تأثیر قابل‌درمان بودن علت حجر بر صدور حکم حجر

رأی خلاصه جریان پرونده دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان نمین طی شماره 9110114530600155 مورخ 7/9/91 خطاب به دادگاه های عمومی نمین درخواست رسیدگی و صدور حکم به حجر الف.ن. به علت جنون کرده است. گزارش شماره 11544-28/12/89 پزشکی قانونی اردبیل (برگ 20 پرونده) حاکی است: ((. . . مصاحبه و مشاوره تخصصی صورت گرفت نامبرده جنون ناشی از مصرف مواد (شیشه و آمفتامین) دارد ب. ت. ب. فقدان مدارک اطلاع دقیقی در مورد زمان شروع آن وجود ندارد ولی بر طبق شرح حال گرفته شده از بستگان می تواند از حدود یک سال قبل باشد در صورت قطع مواد بیماری وی قابل کنترل م. ب. لازم است در یک مرکز اعصاب و روان (بیمارستان ف.) تا رفع علائم جنون بستری باشد)) شعبه اول دادگاه عمومی (مدنی) نمین از سازمان مرقوم استعلام نموده است که جنون وی دائمی است یا ادواری پاسخ داده شده است که: «. . . جنون نامبرده ناشی از مصرف (شیشه و آمفتامین) بوده و در صورت قطع مصرف بیماری وی تحت کنترل م. ب. لذا جنون ادواری محسوب می شود (برگ 25) سپس دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره 9109974527000866 مورخ 21/9/91 پس از نقل خلاصه جریان پرونده: حکم به حجر الف.ن. به لحاظ ابتلاء به جنون ادواری (زمان آغاز آن حدود مورخ 28/12/88) صادر کرده است دادنامه در تاریخ 29/9/91 به خود شخص یادشده ابلاغ و او در مورخه 5/10/91 از دادنامه ی صادره تجدیدنظر خواسته است حاصل اعتراض وی این است که قبلاً به مواد مخدر اعتیاد داشته و پس از مراجعه به مراکز روانی و پزشک معالج درمان و اکنون از سلامت روانی و جسمی برخوردار است دادگاه مرا خواهان تلقی کرده من از هیچ چیز اطلاعی ندارم به رأی صادره اعتراض درخواست معرفی به پزشکی قانونی می شود تا رأی نقص شود. پرونده به محاکم تجدیدنظر استان اردبیل ارجاع شده شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل در وقت نظارت تشکیل جلسه داده و ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه ی شماره 70403901159 مورخ 4/11/91 چنین رأی صادر کرده است: (. . . در رسیدگی دادگاه محترم بدوی هم از حیث رعایت تشریفات دادرسی توجه به اوراق و محتویات پرونده نحوه استدلال و استنتاج ایراد و اشکال اساسی سبب نقص ملاحظه نمی گردد و با در نظر گرفتن اینکه نظریه پزشکی قانونی نیز با لحاظ سوابق بیماری و مدارک پزشکی موجود در پرونده منطبق با واقع به نظر نمی رسد (؟) تجدیدنظرخواهی وارد نیست لذا دادگاه با اجازه حاصل از ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه معترض عنه را تأیید می نماید»;. پس از ابلاغ الف.ن. از آن فرجام خواهی کرده است خلاصه اعتراضات فرجامی این است که دادگاه های بدوی و تجدیدنظر بدون در نظر گرفتن حقوق اجتماعی وی و رسیدگی به آن مبادرت به صدور حکم کرده اند و توضیح داده او متأهل و صحیح و سالم زندگی می کند اصلاً متوجه صدور رأی از دادگاه بدوی نشده است نه تشکیل جلسه داده اند و نه یک کلمه از او سؤال کرده اند درخواست نقض دادنامه ی صادره را نموده است و یک فقره استشهادیه هم پیوست دادخواست فرجامی در مورد سلامت روانی و رفتار و کردار او در محل و اشتغال در کارخانه سفال سازی کرده است. پس از تبادل لوایح پرونده به دیوان کشور ارسال و رسیدگی به آن در دستور کار این شعبه قرارگرفته است. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید و پس از قرائت گزارش عضو ممیّز و ملاحظه اوراق پرونده و انجام مشاوره چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور بر رسیدگی دادگاه ها اشکال وارد است زیرا صدور حکم به حجر موجب محرومیت فرد از استیفاء و اعمال حقوق قانونی و احتمالاً اضرار به حقوق ثالث است لذا قانون گذار طبق ماده 1223 قانون مدنی و مواد 14 و 37 و 57 قانون امور حسبی مقرر داشته پس از رسیدگی و تحقیقات جامع و کامل در صورت ثبوت حجر مبادرت به صدور حکم حجر شود، یکی از موارد تحقیق دعوت فرد و شخص موردنظر به دادگاه و اختبار وی و در صورت لزوم تحقیق از بستگان به ویژه از والدین و سایر مطلعین او است که در کشف حقیقت مؤثر است صرف نظر از اینکه دادگاه ها هیچ گونه تحقیق از ف. خ. ب. عمل نیاورده اند حسب گزارش های پزشکی قانونی علت حجر جنون ادواری به علت اعتیاد به مواد مخدر اعلام گردیده است که با درمان و ترک اعتیاد منتفی است طبق دستور ماده 1210 قانون مدنی اصل عدم حجر است و ملاک صدور حکم به آن تحقق و ثبوت علت حجر زمان صدور حکم است زیرا آن یک امر حادث م. ب. و ممکن است در زمان رسیدگی دادگاه ها اساساً منتفی بوده است چنانکه ف. خ. مدعی است که بهبودی حاصل کرده و مشغول کار است و نظریات پزشکی قانونی نیز حاکی از درمان بیماری است زیرا علت آن وضعیت طبیعی ف. خ. نیست و جنون ذاتی نمی باشد بلکه به علت ابتلاء به مصرف مواد مخدر است علی هذا به جهات یادشده رسیدگی ناقص است اقتضاء دارد پس از تحقیق در موارد فوق الذکر و رسیدگی کامل مجدداً ف. خ. با انعکاس نتیجه تحقیقات به پزشکی قانونی نظریه کمیسیون پزشکی جلب و سپس حسب نتیجه حاصله مبادرت به صدور رأی شود علی هذا مستنداً به بند 5 ماده 371 و ماده 396 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته به لحاظ نقص رسیدگی و تحقیقات نقض و رسیدگی بعدی با لحاظ بندهای الف ماده 401 و 405 قانون مرقوم به دادگاه صادرکننده رأی یا شعبه قائم مقام قانونی آن تفویض می گردد. رئیس شعبه 3 دیوان عالی کشور ـ مستشار غفارپور ـ شاملو فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی تأثیر قابل درمان بودن علت حجر بر صدور حکم حجر در تاریخ 31 اردیبهشت 1393، دیوان عالی کشور به موضوعی رسیدگی کرد که در آن، دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان نمین درخواست حجر فردی را به دلیل جنون ناشی از مصرف مواد مخدر مطرح کرده بود. بر اساس گزارش پزشکی قانونی، فرد مذکور به جنون ادواری مبتلا تشخیص داده شد و دادگاه بدوی با استناد به این گزارش و بدون انجام تحقیقات جامع، حکم به حجر صادر کرد. فرد مورد نظر به این حکم اعتراض کرده و ادعا نمود که پس از درمان اعتیاد، بهبودیافته و از سلامت روانی برخوردار است. دادگاه تجدیدنظر نیز با تایید حکم بدوی، به اعتراض وی رسیدگی نکرد. دیوان عالی کشور در رای خود به نقص در رسیدگی‌های قبلی اشاره کرد و تاکید نمود که صدور حکم به حجر مستلزم انجام تحقیقات کامل و دعوت از فرد مورد نظر است. با استناد به مواد 1223 قانون مدنی و مواد 14 و 37 قانون امور حسبی، دیوان عالی کشور حکم به نقض دادنامه صادر کرد و دستور داد که با انجام تحقیقات لازم و جلب نظریه پزشکی قانونی، مجدداً به پرونده رسیدگی شود. تاریخ دادنامه قطعی: 1393/02/31 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: بر مبنای اصل سلامت افراد و استثنائی بودن حجر و عواقب فردی و اجتماعی آن، با وجودِ نظرِ پزشکی قانونی بر قابلیت درمان علت حجر در فرض مراقبت و مصرف دارو، صدور حکم حجر صحیح نیست. رای خلاصه جریان پرونده دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان نمین طی شماره 9110114530600155 مورخ 7/9/91 خطاب به دادگاه‌های عمومی نمین درخواست رسیدگی و صدور حکم به حجر الف.ن. به علت جنون کرده است. گزارش شماره 11544 - 28/12/89 پزشکی قانونی اردبیل (برگ 20 پرونده) حاکی است: ((... مصاحبه و مشاوره تخصصی صورت گرفت نامبرده جنون ناشی از مصرف مواد (شیشه و آمفتامین) دارد ب. ت. ب. فقدان مدارک اطلاع دقیقی در مورد زمان شروع آن وجود ندارد ولی بر طبق شرح حال گرفته شده از بستگان می‌تواند از حدود یک سال قبل باشد در صورت قطع مواد بیماری وی قابل کنترل م. ب. لازم است در یک مرکز اعصاب و روان (بیمارستان ف.) تا رفع علائم جنون بستری باشد)) شعبه اول دادگاه عمومی (مدنی) نمین از سازمان مرقوم استعلام نموده است که جنون وی دائمی است یا ادواری پاسخ داده شده است که: «... جنون نامبرده ناشی از مصرف (شیشه و آمفتامین) بوده و در صورت قطع مصرف بیماری وی تحت کنترل م. ب. لذا جنون ادواری محسوب می‌شود (برگ 25 ) سپس دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره --- مورخ 21/9/91 پس از نقل خلاصه جریان پرونده: حکم به حجر الف.