تمایز میان مفهوم حجر و ضعف نفس

رأی خلاصه جریان پرونده خلاصه جریان پرونده: در تاریخ ۱۳۹۹/۲/۲۲ پ. ز. پ. و گ. ز. پ. علیه دوست ع. ز. و سازمان *به خواسته حجر ( تقاضای صدور حکم حجر ) دادخواست تقدیم و ضمن ان توضیح داده اند فرزند خ. ر. ا. بوده و ایشان کهنسال و طی سه مرحله دچار سکته مغزی شده است.بنحوی که قابلیت حرکتی ندارد. و از لحاظ ذهنی نیز دچار مشکل و محجور م. ب.. فلذا جهت انجام امور اداری و سایر امور مشارالیه درخواست صدور حکم حجر می باشیم. دادگاه وقت رسیدگی تعیین و به تاریخ ۱۳۹۹/۴/۲ تشکیل جلسه داده پ. ز. پ. و وکیل ایشان ع. خ. م. خواسته را ب. ش. د. تقدیمی اعلام و تقاضای معرفی خوانده به ساز. *جهت بررسی حجر ایشان و تاریخ شروع ان می نمایند. ز. گ. ب. وکیل خ. ا. م. دارد. موکل از لحاظ وضعیت روحی هیچ گونه مشکلی نداشته تاریخ جدید که موکل دچار مشکل جسمانی گردیده مشخص م. ب.. که در این خصوص دارای مدارک پزشکی می باشیم قصد خواهان تعمیم حجر به دوران قبل از جهت ابطال وکالت نامه های فروش بوده است.مدارک پزشکی تقدیم می گردد. دادگاه د. ز. را جهت تشخیص حجر و تاریخ دقیق شروع ان به سازمان *معرفی و پاسخ حاکیست بر اساس معاینه ، مصاحبه و بررسی سوابق پزشکی ، در حال حاضر به علت اختلال حواس ناشی از سکته مغزی و عوارض ان قادر به اداره امورات شخصی و مالی خود نمی باشد. و بر اساس مدارک پزشکی ، شروع بیماری وی از تاریخ ۹۵/۸/۱۷ بوده است . دادگاه پس از ابلاغ نظریه سازمان *ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره ۴۹۴ - ۹۹ مورخ ۱۳۹۹/۶/۲۸ ب. ت. ب. نظریه سازمان *که حکایت از اختلال حواس خوانده ناشی از سکته مغزی دارد. و تاریخ شروع بیماری را ۹۵/۸/۱۷ اعلام نموده حکم بر اعلام حجر خ. ر. ا. در امور مالی از تاریخ ۹۵/۸/۱۷ صادر می نماید. ز. گ. ب. به وکالت از دوست ع. ز. پ. از این رای تجدیدنظرخواهی نموده و درخواست نقض رای را می نماید.… استدلال وکیل ت. ن. خ. در لایحه به تاریخ ثبت ۱۳۹۹/۹/۱۰ این است.که شروع بیماری نمی تواند دلیل بر محجوریت موکل در ان تاریخ ( ۹۵/۸/۱۷ ) بوده باشد. طبق مدارک پزشکی در وضعیت ( stable ) با حال خوب ترخیص گردیده و این که نظریه سازمان *به وی ابلاغ نشده و ضمن اعتراض به نظریه سازمان *تقاضای ارجاع به هیات کارشناسان ب. ت. ب. تاثیر مهم اثار حجر بر معاملات می نماید. شعبه *براساس گواهی فوت مورخ ۹۹/۹/۲۴ که وفات متوفی دوست ع. ز. پ. را به تاریخ ۱۳۹۹/۹/۱۹ اعلام کرده طی دادنامه شماره ۱۵۶۶ - ۹۹ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۲۰ قرار توقیف دادرسی صادر تا پس از تعیین وراث و درخواست ذینفع جریان دادرسی ادامه یابد. گ. ز. پ. به تاریخ ۹۹/۱۲/۳ اسامی ورثه مرحوم دوست ع. ز. را اعلام و تقاضای ادامه رسیدگی پرونده را می نماید.