تعیین شاخه گل به عنوان مهریه

رأی شعبه دیوان عالی کشور خلاصه جریان پرونده پیرو گزارش مورخه 1394/8/11 شعبه 19 دیوان عالی کشور ، آقای س. ع.ص. با وکالت خانم م.ح. ک. ق. د. ب. ط. خانم …. الف.ک. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش تقدیم دادگستری مشهد نموده که در تاریخ 92/11/1 به شعبه 40 دادگاه عمومی حقوقی مشهد ارجاع شده است در دادخواست تقدیمی اعلام شده است که موکل در تاریخ 89/12/9 با خوانده ازدواج کرده است ( تاریخ عقد در رونوشت سند ازدواج 85/12/9 قید شده است عضو ممیز ) و ثمره این ازدواج یک فرزند دختر م. ب.. حالیه بلحاظ مشکلات موجود ادامه زندگی مشترک میسور نبوده و تصمیم به طلاق خوانده گرفته است. لازم به ذکر است که زوجه مهریه خود را که یک واحد آپارتمان در بلوار ه. م. ب. دریافت نموده است لذا مستنداً به <a class="artref" href="/ماده/ماده-1133-a_0815110236791">ماده 1133 قانون مدنی</a> صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق م. ا.0 زوجه آقای ر. ک. را به عنوان وکیل معرفی کرده است ( ص 10) جلسه دادگاه در تاریخ 93/2/7 تشکیل شده است وکلای زوجین حاضر بوده اند0 وکیل زوج (خواهان ) اظهار داشته خواسته ب. ش. د. و ضمائم است موکله در تاریخ 85/12/9 خوانده را به عقد ازدواج دائم خود در آورده و حال دارای یک فرزند بنام س. ن. متولد87/11/1 می باشند و به علت اینکه زوجه زندگی مشترک را ترک کرده موکل قصد طلاق وی را دارد لذا تقاضای صدور حکم به شرح خواسته را دارم0 وکیل خوانده ( زوجه ) اظهار داشته اولاً خواهش دارم در راستای صلح و سازش اقدام شود و زوجین به زندگی مشترک برگردند یا اینکه اگر بواسطه داشتن فرزند دختر زندگی شان بهم میخورد زوجه حق مسکن مستقل دارد ثالثاً چونکه مهریه زوجه چهارده شاخه گل است ولی شروط ضمن عقد امضاء شده و بر فرض طلاق که مورد درخواست زوجه نیست و زوج وی را بیرون کرده است و در مدت جدائی زوجه تقاضای استرداد جهیزیه نکرده و امید به زندگی دارد و طبق بند الف شرط ضمن العقد اقدام نمایند و با عنایت به اینکه زوج جواهر ساز است و موکله آمادگی تمکین داشته و حکم تمکین قطعی نشده است که به آن استناد نمایند لذا تقاضای اجرای بند الف شروط ضمن العقد را دارم و اگر اموالی مشخص نشود نحله به وی تعلق خواهد گرفت لذا تقاضای صدور حکم با پرداخت حق و حقوق موکله را دارم0 وکیل ز. ا. د. موکله اموالی بنام خوانده خریداری کرده و مهریه و حق و حقوق خوانده در حد متعارف و قانونی پرداخت خواهد شد و اگر اموالی معرفی کردند که در ایام زوجیت و از در آمد ایام زوجیت خریداری شده قانوناً اقدام خواهد شد0 دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر کرده است (ص 12) داور زوجه اعلام داشته مشاهده می شود زوج بیش از یک سال است که زوجه را از منزل بیرون نموده در طول این مدت هیچگونه نفقه ای به همسر و فرزند خردسالش پرداخت ننموده ولی در عین حال زوجه صبورانه منتظر مانده تا شاید همسرش به زندگی باز گردد ولی نامبرده نه تنها حاضر به بازگرداندن زوجه نبوده بلکه تقاضای طلاق نموده و زوجه بخاطر خود و فرزند خردسالش قصد جدائی ندارد و به این جهت است که علیرغم گذشت بیش از یک سال