ن. به لحاظ ابتلاء به جنون ادواری (زمان آغاز آن حدود مورخ 28/12/88 ) صادر کرده است دادنامه در تاریخ 29/9/91 به خود شخص یادشده ابلاغ و او در مورخه 5/10/91 از دادنامه ی صادره تجدیدنظر خواسته است حاصل اعتراض وی این است که قبلا به مواد مخدر اعتیاد داشته و پس از مراجعه به مراکز روانی و پزشک معالج درمان و اکنون از سلامت روانی و جسمی برخوردار است دادگاه مرا خواهان تلقی کرده من از هیچ چیز اطلاعی ندارم به رای صادره اعتراض درخواست معرفی به پزشکی قانونی می‌شود تا رای نقص شود. پرونده به محاکم تجدیدنظر استان اردبیل ارجاع شده شعبه ششم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل در وقت نظارت تشکیل جلسه داده و ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه ی شماره 70403901159 مورخ 4/11/91 چنین رای صادر کرده است: (... در رسیدگی دادگاه محترم بدوی هم از حیث رعایت تشریفات دادرسی توجه به اوراق و محتویات پرونده نحوه استدلال و استنتاج ایراد و اشکال اساسی سبب نقص ملاحظه نمی گردد و با در نظر گرفتن اینکه نظریه پزشکی قانونی نیز با لحاظ سوابق بیماری و مدارک پزشکی موجود در پرونده منطبق با واقع به نظر نمی رسد (؟) تجدیدنظرخواهی وارد نیست لذا دادگاه با اجازه حاصل از ماده 358 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه معترض عنه را تایید می‌نماید»;. پس از ابلاغ الف.ن. از آن فرجام خواهی کرده است خلاصه اعتراضات فرجامی این است که دادگاه‌های بدوی و تجدیدنظر بدون در نظر گرفتن حقوق اجتماعی وی و رسیدگی به آن مبادرت به صدور حکم کرده اند و توضیح داده او متاهل و صحیح و سالم زندگی می کند اصلا متوجه صدور رای از دادگاه بدوی نشده است نه تشکیل جلسه داده اند و نه یک کلمه از او سوال کرده اند درخواست نقض دادنامه ی صادره را نموده است و یک فقره استشهادیه هم پیوست دادخواست فرجامی در مورد سلامت روانی و رفتار و کردار او در محل و اشتغال در کارخانه سفال سازی کرده است. پس از تبادل لوایح پرونده به دیوان کشور ارسال و رسیدگی به آن در دستور کار این شعبه قرارگرفته است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید و پس از قرائت گزارش عضو ممیّز و ملاحظه اوراق پرونده و انجام مشاوره چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور بر رسیدگی دادگاه ها اشکال وارد است زیرا صدور حکم به حجر موجب محرومیت فرد از استیفاء و اعمال حقوق قانونی و احتمالا اضرار به حقوق ثالث است لذا قانون گذار طبق ماده 1223 قانون مدنی و مواد 14 و 37 و 57 قانون امور حسبی مقرر داشته پس از رسیدگی و تحقیقات جامع و کامل در صورت ثبوت حجر مبادرت به صدور حکم حجر شود، یکی از موارد تحقیق دعوت فرد و شخص موردنظر به دادگاه و اختبار وی و در صورت لزوم تحقیق از بستگان به ویژه از والدین و سایر مطلعین او است که در کشف حقیقت موثر است صرف نظر از اینکه دادگاه ها هیچ گونه تحقیق از ف. خ. ب. عمل نیاورده اند حسب گزارش های پزشکی قانونی علت حجر جنون ادواری به علت اعتیاد به مواد مخدر اعلام گردیده است که با درمان و ترک اعتیاد منتفی است طبق دستور ماده 1210 قانون مدنی اصل عدم حجر است و ملاک صدور حکم به آن تحقق و ثبوت علت حجر زمان صدور حکم است زیرا آن یک امر حادث م. ب. و ممکن است در زمان رسیدگی دادگاه ها اساسا منتفی بوده است چنانکه ف. خ. مدعی است که بهبودی حاصل کرده و مشغول کار است و نظریات پزشکی قانونی نیز حاکی از درمان بیماری است زیرا علت آن وضعیت طبیعی ف. خ. نیست و جنون ذاتی نمی‌باشد بلکه به علت ابتلاء به مصرف مواد مخدر است علی هذا به جهات یادشده رسیدگی ناقص است اقتضاء دارد پس از تحقیق در موارد فوق الذکر و رسیدگی کامل مجددا ف. خ. با انعکاس نتیجه تحقیقات به پزشکی قانونی نظریه کمیسیون پزشکی جلب و سپس حسب نتیجه حاصله مبادرت به صدور رای شود علی هذا مستندا به بند 5 ماده 371 و ماده 396 قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته به لحاظ نقص رسیدگی و تحقیقات نقض و رسیدگی بعدی با لحاظ بندهای الف ماده 401 و 405 قانون مرقوم به دادگاه صادرکننده رای یا شعبه قائم مقام قانونی آن تفویض می‌گردد. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار