بذل در طلاق خلع در مذهب شافعی

رأی شعبه دیوان عالی کشور در تاریخ 94/3/4 خانم م. س.ح. بطرفیت همسرش آقای م. ع. دادخواستی بخواسته صدور گواهی عدم امکان سازش (طلاق خلع) با بذل کلیه حقوق شرعی و قانونی تقدیم و در متن دادخواست توضیح داده که طبق سند ازدواج پیوست همسر شرعی و قانون خوانده می باشم نامبرده بدلیل اعتیاد شدید و محکومیت در پرونده های کیفری به یازده سال حبس محکوم گردیده است بنده در شرایط عسروحرج قرار دارم و نفقه اینجانب و دو فرزندم برعهده خانواده پدری بوده و بدلیل اینکه زوج دارای محکومیت قطعی به بیش از پنج سال بوده و در شرایط عسروحرج قرار دادم و حق طلاق برای بنده میسر م. ب. لذا باستناد ماده 1130 و مدارک پیوستی صدور حکم طلاق خلع وفق فقه شافعی م. ا.. دادخواست مطروح در شعبه دوم دادگاه حقوقی شهرستان بوکان ثبت و مورد رسیدگی قرار می گیرد. جلسه اول دادرسی به تاریخ 94/5/3 با حضور زوجین تشکیل گردید و خوانده با تقدیم لایحه ای در دو صفحه مدافعات خود را بیان نموده است در این جلسه خواهان همان خواسته و مطالب مندرج در دادخواست را بیان نموده و اضافه کرده که دارای دو فرزند مشترک یک پسر 13 ساله و یک دختر متولد 83/10/3 می باشیم تقاضای صدور حکم طلاق خلعی در مقابل باقیمانده مهریه و بذل سایر حقوق شرعی و قانونی را دارم. خ. ا. م. دارد اینجانب در حال حاضر به اتهام جعل در زندان می باشم و به هشت سال حبس محکوم شده ام ولی رضایت شکات را اخذ کرده ام و قبول دارم قبلاً اعتیاد داشتم ولی در حال حاضر اعتیاد ندارم و حاضرم به پزشکی قانونی معرفی شوم اصلاً موافق طلاق خواهان نیستم و حاضرم به خواهان تعهد بدهم که به وی زندگی بدهم بقیه اظهارات به شرح لایحه تقدیمی است. سپس دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر می نماید و زوجین هر یک داور خود را تعیین و معرفی نموده اند و داوران منتخب زوجین باتفاق نظریه کتبی خود را تقدیم داشته اند که حاکی از عدم حصول سازش بین طرفین م. ب.. پزشک معتمد دادگستری بوکان نتیجه آزمایش بارداری از زوجه را منفی اعلام نموده است در جلسه دادرسی مورخ 94/10/16 که با حضور زوجین تشکیل گردیده خ. ا. م. دارد کلیه حقوق خود را بذل می نمایم و خواهان طلاق از ایشان می باشم ضمناً فرزندان بالای هفت سال می باشند و حضانت آنان با پدرشان م. ب. و هیچگونه ادعائی از ایشان ندارم. همسرم به سبب پرونده های متعدد کیفری در زندان م. ب. و سوابق کیفری زیادی دارد. خ. ا. م. دارد حاضرم حضانت بچه ها را قبول نمایم من ایشان را طلاق نمی دهم بخاطر فرزندان یک فرصت می خواهم و از بیشتر شاکیان رضایت گرفته ام و به زودی از زندان آزاد می شوم. سپس دادگاه از شورای روحانیت اهل تسنن بوکان استعلام نموده که در صورت بذل حقوق از سوی زوجه و اینکه زوج محکومیت های متعدد کیفری و سوابق کیفری داشته زوجه می تواند با شرایط مذکور از زوج طلاق بگیرد یا خیر و نیز سوابق کیفری زوج را از اداره زندان و دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان بوکان استعلام نمود. در پاسخ شورای روحانیت شهرستان بوکان بشرح برگ 65 پرونده اعلام شده که مطابق مذهب امام شافعی ب. ت. ب. کراهت زوجه از زوج و عدم امکان سازش و بذل کلیه حقوق شرعی زوجه به زوج و اثبات مدعی دلیل و موجه قابل در نظر قاضی وی، در صورت ممانعت زوج، دادگاه می تواند اقدام به صدور حکم طلاق خلعی نماید قبول بذل از ناحیه زوج ضروری نیست. در پاسخ اداره زندان بوکان بشرح برگ 66 پرونده نه فقره سابقه محکومیت کیفری به اتهامات جعل سند و کلاهبرداری و استفاده از سند مجعول و مشارکت در فروش مال غیر و کلاهبرداری و جعل پلاک و مهر فروشگاه و فرار زندان برای زوج اعلام شده است. سرانجام دادگاه ضمن اعلام ختم رسیدگی بموجب دادنامه شماره 2003 مورخ 94/10/24 با استدلال اینکه اولاً: ارشاد دادگاه و سعی و تلاش داوران درجهت اصلاح ذات البین موثر واقع نگردیده است ثانیاً: خواهان بر درخواست طلاق اصرار ورزیده و حاضر شده در مقابل طلاق از کلیه حقوق شرعی صرفنظر نماید ثالثاً: زوجین اهل تسنن و پیرو مذهب امام شافعی می باشند و در فقه مذهب امام شافعی در چنین مواردی به طلاق خلع فتوا داده اند رابعاً: حسب پاسخ استعلامات انجام گرفته از اداره زندان و دادسرای بوکان خوانده دارای سوابق کیفری متعددی م. ب. علیهذا باستناد ماده واحده قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم و تبصره ذیل ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب سال 1391 و فتوای معتبر و مسلم فقه مذهب امام شافعی مذهب زوجین و نیز مواد 26 و 27 و 28 و 29 قانون حمایت خانواده حکم به طلاق خلعی خواهان در مقابل بذل باقیمانده مهریه و سایر حق و حقوق شرعی اعم از نفقه معوقه و آینده و اجرت المثل صادر و اعلام می نماید. حضانت فرزندان مشترک را حسب توافق طرفین به عهده زوج محول نموده و توضیح داده که زوجه حامله نمی باشد و در اجرای ماده 33 قانون حمایت خانواده و تبصره ذیل آن به سردفتر ثبت طلاق نمایندگی داده که پس از قطعیت حکم در صورت استنکاف زوج وفق مقررات قانونی و شرعی نسبت به اجرای صیغه طلاق خلعی خواهان و ثبت آن اقدام نماید. پس از ابلاغ رأی صادره زوج خوانده نسبت به آن تجدیدنظرخواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی در وقت فوق العاده به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره 42 ـ 95 مورخ 1395/1/23 ب. ت. ب. محتویات پرونده و سوابق کیفری متعدد ت. ن. خ. و اخذ نظر شورای روحانیت اهل تسن و بذل الباقی مهریه و سایر حق و حقوق شرعی که مبین استیصال ت. ن. خ. است و شروط ضمن العقد که بامضاء زوجین رسیده است لذا اعتراض ت. ن. خ. را غیر موجه و دادنامه تجدیدنظرخواسته را منطبق بر موازین قانونی تشخیص و ضمن رد اعتراض مطروحه دادنامه معترض عنه را تأیید نموده است. دادنامه اخیر در تاریخ 95/2/18 به زوج ت. ن. خ. ابلاغ شد و نامبرده در تاریخ 1395/2/29 با تقدیم دادخواست و لایحه فرجامی نسبت به آن فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است. لوایح طرفین به هنگام شور قرائت می گردد.هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ع. ان عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد. رأی شعبه دیوان عالی کشور اعتراضات ز. ف. خ. نسبت به دادنامه شماره 42 ـ 95 مورخ 1395/1/23 شعبه پنجم دادگاه تجدیدنظر استان آذربایجان غربی که در جهت تأیید دادنامه بدوی مفاداً متضمن الزام ف. خ. ب. مطلقه نمودن زوجه فرجام خوانده انشاء گردیده ب. ت. ب. جامع اوراق پرونده وارد و موجه نیست زیرا زوجه فرجام خوانده بشرح دادخواست تقدیمی بلحاظ عسروحرج ناشی از اعتیاد شدید زوج به مواد مخدر و سوابق متعدد کیفری منجمله محکومیت کیفری قطعی بیش از پنج حبس مشارالیه و عدم پرداخت نفقه صدور حکم طلاق خلع در قبال بذل باقیمانده مهریه و سایر حقوق شرعی و قانونی خود را درخواست نموده است و دادگاه پس از استماع اظهارات و مدافعات طرفین و اخذ نظریه داوران زوجین ب. ت. ب. سوابق متعدد کیفری زوج و نظر شورای روحانیت اهل تسنن بوکان و بذل باقیمانده مهریه و سایر حقوق ناشی از زوجیت از طرف زوجه در قبال طلاق و نیز موثر واقع نشدن مساعی داوران در اصلاح ذات البین، دعوی خ. ر. و. تشخیص و حکم به طلاق خلعی خواهان در مقابل بذل باقیمانده مهریه و سایر حق و حقوق شرعی اعم از نفقات معوقه و آینده