زوجه جهیزیه خود را از منزل مشترک خارج ننموده است فلذا بنظر میرسد که صدور حکم طلاق بر خلاف خواسته زوجه است (ص 18) داور زوج در نظریه ای مختصر عقیده به طلاق داشته است (ص 20) جلسه دادگاه در تاریخ 93/6/29 تشکیل شده است وکلای زوجین و شخص زوج حاضر بوده اند0 وکیل ز. ا. د. زوجه حاضر به طلاق نیست و لذا در دادگاه حاضر نشده است0 مهریه موکله فقط چهارده شاخه گل بوده و هیچ مشخص نیست لذا مهریه وی مجهول است و باید مشخص و پرداخت شود و سپس نسبت به طلاق وی اقدام شود باید جهیزیه موکل تحویل شود و حضانت فرزند مشترک دخترمتولد 87/11/1 تا هفت سالگی با موکله است لذا تقاضای تعیین و پرداخت حق وحقوق موکله وسپس در صورت اصرار بر طلاق ، طلاق انجام شود وکیل ز. ا. د. پس از ازدواج موکل یک واحد آپارتمان به زوجه منتقل کرده که بابت مهریه وی بوده که فیلم عروسی موجود است که استناد به همین ملک شده و در 86/10/19 زوجه آن را به کسی منتقل کرده است و فروخته است و لذا مهریه پرداخت شده است و وسایل منزل و جهیزیه زوجه در تصرف خودش م. ب. و وی سیاهه نداشته و موکل خودش جهیزیه را برده است وکیل زوجه پاسخ داده آپارتمان به موکله منتقل شده است و مادر زوج راضی نبوده و به مادر زوج منتقل شده است و هیچ وجهی به موکله پرداخت نشده است و تمام نقل و انتقالات صوری بوده است و آنچه در سند ازدواج قید شده ملاک است و سند ازدواج چهارده شاخه گل است که مجهول است ضمن اینکه زوج خانه را عوض کرده و نشانی خود را اعلام نمی کند با این عنوان که همسرش برای وی مزاحمت نکند و جهیزیه موکله به هیچوجه به وی مسترد نشده است و در تصرف زوج بوده و م. ب. اگر مدرکی بر تحویل جهیزیه دارند ارائه دهند علیهذا مهریه موکله تعیین و جهیزیه مسترد شود تا مقدمات طلاق فراهم گردد و چون طلاق از طرف زوج بدون هیچگونه دلیلی م. ب. نحله موکله نیز باید پرداخت شود (ص 26) شعبه 40 دادگاه خانواده مشهد حسب دادنامه شماره 01697 مورخ 93/7/5 با این استدلال که زوجه جهت مواجهه حضوری حاضر نگردیده و مهریه یک جلد حافظ و 14 شاخه گل است و اینکه آیا بابت مهریه ملکی به وی منتقل شده یا خیر و چرا آن را ب. غ. انتقال داده است اظهارات زوج را موجه تشخیص و با این تعبیر که ملک یا مالی از زوج به عنوان اینکه در ایام زوجیت فراهم شده معرفی نگردیده است به خواهان اجازه داده ظرف سه ماه از قطعیت حکم و پرداخت مبلغ یک میلیون و پانصد هزار تومان بابت نفقه ایام عده و پرداخت مبلغ دو میلیون تومان بابت نحله هر سال از سالهای زوجیت از تاریخ عقد تا تاریخ طلاق و تحویل جهیزیه زوجه در وضعیت فعلی نسبت به اجرا و ثبت صیغه طلاق رجعی نوبت اول اقدام کند حضانت فرزندمشترک تا هفت سال کامل با مادر خواهد بود و پدر ماهیانه دویست هزار تومان بابت نفقه فرزند باید بپردازد (ص 30) وکیل ز. ن. ب. این رأی تجدیدنظرخواهی کرده است در لایحه منضم به دادخواست تجدیدنظر وکیل ت. ن. خ. اظهار داشته مهریه باید مالیت داشته و قابل تملک باشد و اگر معلوم و معین نباشد و رفع جهالت ننماید صداق مجهول دارد و طبق <a class="artref" href="/ماده/ماده-1100-a_0815110236757">ماده 1100 قانون مدنی</a> باید مهرالمثل تعیین شود0 ب. ت. ب. اینکه مهریه موکله تنها چهارده شاخه گل قید شده که اولاً مالیت نداشته و ثالثاً مجهول است ( نوع و جنس مشخص نشده است) محکمه می بایست مهر المثل برای موکله تعیین می نمودو چون اینگونه نشده است رأی بدوی قابل نقض است بعلاوه همسر موکله جواهر ساز م. ب. و چون زوج بدون دلیل همسرش را طلاق میدهدو زوج اقرار دارد منزلش را تغییر داده و آدرس آن را از باب ایجاد مزاحمت به زوجه نداده است طبق شرط ضمن عقد باید تا نصف دارائی که در ایام زناشوئی بدست آورده یا معادل آن را به زوجه منتقل نماید ولی دادگاه علیرغم شغل زوج رقم بسیار پائینی به عنوان نحله تعیین نموده است که بنظر می رسد معادل یک صدم اموال زوج نبوده است تقاضای تعیین کارشناس جهت اعلام میزان نحله را دارددر مورد منزل مورد بحث در صورت مراجعه به اسناد منزل مشخص میشد که آن منزل متعلق به مادر زوج است و ب. ت. ب. سند نکاحیه ب. غ. واقعی بودن این موضوع پی می بریم وکیل تجدیدنظر خ. پ. د. به رأی مرقوم اعتراض دارد زیرا زوج یک باب آپارتمان عالی و مرغوب به زوجه واگذار نموده و زوجه از زوج تمکین ندارد و در طول زندگی از امکانات لازم برخوردار بوده است و زندگی مشترک را ترک کرده است و میزان نحله بسیار سنگین است و تقاضای نقض دادنامه در مورد نحله را وارد (ص44) دادگاه تجدیدنظر با این استدلال که ابتدا باید تمام حقوق زوجه تعیین شود و تنصیف و اجرت المثل دوران زوجیت مشخص شود اگر تنصیف و اجرت المثل ممکن نشد آنگاه نوبت به نحله می رسد پرونده را اعاده نموده اند که بررسی شود آیا زوج مالی در دوران زوجیت به دست آورده یا نه ؟ و با نظر کارشناس اجرت المثل دوران زوجیت مشخص و پرونده تکمیلاً ارسال شود (ص 48) در جلسه 93/11/27 وکیل ز. ا. د. موکل یک خانه داشته که به نام همسرش انتقال داده است و اموال دیگری نداشته و ندارد و در مورد اجرت المثل چون عدم تبرع محرز نیست اجرت المثل ثابت نیست0 وکیل ز. ا. د. چون زوجین قصد توافق دارند مدت ده روز مهلت داده شود چنانچه توافق حاصل نشد نتیجه را اعلام خواهیم کرد و در صورت عدم توافق توضیحات لازم طی لایحه ای ارائه خواهد شد و در ذیل این صورتمجلس تصریح شده است چون نتیجه مصالحه اعلام نشده و در مورد اموال زوج لایحه ای داده نشده است پرونده از آمار کسر و اعاده شود(ص 54) و شعبه 16 دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی حسب دادنامه شمارة 2409 مورخ 93/12/25 ضمن رد تجدیدنظرخواهی رأی تجدیدنظرخواسته را تأییدکرده اند(ص 57) این رأی در تاریخ 94/1/8 به زوجه ابلاغ و وکیل نامبرده در تاریخ 94/1/26 نسبت به آن فرجام خواهی کرده است ( صفحات 63 + 66) وکیل ف. خ. د. لایحه منضم به دادخواست فرجامی ضمن تکرار مطالب قبلی تصویر مبایعه نامه عادی ( خوانا نیست ) را پیوست پرونده نموده و اظهار داشته چون موکله اعلام داشته همسر ایشان مالک سه دانگ مشاع از یک قطعه زمین به متراژ 350 متر مربع وفق قولنامه پیوستی است و این زمین در تاریخ 86/11/27 خریداری شده و موکله درمورخ 85/12/9 با فرجام خوانده ازدواج نموده فلذا ایشان مستحق نصف آن سه دانگ م. ب. ولیکن محکمه در این خصوص اظهار نظر ننموده است و از این باب رأی فرجام خواسته قابل نقض است هیأت شعبه 19 دیوان عالی کشور پس از مشاوره بموجب دادنامه شماره 94099709079900197 مورخ 1394/8/11 چنین رأی صادر کرده است :رأی شعبه « با عنایت به ماده 29 قانون حمایت خانواده درخواست وکیل ف. خ. د. مورد تعیین تکلیف مهریه زوجه قبل از اجرای صیغه طلاق وارد بنظر میرسد زیرا در سند ازدواج زوجین به شماره ...- 83/12/9 از جمله مهریه چهارده عدد شاخه گل که نوع و ارزش آن مشخص نشده و ابهام دارد جزء مهریه تعیین شده اظهار وکیل زوج به اینکه در ایام مقارن تشکیل زندگی مشترک زوج یک واحد آپارتمان بابت مهریه به خواهان واگذار نموده مؤید این است که مهریه تعیین شده در سند نکاح نظر قطعی طرفین در میزان مهریه نبوده است ب. ت. ب. مواد 1078 و 1079 و 1100 قانون مدنی اقتضاء داشته دادگاه نسبت به میزان مهریه از طرفین در خصوص اظهارات زوجه درمورد آپارتمان مذکور تحقیق نموده و در صورت اقتضاء وفق موازین شرعی و قانونی مهرالمثل تعیین نماید و در مورد دارا شدن 350 متر مربع زمین در ایام نکاح و بند الف شرایط ضمن العقد نیز اظهار نظر نموده به طرفین ابلاغ نماید لذا رأی فرجام خواسته به استناد مواد 371 و 401 قانون آئین دادرسی مدنی نقض و پرونده به دادگاه صادر کننده رأی فرجام خواسته اعاده که پس از رفع نقص اتخاذ تصمیم نموده به طرفین ابلاغ نمایند»; در جلسه 94/10/20 شعبه 16 دادگاه تجدیدنظر خانم …. الف اظهار داشته عقد بر مبنای 14 شاخه گل جاری شده بعداً شوهرم یک خانه آپارتمان برایم خرید با قولنامه من هم با رضایت خاطر به مادر شوهرم جائی برای زندگی نداشت دادم و شوهرم هم سند به نام مادر شوهرم زد و ارزش گل را نیز نمیدانم نوع گل از چه نوعی باشد قید نشده ، و در مورد زمین نیز عرض کنم یک قطعه زمین نیز به میزان 350 متر در طرقبه از زمین های قولنامه ای که مشخص نبود چی هست قولنامه کرد به من داد بعداً باز قولنامه را از من گرفت نمی دانم سرنوشت زمین چه شد کجاست و ارزش 14 شاخه گل نیز مجهول است چون نوع گل مشخص نیست0 وکیل ز. ا. د. ن. ب. ا. در هنگام عقد وفق سند نکاحیه تنها 14 شاخه گل به عنوان مهریه قید شده است و نوع و قیمت این گل ها مشخص نشده بی شک این مهریه مجهول و باطل است و لیکن مبطل عقد نیست علی الخصوص که وفق توضیحات موکله در خصوص آپارتمان پر واضح است که ت. ن. خ. هیچ مالی به نام موکله ننموده است و ارزش آپارتمان که در زندگی مقرر بوده است مبلغ آن فی الحال بیش از پانصد میلیون تومان م. ب. که ت. ن. خ. به نام مادر خود منتقل نموده است0 و هیچ زمینی نیز بنام موکله ننموده و تنها مبایعه نامه امضاء نموده است که مدارک آن زمین را نیز از موکله گرفته است فلذا ب. ت. ب. اینکه مهریه مجهول است تقاضای تعیین مهرالمثل برای موکله مستدعی است0(ص91) بالاخره شعبه 16 دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی بموجب دادنامه 9409975133601680 مورخ 1394/10/21 چنین رأی صادر کرده است « رأی دادگاه : در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای س. ع.ص. فرزند س. الف و خانم …. الف. ک. فرزند ع. نسبت به دادنامه صادره شماره 1697 ( عضو ممیز نظر سهواً 1699 قید شده ) از شعبه 40 دادگاه عمومی حقوقی مشهد که بموجب آن گواهی عدم امکان سازش بین طرفین صادر و حقوق زوجه را بابت نفقه ایام عده یک میلیون و پانصد هزار تومان تعیین و استرداد جهیزیه و دو میلیون تومان نحله تعیین نموده است که طرفین از آن تجدیدنظرخواهی با بررسی پرونده اینکه در سند نکاحیه مهریه یک جلد کلام اله مجید و آئینه و شمعدان و یک جلد حافظ و 14 شاخه گل قید گردیده و از طرفی دیگر نیز آپارتمانی که به زوجه داده شده مجدداً با رضایت خاطر آپارتمان را به شوهرش واگذار و وی نیز همان زمان به نام مادرش منتقل نموده است و راجع به زمین نیز که گفته شده به خانم … زمان نیز به زوج منتقل که محل و ارزش آن مشخص نیست و زمین و آپارتمان ارتباطی با مهریه ندارد و از جهت اینکه 14 شاخه گل و آینه و شمعدان و حافظ مالیت دارد می تواند مهریه قرار گیرد بنابراین عقد بر مبنای گل و حافظ و آینه شمعدان و قرآن جاری شده نیاز به مهر المثل نمی باشد و در نتیجه بند الف شرائط ضمن العقد نیز قابلیت اجراء ندارد چون مالی از زوج معرفی نشده است که قابل تنصیف باشد بنابراین دادنامه صادره در مورد طلاق ب. ت. ب. اینکه طلاق در ید و اختیار زوج م. ب. هر وقت بخواهد می تواند با مراجعه به دادگاه تقاضای طلاق نماید در اجراء ماده 358 عیناً تأیید با پرداخت نفقه ایام عده به میزان تعیین شده در رأی دادگاه و پرداخت نحله به میزان تعیین شده در رأی دادگاه بدوی و استرداد جهیزیه و پرداخت مهریه که عبارت از یک جلد کلام اله مجید 2- آینه و شمعدان 3- یک جلد حافظ 4- 14 شاخه گل که عین اقلام به عنوان مهریه نیز پرداخت شود چون نوع گل در سند نکاحیه مشخص نشده بنظر عرفاً 14 شاخه گل رز 000 و عین اقلام را به عنوان مهریه پرداخت نمایند و نسبت به اجراء صیغه طلاق اقدام نمایند سایر موارد و ایرادات طرفین وارد بنظر نمی رسد عیناً تأیید و ابرام میگردد این رأی پس از ابلاغ ظرف 20 روز قابل فرجام خواهی در دیوانعالی کشور است و اعتبار این گواهی سه ماه پس از قطعیت رأی خواهد بود»; (ص 93) ظاهراً این رأی (01680) در تاریخ 94/10/30 به ذینفع ابلاغ شده خانم …. الف ک. با وکالت آقای ر. ک. در تاریخ 94/11/12 فرجام خواهی نموده است0 پرونده به دیوان عالی کشور ارسال جهت رسیدگی به شعبه 19 دیوان ارجاع شده است کلیه محتویات پرونده به هنگام شور قرائت می شود0 هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … سرائی عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی میدهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور ایرادات ف. خ. بر رأی فرجامخواسته در مورد میزان نحله و عدم تعیین اجرت المثل است که وارد بنظر نمیرسد زیرا هر چند در مقدمه رأی ف. خ. و بنقل از مندرجات رأی دادگاه بدوی میزان دو میلیون تومان ذکر شده لکن در صدور رأی تجدیدنظر پرداخت نحله را بمیزان تعیین شده در رأی بدوی معین و تصریح نموده که مآلاً همان دو میلیون تومان در هر سال از سالهای زندگی تا تاریخ طلاق است در مورد مهریه علاوه بر 14 شاخه گل یک جلدکتاب شعر حافظ است که مالیت دارد لذا رأی فرجامخواسته خالی از اشکال است تأیید میگردد. رئیس شعبه19دیوان عالی کشور:مصطفی فاتحی مستشار: عبدالرضا کریمی صحنه سرائی فهرست شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی