تاریخ دادنامه: 1404/8/20

شماره دادنامه: 140431390002113765 تاریخ دادنامه: 1404/8/20 شماره پرونده: 0302262 مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری شاکی: آقای … طرف شکایت : دانشگاه بیرجند موضوع شکایت و خواسته: 1- ابطال دستور هجدهم از صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 مصوّب سرپرست دانشگاه بیرجند و دبیر هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی و سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و رییس هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی 2- ابطال بند 5 از صورتجلسه هیات رییسه بیرجند مورخ 1390/6/7 مصوّب معاون امور اداری و مالی و رییس دانشگاه بیرجند گردش کار: شاکی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال دستور هجدهم از صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 مصوّب سرپرست دانشگاه بیرجند و دبیر هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی و سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و رییس هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی و ابطال بند 5 از صورتجلسه هیات رییسه بیرجند مورخ 1390/6/7 مصوّب معاون امور اداری و مالی و رییس دانشگاه بیرجند را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که: " هیات رییسه دانشگاه بیرجند بدون مجوّز از هیات امناء، در تاریخ 1390/6/7 مصوبه ای تصویب کرده است مبنی بر این که «آن دسته از اعضای هیات علمی که کمتر از 20 سال سابقه خدمت در دانشگاه بیرجند دارند و متقاضی انتقال به سایر دانشگاه ها و یا مؤسسات هستند، یا تقاضای لغو پیمان دارند و یا پیمان آنها به دلایل اداری لغو شده باشد نسبت به عودت زمین واگذاری و یا پرداخت معادل ریالی قیمت کارشناسی روز اقدام نمایند.» مصوبه هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 در خصوص عودت زمین و یا پرداخت معادل ریالی قیمت کارشناسی روز توسط اعضای هیات علمی که کمتر از 20 سال سابقه خدمت در دانشگاه بیرجند دارند برخلاف مقرّرات جاری کشور و مصوبات هیات امنای دانشگاه در سال 1381 و 1383 است و هیات رییسه دانشگاه، بدون اجازه از هیات امناء مُجاز به تصویب چنین مصوبه ای نبوده است. زیرا در مصوبات هیات امناء در سال های 1381 و 1383 هیچ شرطی مبنی بر این که زمین به افرادی تعلّق خواهد گفت که بیست سال در دانشگاه بیرجند خدمت کنند، وجود ندارد و وفق دستور هفدهم از مصوبات دهمین جلسه از دوره سوم هیات امناء دانشگاه های شمال شرق کشور مورخ 1383/10/14 ، مصوبه دستور هشتم در سال 1381 به اعضای هیات علمی پیمانی بدون درنظر گرفتن سابقه با همان شرایط قبلی تعمیم داده شده است. لازم به ذکر است که مصوبه هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 ، دارای اشکال قانونی دیگر هم هست. در این مصوبه دانشگاه بدون پشتوانه قانونی از اعضای هیات علمی که زمین دریافت کرده اند و کمتر از 20 سال سابقه خدمت در دانشگاه بیرجند دارند، خواسته است که «نسبت به عودت زمین واگذاری و یا پرداخت معادل ریالی قیمت کارشناسی روز اقدام نمایند.» درحالی که در قرارداد واگذاری زمین، از طرفین اسقاط کافه خیارات شده است. دانشگاه بیرجند به عنوان فروشنده زمین های مورد واگذاری، حق ندارد بعد از عقد قرارداد، از جانب خود، تعهّدی برای خریدار ایجاد کند که در مصوبات و به تبع آن قرارداد منعقد شده، به این تعهّد اشاره ای نشده باشد. دانشگاه بیرجند در مقام فروشنده حق ندارد که پس از انعقاد قرارداد، خریدار را ملزم به عودت مبیع کند، مگر این که شرطی در قرارداد واگذاری زمین در این رابطه وجود داشته باشد که فروشنده می تواند در آینده، شرطی مبنی بر