دادگاه وقت رسیدگی جهت استماع شهادت شهود تعیین و به تاریخ ۱۴۰۰/۱/۲۸ تشکیل جلسه داده و ز. گ. و ح. ر. به وکالت از ت. ن. خ. و ع. خ. م. وکیل ت. ن. خ. و پ. ز. پ. و گ. ز. پ. و ن. ز. پ. حضورشان ثبت می گردد. ع. ز. پ. ۳۰ سه ساله رییس شورای فخراباد مقیم دواب صمصامی- *شهادت داده مرحوم دوست ع. ز. پ. در سال ۹۵ یک کسالتی داشت و رفت دکتر و بعد از ترخیص هم هیچ مشکلی نداشت و تا سال ۹۷ هم اصلا مشکلی نداشتم و متوجه همه چیز می شد و ادم ساده ای نبود و حتی اگر در دهیاری هم اختلافی می شد می امد و حل وفصل می کرد و در سال ۹۶ هم مشکل پرونده ای در دهیاری داشتیم که مرحوم د. امد حل کرد ولی در سال ۹۷ سکته کرد که از ان به بعد دیگر حال خودش نبود متوجه کردار و رفتارش نمی شد و از حال خودش خارج شد تاریخ دقیق سکته را نمی دانم . د. ز. متولد ۱۳۶۴ شغل ازاد مقیم *گواهی می دهد مرحوم دوست ع. یک مرتبه سال ۹۷ به من گفت چون فرزند ش بنام ن. یک همسر جدید اختیار کرده بود بردم یک بره جلوی همسرش سر ببرم که رفتم و حتی یک ران از گوسفند هم به عنوان هدیه به من داد کم وبیش با او در ارتباط بودم و ادم سرشناسی بود و همه کس او را می شناختند و ادم ساده ای نبود و بنده اطلاعی در مورد سکته مرحوم دوست ع. ندارم. زیاد البته رفت وامد نداریم. بنده دوره گردی می کنم و بار می فروشم . د. ز. در پاسخ دادگاه مبنی براینکه حسب اظهارات وکیل ت. ن. خ. شما ساکن *هستید اظهار می دارد. من سه الی ۴ سال ساکن *هستم و مراسم فوت مرحوم دوست ع. شرکت کردم . وی در پاسخ سوال دادگاه مبنی براینکه کار دیگری هم برای او انجام داده اید اظهار می دارد. بله یک روز هم حتی امد که بروم برای او کرت بندی کنم و رفتم باغ خیار و گوجه برای او کرت بستم ما در محل به مرحوم دوست ع. می گفتیم ملا دوست ع. و ادم اصلا ساده ای نبود و ملا بود . گواه دیگر ن. ز. د. متولد ۱۳۲۹ بازنشسته مقیم د. شعبه *اظهار می دارد. دوست ع. ز. ج. بزرگان منطقه بود و ادم صلح جو و با خدایی بود و هم او را قبول داشتند و حتی یادم است.قبل از فوت یک مرتبه در سال ۹۷ جهت عقد پسرم بود و صحبت سر مهریه شد و او گفت قانون مهریه ۱۰۰ عدد سکه و یک جلد قران و یک شاخه نبات است. و وراث سر زمین مشکل دارند وگرنه او مشکل روحی روانی نداشت و موقعی که سکته کرد تا زمانی که فوت نمود بازهم هوشش سر جا بود و بعد از سکته حدود ۴ الی ۵ ماه شاید کمی بیشتر زنده بود و ادم خوبی بود و یک بار سکته کرد . گواه ص. ق. شغل کاشی کار مقیم *شهادت داده مرحوم دوست ع. سال ۹۵ سکته کرد و از ان زمان به عیادت او می رفتم که دو الی سه بار تا سال ۹۷ به عیادت او رفتم البته بعد از سال ۹۵ وقتی پدرم به او می گفت من را می شناسی او گفت نمی شناسم و هر روز هم بیماری او سخت تر می شد. ما در *ملک داریم و خانه عمه خودم دیوار به دیوار منزل مرحوم دوست ع. بود من هر وقت پدرم را بیمارستان *می بردم در مسیر بازگشت به عیادت مرحوم دوست ع. می رفتم سال ۹۵ او را بیمارستان *بردند و بستری کردند. و سال ۹۷ هم نمی دانم کجا