و اجرت المثل صادر نموده که بر این استنباط و تشخیص دادگاه خدشه ای وارد نشده است کما اینکه زوج حسب پاسخ استعلام واصله از اداره زندان بوکان دارای نه فقره سابقه محکومیت کیفری به اتهامات متعدد و مختلف بوده که در مجموع به بیش از پنج سال حبس و نیز به پرداخت جزای نقدی و تحمل شلاق محکوم گردیده و در حال حاضر هم زندانی بوده و به مدت طولانی در حال تحمل کیفر حبس م. ب. و دلیلی بر این که در مدت حبس خود در زندان نفقه زوجه و دو فرزند مشترک را پرداخت نموده ارائه ننموده و عملاً عاجز از پرداخت نفقه آنان م. ب. و زوجه هم اعلام داشته نفقه او و دو فرزند مشترک توسط پدرش تأمین و پرداخت می گردد و بعلاوه با بذل باقیمانده مهریه و سایر حقوق ناشی از زوجیت بر خواسته طلاق خلع خود اصرار دارد و ایجاد صلح و سازش بین طرفین هم توسط داوران منتخب آنان ممکن نشده است مجموع مراتب اشعاری بر حرجی بودن تداوم زوجیت برای زوجه دلالت دارد و از طرفی هم شورای روحانیت اهل تسنن در پاسخ به استعلام دادگاه اعلام نموده که مطابق مذهب امام شافعی ب. ت. ب. کراهت زوجه از زوج و عدم امکان سازش و بذل کلیه حقوق شرعی زوجه به زوج و اثبات ادعای زوجه، در صورت ممانعت زوج دادگاه می تواند اقدام به صدور حکم طلاق خلعی نماید و قبول بذل از ناحیه زوج ضروری نمی باشد بنابراین دادنامه های بدوی و فرجام خواسته که براساس مقررات مذهب زوجین اصدار یافته ب. ت. ب. جامع اوراق و محتویات پرونده و اظهارات و مدافعات طرفین و اقدامات و رسیدگی های معموله موجهاً و منطبق بر مقررات مذهب زوجین و موازین قانونی اصدار یافته و ایراد و اشکال موثر در تخدیش بر آراء صادره مترتب نبوده و اعتراضات ف. خ. د. حدی نیست که به مبانی استنباط و تشخیص دادگاه خلل و خدشه ای وارد و موجبات نقض آنرا فراهم سازد فلذا ضمن رد فرجام خواهی ف. خ. مستنداً به ماده 370 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته ابرام می گردد. رئیس شعبه هشتم دیوان عالی کشور: حسن عباسیان مستشاران: مسعود کریمپور نطنزی - سیروس کیقبادی فهرست شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی بذل در طلاق خلع در مذهب شافعی در تاریخ 6 فروردین 1401، حکمی در خصوص دعوی طلاق به درخواست زوجه صادر گردید. زوجه با استناد به ماده واحده قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه و فقه شافعی، درخواست طلاق خلعی را به دلیل اعتیاد و سوء معاشرت زوج ارائه نمود. در طی مراحل رسیدگی، زوج با درخواست طلاق مخالفت کرد و مدعی شد که زوجه مهریه خ. ر. ب. وی صلح کرده است. با عدم سازش میان طرفین و پس از استعلام نظر شورای روحانیت، دادگاه به این نتیجه رسید که زوجه به سبب اعتیاد زوج و کراهت شدید از وی، مستحق طلاق است و حکم به طلاق خلعی صادر کرد. در این حکم، موضوع حضانت فرزند مشترک و حق ملاقات زوجه نیز مورد توجه قرار گرفت. پس از صدور حکم، زوج درخواست تجدیدنظر نمود که دادگاه تجدیدنظر نیز حکم اولیه را تایید کرد. در نهایت، دیوان عالی کشور ب. ت. ب. رعایت موازین قانونی و شرعی، حکم تجدیدنظر را تایید و ابرام کرد. این رای بر اساس مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی صادر شده است. تاریخ دادنامه قطعی: 1401/01/06 پیام: در مذهب شافعی در صورتی که زوجه در مقابل طلاق از کلیه حقوق شرعی و قانونی خویش صرفنظر نماید حکم به طلاق خلع داده می‌شود. رای خلاصه جریان پرونده خلاصه جریان پرونده: خواهان خانم ا. ن. د. ب. ط. اقای س. ب. به خواسته طلاق به دلیل اعتیاد زوج خوانده با انضمام رونوشت سند نکاحیه به شماره 3193 مورخ 1398/09/02 دفتر رسمی ثبت ازدواج شماره 8 *مطرح کرده است.و زوجه در متن دادخواست مرقوم داشته حاصل ازدواج یک فرزند دختر یک ساله است.و زوج معتاد و سوی معاشرت و رفتار دارد. و مطابق فقه شافعیه و ماده واحده قانون رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه تقاضای صدور حکم الزام زوج به طلاق خلعی خود را دارم. پرونده بابت مصالحه به شعبه *ارجاع گردیده خوانده با ارسال لایحه ای به شماره 325 مورخ 99/9/24 شورای حل اختلاف مخالفت خود را با طلاق زوجه اعلام و مرقوم نموده زوجه مهریه اش را به وی صلح کرده است.و پرونده به دلیل عدم ایجاد سازش فیمابین زوجین به شعبه *ارجاع شده جلسه رسیدگی اول دادگاه مورخ 99/11/18 در وقت مقرر با حضور فقط زوجه برگزار شده و زوجه گفته خواسته ام ب. ش. د. تقدیمی طلاق به دلیل اعتیاد زوج و سوی معاشرت وی م. ب.. دادگاه قرار ارجاع امر به داوری جهت اصلاح ذات البین صادر و اعلام نموده است.داور ز. ا. ک. ا. ح. ز. *ی و داور زوجه اقای ر. ن. نظر به عدم سازش فیمابین زوجین دارند جلسه رسیدگی مجدد دادگاه مورخ 1400/04/27 در وقت مقرر با حضور زوجین تشکیل گردیده و زوجه بیان داشته خواسته ام ب. ش. د. تقدیمی است.و مهریه ام را نگرفته ام و کاغذی شوهرم با همکاری پیمان مسکری اورد من امضای کرده ام و حضانت فرزند و نفقه او با پدرش باشد. و من فقط ملاقات فرزند م را می خواهم زوج جواب داده است.من مهریه را در قالب صلح به جای مهریه به او جهیزیه و موبایل داده ام و زوجه مهریه اش را به من بخشیده است.و زوجه پاسخ داده که جهیزیه ام را خودم تهیه نموده ام دادگاه جلسه دادگاه را جهت استماع شهادت گواهان زوج تمدید نموده است.جلسه رسیدگی مجدد دادگاه مورخ 1400/05/25 جهت استماع شهود زوج تشکیل شده که زوج و شهودش حاضر نشده اند و دادگاه از شورای روحانیت *در مورد جواز صدور حکم طلاق زوجه استعلام نموده است. شورای روحانیت اهل سنت شهرستان *اعلام داشته مطابق مذهب ا. ش. ب. ت. ب. کراهت زوجه از زوج و عدم امکان سازش و بذل کلیه حقوق شرعی زوجه به زوج و اثبات ادعای زوجه با دلیل توجه قابل درنظر قاضی در صورت ابلاغ به زوج و ممانعت او دادگاه می‌تواند اقدام به صدور حکم طلاق خلعی نماید. و قبول بذل از ناحیه زوج ضروری نیست دادگاه با اخذ نظر قاضی مشاور ختم رسیدگی را اعلام و چنین رای صادر نموده اند. در خصوص دعوی خانم ا. ن. فرزند ر. به طرفیت اقای س. ب. فرزند س. به خواسته صدور حکم به طلاق خلعی به درخواست زوجه، به استناد کپی مصدق سند ازدواج، دادگاه باانجام تشریفات قانونی و دعوت طرفین و تشکیل جلسه در وقت مقرر و استماع اظهارات خواهان بدون حضور خوانده وصدور قرار ارجاع امر به داوری واجرای ان ودعوت مجددطرفین جهت ملاحظه نظریه داوران واخذ توضیح در خصوص حقوق شرعی و قانونی واستعلام ازشورای روحانیت ووصول پاسخ انها وبررسی محتویات پرونده و اظهار خ. م. ب. صلح مهریه به وی مستند به شهادت شهود و تجدید جلسه جهت استماع اظهارات انان و عدم حضور خوانده و شهود وی، ن. ب. ا. اولا: به موجب کپی مصدق سند ازدواج پیوست دادخواست و اقرار طرفین رابطه زوجیت فی مابین طرفین محرز م. ب..، ثانیا: ارشاد دادگاه وسعی وتلاش داوران درجهت اصلاح ذات البین موثر واقع نگردیده است، ثالثا: خواهان به دلالت پرونده مطروحه و اعتیاد زوج، ضمن اعلام کراهت شدید خویش، بر درخواست طلاق اصرار ورزیده وحاضرشده درمقابل طلاق ازکلیه حقوق شرعی وقانونی خویش صرفنظرنماید. با این توضیح که مهریه نسیه را تاکنون نگرفته است، رابعا: زوجین اهل تسنن و پیرو مذهب ا. ش. می‌باشند و پاسخ استعلام شورای روحانیت نیز گویای این است.که درفقه مذهب شافعی(ره) درچنین مواردی به طلاق خلع فتوا داده اند، علیهذا دادگاه ب. ت. ب. دلایل فوق الذکر و کراهت شدید زوجه از همسرخویش و نظر موافق مشاور محترم قضایی، به استناد ماده واحده قانون اجازه رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم وتبصره ذیل ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/91 وفتوای معتبر ومسلم فقه مذهب ا. ش. (ره) مذهب زوجین از جمله مندرجات صفحه 123 جلد دوم کتاب الفقه المنهجی علی مذهب الامام الشافعی (ره) و صفحات 252 لغایت 257 جلد دوم کتاب فقه السنه ونیز مواد 26 و 27 و 28 و 29 و تبصره ذیل ماده 4 قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/91 ، ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش، حکم به طلاق خلعی خواهان در مقابل بذل تمامی مهریه و سایرحقوق شرعی و قانونی صادر و اعلام می‌نماید. ضمنا زوجین دارای یک فرزند مشترک به نام ر. از دختر 1/5 ساله بوده که حضانت و نفقه وی بر عهده زوج بوده و زوجه هر هفته 48 ساعت حق ملاقات دارد. و زوجه حامله نمی‌باشد.، عده طلاق ازحین اجرای صیغه طلاق به مدت سه طهراست و در اجرای ماده 33 قانون حمایت خانواده وتبصره ذیل ان به سردفترثبت طلاق نمایندگی داده می‌شود. پس ازقطعیت حکم در صورت استنکاف زوج وفق مقررات قانونی وشرعی نسبت به اجرای صیغه طلاق خلعی خواهان وثبت ان اقدام نماید. مدت اعتبارحکم طلاق شش ماه پس از تاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است. رای صادره حضوری بوده و ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظر در محاکم محترم تجدید نظر مرکز استان ا.غ و سپس ظرف مدت 20 روز قابل فرجام خواهی در دیوانعالی کشور م. ب.. با ابلاغ دادنامه مذکور به طرفین زوج از ان تجدیدنظر خواهی کرده است.و پرونده بابت رسیدگی به شعبه *ارجاع شده است.دادگاه تجدیدنظر پرونده را بابت رفع نقص انجام تحقیقات در مورد اعتیاد زوج و سوی رفتار و معاشرت زوج و انفاق زوج به دادگاه محترم بدوی اعاده نموده است.دادگاه دستور تحقیقات محلی صادر نموده و نتیجه تحقیقات واصله اعتیاد زوج را طی برگ 68 پرونده تایید نموده‌اند و جلسه رسیدگی مجدد *با حضور زوجین تشکیل گردیده و ز. ا. د. من اعتیاد داشتم و شش ماه قبل ترک کردم و تحت درمان کلینیک *هستم و اگر طلاق می خواهد باید 370 میلیون تومان پول جهیزیه را بدهد و زوجه بیان داشته من فقط یک کمد از منزل شوهرم برده ام و مادر شوهرم یک میلیون داد و خودم هفتصد هزار تومان تا کمد را خریدیم دادگاه محترم بدوی با تکمیل پرونده ان را به دادگاه محترم تجدیدنظر ارسال نموده است.پرونده به شعبه *مجددا ارجاع شده دادگاه تجدیدنظر ختم رسیدگی را اعلام و با صدور دادنامه شماره --- مورخ 1400/10/29 دادنامه تجدیدنظر خواسته را تایید کرده و زوج پس از ابلاغ دادنامه مذکور پرونده از ان فرجام خواسته است.و پرونده پس از وصول به دیوان عالی کشور به این شعبه ارجاع گردید.لوایح زوجین هنگام شور قرائت می‌گردد. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای س. م. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره --- 1400/10/29 فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: ن. ب. ا. رای فرجام خواسته صحیحا و با رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه طبق مندرج در دادنامه های تجدیدنظر خواسته و فرجام خواسته و منطبق با موازین شرعی و قانونی و مطابق با اصول و قواعد دادرسی و محتویات پرونده صادر گردیده و اعتراض مستدلی که موجب نقض دادنامه فرجام خواسته گردد. به عمل نیامده فلذا هیات شعبه مستندا به مواد 370 و 396 قانون آیین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته را ابرام می‌نماید. رییس: ع. ن. مستشار: ع. ک. ص. س. عضو معاون: س. م.