عودت زمین مقرّر کند، که در واقع چنین شرطی وجود ندارد. هیچ شرطی در قرارداد واگذاری زمین وجود ندارد که به فروشنده اجازه بدهد بعد از عقد قرارداد، بهایی اضافه بر ثَمن معامله اخذ کند. در ادامه وفق دستور هجدهم صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 یک بند به پیوست شماره یک دستور هشتم مصوبات ششمین جلسه عادی از دور سوم هیات امنای دانشگاه های شمال شرق مورخ 1381/11/21 به این صورت الحاق شده است: «بند (و) – مرجع تفسیر بند (ب) و تعیین شرایط و تعهّدات لازم برای افراد متقاضی مشمول این مصوبه و اصلاحات بعدی آن جهت دریافت یک قطعه زمین و همچنین نحوه رفتار و تعیین جرایم برای دریافت کنندگان زمین که به تعهّدات خود عمل ننموده اند، هیات رییسه دانشگاه خواهد بود.» بر مصوبه اخیرالذکر، اشکالات متعددی وارد است که به ترتیب در ذیل به آنها اشاره خواهد شد: الف- هیات امناء از تاریخ 1393/4/6 ، هیات رییسه را مفسّر بند (ب) قرارداد واگذاری زمین، قرار داده است. لازم به ذکر است که، تفسیر بند (ب) قرارداد واگذاری زمین، در خصوص قراردادهایی که قبل از تاریخ 1393/6/4 ، منعقد شده اند، قابل اجرا نیست و خلاف مقرّرات است و قانون عطف به ماسبق نمی شود. زیرا طرفین قرارداد نمی توانند بعد از انعقاد قرارداد واگذاری زمین، به نفع خود تفسیری بدون رضایت طرفین قرارداد، از شرایط قرارداد داشته باشند، شرایط قرارداد می بایست به همان صورتی که در قرارداد به آنها اشاره شده است مورد توجه قرار گیرند وگرنه، تفسیر هر طرف از شرایط قرارداد موجب تضییع حقوق طرف مقابل می شود. در نتیجه مصوبه مذکور هیات رییسه دانشگاه در قالب تفسیر بند (ب) قرارداد واگذاری زمین، قابلیت اجرایی برای قراردادهای D که قبل از تاریخ 1393/6/4 منعقد شده اند، ندارد. ب- در مصوبات هیات امناء مورخ 1381/11/21 و اصلاحیه مورخ 1383/10/14 ، هیچ تعهّدی برای دریافت زمین توسط اعضای هیات علمی درنظر گرفته نشده است. در نتیجه مشخص نیست که منظور از تعهّدات در مصوبه هیات امنا مورخ 1393/6/4 ، چه تعهّداتی است؟ وقتی که موضوع و کم و کیف تعهّد در این مصوبه مشخص نیست، بحث جریمه هم یک تعهّد نامشخص و باطل خواهد بود! در واقع در مصوبه مورخ 1393/6/4 هیات امناء، به تعهّد و جریمه ای اشاره کرده است که موضوع آن مشخص نیست. لازم به ذکر است وفق ماده 4 قانون مدنی، اثر هر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر این که در قانون، مقرّرات خاصی نسبت به این موضوع اتّخاذ شده باشد. در نتیجه دستور هجدهم صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 و مصوبه شماره پنج هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 ، نسبت به قرارداد واگذاری زمین به شماره 3071 مورخ 1387/12/3 که براساس مصوبات هیات امناء مورخ 1381/11/21 و اصلاحیه مورخ 1383/10/14 و قبل از تاریخ 1393/6/4 منعقد شده است، قابل اجرا نیست و عطف به ماسبق نمی شود. در مفاد قرارداد واگذاری زمین به شماره 3071 مورخ 1387/12/3 ، که براساس مصوبات هیات امناء مورخ 1381/11/21 و اصلاحیه مورخ 1383/10/14 ، بسته شده است، شرطی مبنی بر این که در صورتی که عضو هیات علمی بیست سال در دانشگاه بیرجند خدمت نکرده باشد، می بایست زمین را عودت دهد، وجود ندارد. در نهایت ب. ت. ب. استدلالات فوق الذکر، تقاضای ابطال و عدم اجرای مصوبه دستور هجدهم هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/4/6 و همچنین ابطال مصوبه شماره پنج هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 ، در خصوص قرارداد واگذاری زمین به شماره 3071 مورخ 1387/12/3 که قبل از تاریخ 1393/4/6 منعقد شده است را دارم." در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت برای شاکی ارسال شد وی به موجب لایحه ای که به شماره 3132964 مورخ 1403/8/13 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده به طور خلاصه اعلام کرده است که: " بند 5 از صورتجلسه هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 مغایر با ماده 219 قانون مدنی است. دستور هجدهم از صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 مغایر با مواد 4 و 219 قانون مدنی است." متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است: " الف- صورتجلسه دومین نشست عادی هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی مورخ 1393/6/4 اسامی مؤسسات عضو هیات امناء: 1- دانشگاه بیرجند 2- دانشگاه صنعتی بیرجند 3- دانشگاه بزرگمهر قاینات ......................... دستور هجدهم- (موضوع مصوبه بیست و سوم کمیسیون دایمی مورخ 1393/5/13 )- الحاق یک بند به پیوست شماره یک دستور هشتم مصوبات ششمین جلسه عادی از دور سوم هیات امنای دانشگاه های شمال شرق (مورخ 1381/11/21 ) مصوبه: بند (و)- مرجع تفسیر بند (ب) و تعیین شرایط و تعهّدات لازم برای افراد متقاضی مشمول این مصوبه و اصلاحات بعدی آن جهت دریافت یک قطعه زمین و همچنین نحوه رفتار و تعیین جرایم برای دریافت کنندگان زمین که به تعهّدات خود عمل ننموده اند، هیات رییسه دانشگاه خواهد بود. .................................. سرپرست دانشگاه بیرجند و دبیر هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی- سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و رییس هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی استان خراسان جنوبی ب- صورتجلسه هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 دوازدهمین جلسه هیات رییسه دانشگاه ها روز دوشنبه مورخ 1390/6/7 ساعت 10 صبح با حضور اعضاء به شرح ذیل: 1- آقای … رییس دانشگاه 2- آقای … معاون اداری و مالی دانشگاه 3- آقای … معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه 4- محمدعلی بهدایی معاون پژوهشی و فناوری دانشگاه 5- آقای … معاون دانشجویی دانشگاه 6- آقای … گیو معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه 7- حاج آقای … دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه در محل دفتر ریاست دانشگاه تشکیل گردید. مصوبات: ..................... 5- مقرّر گردید آن دسته از اعضاء هیات علمی که کمتر از 20 سال سابقه خدمت در دانشگاه بیرجند دارند و متقاضی انتقال به سایر دانشگاه ها یا مؤسسات هستند، یا تقاضای لغو پیمان دارند و یا پیمان آنها به دلایل اداری لغو شده باشد نسبت به عودت زمین واگذاری از طرف دانشگاه و یا در صورت ساخت پرداخت معادل ریالی قیمت کارشناسی روز آن اقدام نمایند.- معاون اداری و مالی دانشگاه- رییس دانشگاه بیرجند" در پاسخ به شکایت مذکور، رییس دانشگاه بیرجند به موجب لوایحی که به شماره های 3654064 مورخ 1403/9/13 و 3925100 مورخ 1403/10/8 ثبت دفتر اندیکاتور هیات عمومی شده، اجمالاً توضیح داده است که: " دانشگاه بیرجند در راسـتای تأمین مسکن برای اعضای هیات علمی و کارکنان این دانشگاه با عنایت به بُعد مسافت دانشگاه از شهر بیرجند و نیز جذب نیروهای متخصّص و فرهیخته و ماندگاری آنها پس از پیگیری های انجام شده از سال 1377 نهایتاً در سال 1381 در اولین جلسه از دور سوم هیات امنای دانشگاه های منطقه شـمال شـرق کشور موضوع واگذاری قسـمتی از اراضی دانشگاه را مطرح و هیات امناء ب. ت. ب. مصوبات هیات وزیران با کلّیات این طرح موافقت نمود. اساس واگذاری اراضی و قطعات زمین به اعضای هیات علمی، ماندگاری و عدم قطع رابطه همکاری بوده است چرا که بسیاری از اعضای هیات علمی بعد از چند سال