بستری شد . وکلای تجدیدنظر خواهان سپس اظهار می دارند نظریه سازمان *که تنها دلیل پرونده بوده ابلاغ نگردیده و حسب خلاصه پرونده بیمارستان با حال عمومی خوب مرخص گردیده و نظر به اسناد تقدیمی از جمله رای دادگاه صادره از شعبه اول که برمبنای شهادت موکل صادر و در ان دقیقا نام موکل و اظهارات ایشان قید گردیده و در پرونده کلاسه *در شعبه *ر به نقل وانتقالاتی نسبت به اراضی گردیده و حقوق سایرین را تضییع نموده است. فرجام خواهان پیوست دادخواست استشهادیه ای نیز ضمیمه نموده اند که به گواهی ده نفر رسیده و حاکیست مرحوم دوست ع. ز. از ۹۵/۸/۱۷ تا زمان فوت به علت سکته مغزی و کهولت سن دچار فراموشی شده و در امور مالی حتی شناسایی نزدیکان و اشخاص و فامیل دچار مشکل شده و امورات خود را نمی توانست تصمیم بگیرد. فرجام خ. د. ل. به تاریخ ثبت ۱۴۰۰/۲/۱۵ نیز دو برگ استشهادیه در جمع با امضای ۲۱ نفر تقدیم نموده اند که در تکمیل استشهادیه قبلی است.فرجام خواهان اضافه نموده اند به شهودان ن. ز. و د. ز. که پول گرفته و شهادت داده اند و هر دو معتاد می باشند و نیز به شهادت ع. ز. که با وی دعوی داشته به خصومت وی با انان اهل محل اطلاع دادند اعتراض داشته و رسیدگی به ان را تقاضا می نمایند. ح. ر. ا. ک. به عنوان وکیل فرجام خواندگان به وکالت از ن. و ع. و ر. شهرت همگی ز. ( برگ ۶۷ و ۶۸ ) لایحه تقدیم و عمدتا مطالب سابق را توضیح و استشهادیه ای با امضای و اثر انگشت ۲۵ نفر که حاکیست هیچ گونه مشکلی دال بر ناتوانی جسمی و عقلی تا تاریخ ۱۳۹۷/۷/۲۲ نداشته و فیلم های متعددی از حضور ایشان در مراسمات مختلف روستا تا ان تاریخ موجود م. ب.. پیوست می نماید. از سایر فرجام خواندگان لایحه ای واصل نگردیده است. پرونده سپس به دیوان کشور ارسال و رسیدگی در دستور کار این شعبه قرار گرفته و منتهی به صدور دادنامه شماره *– ۱۴۰۰/۷/۱۰ بشرح زیر گردیده است: ب. ت. ب. سوابق پزشکی و بیماری متوفی و نظریه سازمان *و مودای شهادت شهود اعتراضات فرجام خواهی موجه و موثر است.زیرا با وجود نظریه سازمان *که تاریخ شروع بیماری متوفی را تعیین کرده است.دادگاه تجدیدنظر به استناد شهادت شهود تاریخ حجر را تغییر داده است.این در حالی است.که اولا-اظهارات شهود مختلف و بعضا متردد است.حتی بعضی شهادت داده که سکته متوفی سال ۱۳۹۵ بوده است. ثانیا-اقدامات پس از بیماری و سکته چه بسا توسط غیر و به نام وی و یا با فعل و انفعالاتی صورت گرفته است.و نمی تواند دلالت بر اثبات تاریخ حجر و نفی نظریه علمی سازمان *کند. ثالثا-فرجام خ. ا. ک. اند گواهانی دارند که در مورد بیماری و توانایی متوفی حاضر به شهادت اند و در مورد شخصیت اجتماعی شهودی که شهادت داده اند مطالبی طی لوایح به دادگاه اعلام نموده اند که قابل بررسی است. رابعا-در نظریه سازمان *به بیماری متوفی تصریح و تاریخ ان تعیین شده و اعلام گردیده که درحال معاینه فاقد توانایی اداره امور مالی خود است. اگر دادگاه تجدیدنظر در احراز تاریخ حجر تردید داشت باید مراتب را مجددا استفسار و یا هم چنانکه وکیل ت. ن. خ. به جلب نظر کمیسیون روان پزشکی استناد کرده است. ( برگ ۵۰ پرونده ) موضوع را به کمیسیون تخصصی روان پزشکی مرکز استان ارجاع می داد تا با لحاظ سوابق پزشکی صریحا تاریخ شدت بیماری و عدم توانایی انجام امور مالی و غیره متوفی را به دادگاه اعلام کند. دادگاه در اجرای مواد ۳۷ و ۵۷ قانون امور حسبی و نیز ماده ۱۹۹ قانون ایین دادرسی مدنی در بررسی صحت و سقم حدوث حجر و تعیین تاریخ ان مسبوط الید است. و در هر مرحله از رسیدگی می تواند به ارزشیابی ادله و مدارک ارائه شده رسیدگی کند. علیهذا دادنامه ی صادره به علت نقص رسیدگی و تحقیقات ب. ت. ب. مراتب فوق الذکر مستندا به بند ۵ ماده ۳۷۱ قانون اخیرالذکر نقض و رسیدگی بعدی با لحاظ بندهای الف و مواد۴۰۱ و ۴۰۵ همان قانون به دادگاه صادرکننده رای محول می شود. پس از اعاده پرونده دادگاه تجدیدنظر مجددا نظر سازمان *را جلب کرده است.در نظریه مورخ ۱۴۰۰/۸/۱۶ ( برگ ۱۱۴ پرونده ) با معاینه دوست ع. ز. پ. شروع عدم توانایی در اداره امور مالی را بر اساس مدارک پزشکی تاریخ ۱۳۹۵/۸/۱۷ اعلام کرده است.و با اعتراض به نظریه فوق به کمیسیون پزشکی ارجاع شده است.زمان اظهار نظر کمیسیون سه نفره دوست ع. ز. پ. فوت شده بوده است.لیکن بالحاظ سوابق پزشکی طی شماره ۷۷۶۱۳ – ۱۴۰۰ – ۱۴۰۰/۱۰/۷ گزارش نموده است: بر اساس بررسی مدارک موجود پزشکی شامل معاینات انجام شده در سازمان *، پرونده های بالینی نامبرده در زمان حیات متوفی از زمان مراجعه به اداره کل سازمان *در تاریخ ۱۳۹۹/۵/۱۲ دچار اختلال شناختی بوده و توانایی اداره امور مالی خود را نداشته است.علیهذا ب. ت. ب. مندرجات تصویر پرونده های بالینی مورخ ۱۳۹۵/۸/۱۷ و *( به علت عدم بررسی وضعیت شناختی ) اظهار نظر در خصوص زمان شروع بیماری مقدور نمی باشد. ( برگ ۱۲۴ ) فرجامخواهان و وکلای انان به نظریه فوق الذکر اعتراض و درخواست ارجاع به هیات روانپزشکی بالا را کرده اند دادگاه قرار استماع شهادت شهود را صادر و از گواهان استماع شهادت به عمل اورده است.از سه نفر گواه به اسامی ع. ق. ص. ب. – ب. ز. پ. – م. ز. پ. دادگاه تحقیق کرده و هر سه نفر متفقا شهادت داده اند که مرحوم د. ز. پ. سال ۱۳۹۵ سکته مغزی کرده و حال خوشی نداشت و دیگران را نمی شناخت. ( برگهای ۱۴۴ تا ۱۴۱ پرونده ) در جلسه مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۴ پس از استماع شهادت شهود وکیل خوانده دفاع نموده اسامی شهود به من اعلام نشده بود تا انان را جرح کنم پدر طرفین هم مشکلی نداشته در سالهای اخیر به ادارات و بانکها مراجعه و کارهای خود را انجام داده است.وکالتنامه تنظیم نموده است.از لحاظ دماغی سلامت بوده است.در استشهادیه تعدادی از اهالی و شورا انرا تایید کرده اند با اختلال ذهن نمی توان این کار را انجام داد. اظهارات شهود هم مربوط به یک سال قبل یعنی ۹۹ م. ب.. و مبنای اطلاع خود را بیان نکرده اند درخواست تایید رای تجدیدنظر را دارد. وکیل ت. ن. خ. توضیح می دهد چون به نظریه کمیسیون اعتراض کرده از جمله دلایل مدارک و نسخ پزشکی داروهای است.که مرحوم د. ز. پ. در زمان بیماری مصرف می کرد ملاحظه انها درتشخیص نوع بیماری موثر است.درخواست استعلام مراتب از بیمه سلامت ( سیستم ارجاع ) را دارد. لذا درخواست توجه به اعتراض به نظریه کمیسیون و ملاحظه مدارک فوق را دارد. دادگاه تجدیدنظر سپس ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره *مورخ ۱۴۰۰/۱۲/۴ پس از نقل خلاصه ادعا و سابقه رسیدگی چنین رای داده است: از انجا که بر اساس نظریه کمیسیون پزشکی استان در تاریخ ۱۴۰۰/۱۰/۴ که مصون از تعرض موثر طرفین باقیمانده است.اظهار نظر در خصوص زمان شروع بیماری مقدور نیست وانگهی شهود معرفی شده از ناحیه ت. ن. خ. هم دلالت کافی بر این که تاریخ شروع حجر قبل از این تاریخ باشد. ندارد. لذا ضمن اشاره و تاکید بر مطالب مطرح شده در دادنامه ۱۰۹ – ۱۴۰ صادره از همین شعبه مجددا ضمن اصلاح تاریخ شروع حجر به ۹۷/۷/۲۸ و رد تجدیدنظرخواهی مستندا به ماده ۳۸۵ از قانون ایین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی دادنامه معترض عنه را با اصلاح مذکور تایید می نماید. … پس از ابلاغ پ. ز. پ. در تاریخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۲ و گ. ز. پ. در تاریخ ۱۴۰۰/۱۲/۲۵ از دادنامه مرقوم فرجامخواهی کرده اند حاصل اعتراضات فرجام خ. ا. ا..که ما و وکیل ما به نظریه کمیسیون پزشکی اعتراض کرده ایم نظریه صادره مبهم و به دلیل و مبانی و سوابق امر توجه نشده است.نسخه های دارویی تسلیم و ملاحظه نگردیده است.که از سال ۱۳۹۵ بیماری را معالجه می کرد خودش در تشخیص نوع بیماری موثر است.باید به هیات ۵ نفره ارجاع می شد رسیدگی قانونی صورت نگرفته است.شهود به دقت راجع به فراموشی بیمار از سال ۹۵ شهادت داده اند و اینکه توان شناخت دیگران را نداشته است.که حداقل شروع حجر قبل از سال ۹۷ بوده است.دلیل بر رد ان ارائه نشده است.درخواست نقض رای صادره را کرده اند وکیل فرجامخواندگان در پاسخ اظهار داشته است.کمیسیون با حضور طرفین و بررسی سوابق و مدارک نظر داده است.شهود هم ساکن محل زندگی طرفین نبوده اند در *ساکن هستند تاریخهای اعلامی انان هم متناقض است.تشخیص ارزش گواهی با دادگاه است.اسناد تنظیمی ان مرحوم هم تماما دلیل بر این است.که تا اواخر سال ۹۷ مشکلی نداشته است.درخواست رد فرجامخواهی و تایید رای صادره را دارد. پرونده سپس برای رسیدگی به دیوان کشور ارسال شده است. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رأی متن رأی رای نظر به سوابق رسیدگی و نظریات ابرازی سازمان *و تحقیقات انجام شده از شهود طرفین بر رسیدگی دادگاه و دادنامه فرجامخواسته کماکان اشکال وارد است. بالحاظ مفاد دادنامه قبلی صادره از دیوان کشور و توجه مجدد به ان ۱- دادگاه تجدیدنظر در دادنامه قبلی با غمض عین از نظریات سازمان *در تاریخ حجر اظهارات شهود را ملاک قرار داده بود در حالی که اظهارات گواهان بنحوی که قبلا یاداوری شده است.متردد و مختلف بود هر چند تعدادی از گواهان اظهار داشته بودند که متوفی در سال ۱۳۹۵ سکته کرده است.دادگاه پس از نقض رای اول از گواهان فرجامخواهان استماع شهادت به عمل اورده است.اظهارات انان بالاتفاق دلالت دارد. که مورث طرفین در سال ۱۳۹۵ بیمار و فاقد شناخت بوده است.اگر مبنای تعیین و تشخیص تاریخ حجر به نظردادگاه اظهارات شهود بوده و هست باید در رد و بی اعتباری مودای گواهان فرجامخواهان استدلال و تمسک به شهادت شهود فرجامخواندگان را توجیه می کرد. ۲- همانطور که در دادنامه قبلی دیوان کشور یاداور شده است.اعمال و اقدامات انجام گرفته و یا منتسب به محجور نمی تواند بطور کلی دلیل بر صحت و سلامت نفسانی وی باشد. چون اولا خیلی اعمال منتسب به وی را بستگان و غیره انجام یا به همراه وی بجا می اورند و انرا دلیل بر سلامت روانی وی قلمداد می نمایند ثانیا بعضا درخواست حجر به لحاظ ابطال همین اعمال وی است.که دیگران بنام او انجام و حقوق غیر را تضییع کرده اند ۳- فرجامخواهان ضمن اعتراض به عدم توجه به مودای شهادت شهود و اعتراض به نظریه کمیسیون پزشکی مکرر استناد کرده اند که بنحو مقتضی نسخه های دارویی بیمار از سال ۱۳۹۵ مطالبه و پیوست و به نظر کمیسیون بالاتر برسد که در تشخیص نوع بیماری موثر است.لیکن به ان توجه نگردیده است. ۴- در نظریه کمیسیون پزشکی هم ابهام وجود دارد. اولا- تاریخ شروع بیماری مورث طرفین دوست ع. ز. پ. را صراحتا ۹۵/۸/۱۷ تعیین و تشخیص داده است.در عین حال زمان اختلال شناختی او را تاریخ ۱۳۹۹/۵/۱۲ مراجعه به سازمان *دانسته است.و در مورد تعیین تاریخ حجر از ۹۵/۸/۱۷ تا تاریخ ۱۳۹۹/۵/۱۲ را به علت عدم بررسی وضعیت شناختی مقدور ندانسته است.بنابراین در نظریه ابهام و نکات غیرقابل توجیه وجود دارد. چون طبق شهادت شهود فرجامخواهان و حتی بعضی شهود فرجامخواندگان در مرحله اول رسیدگی متوفی سال ۱۳۹۵ سکته مغزی کرده و در تاریخ ۱۳۹۵/۸/۱۷ ( طبق تایید کمیسیون پزشکی ) پرونده معالجه بیمارستانی تشکیل شده است.و دو دفعه پرونده بیماری تشکیل گردیده است.بنابراین ب. ت. ب. ایرادات مزبور و اعتراض مکرر فرجامخواهان و لزوم اخذ و مطالبه نسخ دارویی و پزشکی بیمار و ارائه انها به کمیسیون بالاتر رسیدگی دادگاه ب. ت. ب. مواد ۱۴ و ۳۷ و ۵۷ قانون امور حسبی ناقص تشخیص می گردد. و مستندا به مراتب یاد شده و بند ۵ ماده ۳۷۱ قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه صادره نقض و رسیدگی بعدی بالحاظ بندهای الف مواد ۴۰۱ و ۴۰۵ همان قانون به دادگاه صادر کننده رای تفویض می شود. رییس شعبه *: ح. غ. مستشار دیوان عالی کشور: ر. ش. فهرست خلاصه جریان پرونده متن رأی نقد رأی