمترین اشاره ای راجع به مدت دار بودن عقد ازدواج نشده است درحالی که مطابق اصول و قواعد شرعی اصل بر دوام ازدواج م. ب. و از طرفی هیچ دلیلی بر بی اعتباری و فقدان اصالت سند عادی ازدواج مورخ 26/11/83 موجود نمی باشد بلکه به عکس حسب نظریه کارشناس رسمی دادگستری متن و مندرجات نوشته فوق دارای اصالت م. ب. بنا به مراتب مستنداً به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ فرجام خواهی به عمل آمده دادنامه فرجام خواسته ابرام می گردد. رئیس شعبه 10 دیوان عالی کشور ـ عضو معاون عبداله پور ـ صدقی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی اختلاف در دائمی یا موقت بودن عقد نکاح در تاریخ 4 تیر 1391، دادخواستی به منظور اثبات زوجیت به دادگاه عمومی ارائه شد. در این دادخواست، ادعای ازدواج غیررسمی در تاریخ 26 بهمن 1383 مطرح گردید و ذکر شد که به دلیل مشکلات، ثبت عقد انجام نشده است. پس از فوت ز. د. ت. 26 دی 1391، درخواست صدور حکم به اثبات زوجیت مطرح و مستنداتی از جمله استشهادیه و گواهی شاهدان ارائه شد. خواندگان، به ویژه وکیل یکی از آنها، ادعا کردند که سند ارائه‌شده مربوط به عقد موقت بوده و به دلیل وجود حق فسخ، عقد دائم نمی‌تواند برقرار باشد. دادگاه با بررسی ادعاها و مستندات، حکمی به نفع اثبات زوجیت دائم صادر کرد. این رای در دادگاه تجدیدنظر تایید شد و سپس یکی از خواندگان اقدام به فرجام‌خواهی نمود. دیوان عالی کشور با تاکید بر پذیرش اصل زوجیت توسط وراث و بدون وجود دلایل کافی برای ادعای موقت بودن ازدواج، با استناد به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی، رای دادگاه تجدیدنظر را تایید و فرجام‌خواهی را رد کرد. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/03/17 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: در صورت تردید در دائم یا موقت بودن عقد نکاح، اصل بر دوام زوجیت است. رای خلاصه جریان پرونده به تاریخ 4/7/91 خانم ف.ش. با وکالت آقای ج.ی. به طرفیت خانم ها و آقایان ف.ک. و ط.ک. و ه.ق. و ن.پ. و ش.پ. دادخواستی به خواسته صدور حکم مبنی بر اثبات زوجیت تقدیم دادگاه‌های عمومی قائم شهر نموده و در متن دادخواست توضیح داده موکله در تاریخ 26/11/83 با مرحوم الف.پ. ازدواج غیررسمی انجام داده و به زوجیت دائم با آن مرحوم در آمده است و به خاطر مشکلات نتوانسته اند واقعه عقد را ثبت نمایند تا اینکه زوج در 26/1/91 فوت نموده است و استشهادیه و عقدنامه پیوست می‌گردد مادر و تعدادی از برادران و فرزند ارشد آن مرحوم م.پ. نیز شاهد و گواهی به زوجیت دائم موکله با آن مرحوم می دهند با استناد به ماده 1062 قانون مدنی تقاضای صدور حکم به اثبات زوجیت م. ا. دادخواست به شعبه چهارم آن دادگاه ارجاع گردیده است. دادگاه مرجوع الیه وقت رسیدگی معین - طرفین دعوت گردیدند آقای م.ط. به وکالت از خانم ط.ک. وارد دعوی گردیده است و لایحه ای به شماره 00401644 مورخ 20/8/91 تقدیم نموده است که خلاصه آن این است که سند ارائه شده به عنوان عقدنامه به صورت دست نویس بوده و عبارات آن حکایت از عقد موقت دارد و حاکی از آن است که کلمات در زمان واحد نوشته نشده است چون در عقد دائم فسخ وجود ندارد عبارت حق فسخ برای طرفین که در عقدنامه نوشته شد صرفا در عقد موقت معنا دارد و چون زوج مرحوم شد عقد موقت نیز منتفی گردید در وقت رسیدگی مورخ 12/10/91 طرفین و وکلای آن ها حاضر گردیدند وکیل خواهان ادعای خود را ب. ش. د. بیان نموده از خواندگان حاضر ازجمله مادر مرحوم الف.پ. (زوج) و دیگر خواندگان ش.پ. ن.پ. اظهار داشتند خواهان زوجه دائم متوفی الف.پ. است وکیل خوانده ردیف خانم ط.ک. دفاعا اظهاراتی نمودند که تکرار متن لوایح پیش گفته م. ب. دادگاه در تاریخ 19/10/91 ختم رسیدگی اعلام و به شرح دادنامه شماره --- ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات طرفین و اینکه بعضی از خواندگان عقد دائم را قبول دارند و همچنین بعضی دیگر از خواندگان اصل عقد را قبول دارند و اظهار می دارند که موقت هست که خوانده ردیف پنجم اظهار می‌دارد مدت نوزده سال است که پدرم را ندیده ام بنابراین نمی تواند در مورد عقد دائم یا موقت اظهارنظر نماید و اظهارات وکیل خوانده که اظهار می‌دارد بعضی از نوشته جات قلم خوردگی دارد فقط در قسمت چاپی که عقدنامه موقت بوده است به جای موقت خط خوردگی و دائم قیدشده است که اصل عقدنامه ملاحظه گردیده و به رویت وکیل نیز در جلسه رسیده است و اینکه ایراد گرفته اند که در دفتر مخصوص با حضور دو شاهد باید ثبت شود به علت داشتن همسر اول خواهان نتوانست در دفتر ثبت نماید و دو شاهد نیز شاید وجود داشته است و این موارد دلیل بر موقت بودن عقد نمی‌باشد و آقای … در مورد قلم خوردگی «موقت»; که چاپی م. ب. و با خودکار نوشته شده است اظهار داشته که جعل شده است در صورتی که خود وکیل اصل سند را مشاهده کرده است که کلیه خطوط و نوشته جات توسط یک خط نوشته شده است خودش نیز قبول دارد بنابراین موضوع جعل منتفی است و اینکه در عقد ازدواج اصل بر دائم بودن عقد است و موقت بودن نیاز به قید موقت و مدت دارد که در عقدنامه فوق الذکر چنین موضوعی مشاهده نشده است به استناد مواد 1075 و 1076 و 1077 قانون مدنی حکم به اثبات زوجیت دائم خوانده و مورث خواندگان را د. ح. خ. صادر نموده است از این رای پس از ابلاغ توسط خانم ط.ک. با وکالت آقای م.ط. تجدیدنظرخواهی شده که جهت رسیدگی به شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ارجاع گردیده شعبه مرجوع الیه سند عقدنامه را جهت احراز اصالت و تقارن زمانی متن و مندرجات آن به کارشناس رسمی دادگستری رشته خط ارجاع نموده که کارشناس منتخب اصالت متن و مندرجات را تایید نموده است دادگاه تجدیدنظر برابر دادنامه شماره --- مورخ 12/8/92 با ردّ تجدیدنظرخواهی دادنامه تجدیدنظر خواسته را تایید کرده است از این رای آقای ع.پ. به وکالت از خانم ط.ک. فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح که هنگام شور قرائت می‌شود به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیات شعبه پس از ملاحظه گزارش عضو ممیّز به شرح آتی مبادرت به صدور رای می‌نماید: رای شعبه دیوان عالی کشور در خصوص فرجام خواهی خانم ف.ک. با وکالت آقای ع.پ. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 12/8/92 صادره از شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران ن. ب. ا. اصل زوجیت فی مابین فرجام خوانده خانم ف.ش. و مرحوم م.پ. مورد قبول تمامی وراث م. ب. و ادعای ف. خ. مبنی بر موقت بودن ازدواج متکی بر هیچ دلیل و مدرک قانونی و شرعی نمی‌باشد و حتی کمترین اشاره ای راجع به مدت دار بودن عقد ازدواج نشده است درحالی که مطابق اصول و قواعد شرعی اصل بر دوام ازدواج م. ب. و از طرفی هیچ دلیلی بر بی اعتباری و فقدان اصالت سند عادی ازدواج مورخ 26/11/83 موجود نمی‌باشد بلکه به عکس حسب نظریه کارشناس رسمی دادگستری متن و مندرجات نوشته فوق دارای اصالت م. ب. بنا به مراتب مستندا به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ فرجام خواهی به عمل آمده دادنامه فرجام خواسته ابرام می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - عضو معاون