خدمت، قطع ارتباط کرده و به دانشگاه های دیگر منتقل می شدند که به همین دلیل شرط عدم نقل و انتقال این اراضی تا 20 سال در قرارداد مذکور قید گردیده است و ادعای شاکی در خصوص عدم تعهّد 20 سال خدمت به دانشگاه ادعایی واهی م. ب.. این امر از شروط بنایی در این قرارداد بوده است که هیچ تردیدی در آن وجود ندارد. لازم به ذکر است این اراضی به قیمت منطقه ای و به متراژ 300 متر به متقاضی واگذار گردیده و صرفاً امتیازی بوده است که در مقابل تعهد خدمت 20 ساله به دانشگاه به اعضای هیات علمی داده شده است. موارد ذیل را در مقام ایراد ماهوی به عرض می رساند: 1- ادعای شاکی مبنی بر این که در سال 1390 هیات رییسه دانشگاه بعد از انعقاد قرارداد با شاکی مصوبه گذرانده و آن را عطف به ماسبق نموده است خلاف واقع می باشد چرا که قرارداد فی مابین در سال 1387 با شاکی منعقد گردیده و سه سال قبل از آن هیات رییسه دانشگاه بیرجند در سال 1384 مصوبه ای مبنی بر عودت زمین در صورت عدم انجام تعهدات تصویب نموده است؛ لذا ادعای شاکی مبنی بر این که مصوبات مورد اشاره در دادخواست تقدیمی، بعد از واگذاری زمین تصویب شده، فاقد وجاهت م. ب.. مصوبه هیات رییسه در سال 1384 براساس مصوبه هیات امناء صادر گردیده است که در آن به صراحت شرط عدم انتقال به مدت 20 سال قید گردیده است که در قراردادهای منعقده نیز قید شده است. ب. ت. ب. مقدمه فوق الذکر که هدف واگذاری زمین به اعضای هیات علمی صرفاً ماندگاری در دانشگاه بوده است به همین جهت شرط عدم انتقال به مدت 20 سال در مصوبه و قرارداد قید گردیده است والا عدم انتقال زمین برای دانشگاه منفعت عقلایی نداشته و در صورت تفسیری غیر از این شرطی واهی و غیرعقلایی م. ب.. 2- مصوبه سال 1393 هیات امناء هیچ ارتباطی به ادعای مطروحه نداشته و صرفاً هیات امناء به هیات رییسه تفویض اختیار جهت تفسیر بند (ب) و تعیین شرایط و تعهدات لازم برای افراد متقاضی و مشمول این مصوبه نموده است و بنابراین تعهد عدم فروش زمین به مدت 20 سال مربوط به سال 1381 بوده و در راستای ماندگاری اعضای هیات علمی و خدمت 20 ساله به دانشگاه م. ب. بنابراین هیات رییسه دانشگاه در جهت تفویض اختیار اقدام به تعیین شرایط با عنایت به مصوبات قبلی هیات امناء نموده است و بنابراین این شرط توسط هیات رییسه برای واگذاری زمین مصوّب نگردیده و از ابتدا وجود داشته است. همچنین تاکنون تعداد زیادی از اعضای هیات علمی که به هر دلیلی قطع ارتباط نموده و تعهد خدمتی 20 ساله را کامل نکرده اند طبق مصوبات نسبت به پرداخت مابه التفاوت به نرخ کارشناسی روز اقدام نموده اند. 3- لازم به ذکر است طبق مصوبات ابتدایی هیات امناء و هیات رییسه دانشگاه در صورت عدم انجام تعهد از سوی دریافت کننده زمین، دانشگاه می بایست نسبت به استرداد زمین یا دریافت معادل ریالی قیمت کارشناسی روز زمین اقدام نماید که این امر امکان انتقال اعضای هیات علمی را فراهم نماید. در ادامه نیز جهت تسهیل امر ب. ت. ب. این که بعضی از افراد قسمتی از تعهدات خدمتی خویش را انجام داده بودند در راستای کمک به اعضای هیات علمی هیات رییسه دانشگاه در سال 1396 مصوبه ای را تنظیم نموده تا به نسبت سنوات خدمتی از تعهدات اشخاص کسر و مانده تعهدات بر مبنای قیمت روز زمین محاسبه از عضو هیات علمی دریافت گردد که دانشگاه نیز آخرین مصوبه سال 1396 را در خصوص ایشان قابل اعمال میداند. 4- به استناد نص صریح ماده 1 قرارداد واگذاری زمین فی مابین دانشگاه بیرجند و آقای … به شماره 3071 مورخ 1387/1/3 خریدار ملزم به رعایت آیین‌‌نامه‌ها، دستورالعمل‌های الحاقی و مصوبات هیات رییسه دانشگاه بیرجند م. ب. و در زمان انعقاد قرارداد خود، آگاه به این مورد بوده و با این شرایط قرارداد فی مابین را امضاء نموده است. لذا استناد شاکی به عدم مجوز قانونی هیات رییسه و عطف به ماسبق نشدن مصوبات و ... فاقد وجاهت قانونی است و مطابق ماده یک قرارداد فوق الذکر، شاکی متعهد به رعایت و اجرای کلّیه مصوبات آتی هیات امناء و هیات رییسه در خصوص زمین واگذار شده م. ب.. 5- استناد شاکی به مفاد قرارداد و درخواست ابطال مصوبات هیات امناء و هیات رییسه دو موضوع متفاوت و جداگانه بوده و هیچ گونه ارتباطی باهم نداشته و قصد شاکی از طرح چنین ادعاهایی صرفاً عدم اجرای تعهدات خود به استناد مصوبات مذکور م. ب.. النهایه بایستی عنوان داشت فرضاً در صورت ابطال مصوبه سال 1393، شاکی طبق مصوبات قبلی ب. ت. ب. عدم خدمت 20 سال به دانشگاه، ملزم به استرداد زمین م. ب. که با استرداد زمین، موضوع دعوی منتفی خواهد بود. لذا با عنایت به موارد معنونه و در جهت جلوگیری از تضییع حقوق بیت المال تقاضای رد دادخواست شاکی مورد استدعا است." هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/8/20 با حضور رییس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است. رای هیات عمومی الف. اولاً هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی خراسان جنوبی با تصویب مصوبه مورد شکایت، اختیار تفسیر مصوبه هیات امنا و همچنین قاعده‌گذاری درخصوص مسایل استخدامی و مالی را به هیات رییسه دانشگاه تفویض کرده‌ است. ثانیاً برمبنای بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوّب سال 1389 که مفاد آن در ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب سال 1395 نیز تکرار و تنفیذ شده است، قاعده‌گذاری در امور مالی و استخدامی از صلاحیت های هیات امنای دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی است. ثالثاً مستفاد از آراء شماره 140109970905811116 مورخ 1401/6/15 و شماره 9709970905811881 مورخ 1397/9/27 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، صلاحیت مزبور قابل تفویض به سایر ارکان سازمانی دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی از جمله هیات رییسه دانشگاه نیست و ب. ت. ب. مراتب فوق، دستور هجدهم هیات امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی خراسان جنوبی مورخ 1393/4/6 خارج از حدود اختیارات مرجع تصویب‌کننده آن و مغایر با قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. ب. اولاً هیات رییسه دانشگاه بیرجند با تصویب مصوبه مورد شکایت به قاعده‌گذاری در حوزه امور مالی و استخدامی اقدام نموده است. ثانیاً برمبنای بند (ب) ماده 20 قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوّب سال 1389 که مفاد آن در ماده 1 قانون احکام دایمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب سال 1395 نیز تکرار و تنفیذ شده است، قاعده‌گذاری در امور مالی و استخدامی از صلاحیت های هیات امنای دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی است. ثالثاً مستفاد از آراء شماره 140109970905811116 مورخ 1401/6/15 و شماره 9709970905811881 مورخ 1397/9/27 هیات عمومی دیوان عدالت اداری، صلاحیت مزبور قابل تفویض به سایر ارکان سازمانی دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی از جمله هیات رییسه دانشگاه نیست و ب. ت. ب. مراتب فوق، تصویب مصوبه شماره 5 هیات رییسه دانشگاه بیرجند مورخ 1390/6/7 خارج از حدود اختیارات آن مرجع بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می‌شود. این رای براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10 ) در رسیدگی و تصمیم ‌ گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است. / احمدرضا عابدی رییس هیات عمومی دیوان عدالت اداری