شرایط انفساخ نکاح به‌علت ارتداد زوج

رأی خلاصه جریان پرونده برابر محتویات پرونده خواهان خانم ….ر.ی. فرزند ع. ، 46 ساله، خانه دار، ساکن تهران، با وکالت آقای ر.ک. طی دادخواست تقدیمی به دادگاه به طرف خوانده دعوی همسرش آقای …. هـ .فرزند ک. شغل آزاد، ساکن تهران، به خواسته صدور حکم انفساخ زوجیت فی مابین خواهان و خوانده دعوی به دلیل ارتداد خوانده و نیز تقاضای سلب ولایت زوج از فرزند مشترک تقاضای رسیدگی نموده است و توضیح داده که در تاریخ 26/10/84 با خوانده دعوی که به اقرار خویش در عقدنامه مسلمان ذکرشده ازدواج نموده و حاصل آن یک فرزند به نام آ. هـ. م. ب. و نطفه فرزند در زمان مسلمان بودن خوانده منعقد شده و پس از مدّتی خوانده بنا به اقرار خویش به مسیحیت بازمی گردد و به تعبیر فقهاء مرتدّ ملّی می شود لذا تقاضای رسیدگی به خواسته یادشده نموده است. موضوع دادخواست پس از تشریفات ثبت و ارجاع در شعبه محترم 265 دادگاه عمومی حقوقی تهران مورد رسیدگی قرارگرفته است. کپی درخواست در رابطه با گذرنامه مربوط به خوانده دعوی که مربوط به سال 86 می شده در آن مذهب خوانده ارتدوکس اعلام گردیده است چنانچه در سند نکاحیه نیز مذهب وی اسلام و نامبرده مسلمان قید گردیده است بعضاً جواب استفتائات از مراجع عظام در مورد این پرونده ضمیمه اوراق پرونده گردیده است علی رغم چندین نوبت احضار خوانده از طریق دادگاه نام برده حضور نیافته که متعاقباً از طریق آگهی ابلاغ در جراید نام برده برای حضور در دادگاه احضار گردیده ولی حضور نیافته و لایحه نیز ارسال ننموده است و وکیل خ. د. ج. مورّخه 20/3/91 و در غیاب خوانده دعوی وکیل خ. ا. د. که خوانده دعوی آقای …. هـ. هنگامی که خانم ….ر.ی. را به عقد خود درآورده رسماً دین خود را اسلام و شیعه معرّفی نموده است و در سال 85 به هنگام درخواست گذرنامه دین خود را ارتدوکس (مذهبی از مسیحیت) اعلام نموده است که این خود اقرار به ارتداد است و تقاضای رسیدگی کرده است. وکیل ز. ب. ت. لایحه ای اظهار داشته که زوج پس از گرایش به اسلام با خواهان ازدواج نموده و الآن همچنان مسلم است و در مراسم مذهبی و مساجد شرکت می کند و اینکه مذهب او در درخواست گذرنامه ارتدوکس قیدشده به خاطر این بوده که قبل از انقلاب در گذرنامه او مذهبش ارتدوکس بوده و به طور سهوی و اتوماتیک در مدرک جدید نیز مذهب ارتدوکس قیدشده و او اقرار دارد مسلمان است همان طور که در سند نکاحیه و کپی شناسنامه و کد ملّی وی مشهود است لذا تقاضای جلسه رسیدگی جهت تصمیم گیری شایسته را نموده است. خواهان طیّ لایحه ای وکیل خود آقای ر.ک. را عزل نموده و مراتب را به دادگاه اعلام کرده و مجدّداً آقای خ. ش. را به عنوان وکیل خود معرّفی نموده است. در جلسه مورّخه 1/5/91 وکیل ز. ا. د. زوج چون پس از مسلمان شدن با زوجه ازدواج نموده و بر اساس برگه درخواست گذرنامه مذهب خود را ارتدوکس معرفی نموده مرتد شده و تقاضای انفساخ نکاح را ب. ش. د. تقدیمی نموده است. و وکیل زوج نیز اظهار داشته کـه زوج مسـلمان و معتقد بوده و هیچ دادگاه حکـم به ارتداد وی نداده لذا تقاضای ردّ دعوای انفساخ نکاح به علّت ارتداد زوج را نموده است و خوانده دعوی نیز اظهار داشته من سواد خواندن و نوشتن ندارم برای تمدید گذرنامه در 30/3/86 مراجعه نمودم به اداره گذرنامه و پس از پر نمودن فرم امضاء کردم و در حال حاضر بنده مسلمان هستم و تغییر دین نداده ام و در عزاداری و مساجد مسلمانان شرکت می کنم و درخصوص فرم برای گذرنامه از من سئوال نکردند و بنده اقرار می کنم که مسلمان هستم. و وکیل مجدّداً لایحه در دفاع از نامبرده به همراه کپی شناسنامه تقدیم دادگاه کرده و وکیل زوجه نیز لایحه ای تقدیم دادگاه کرده و بیان نموده که افرادی هستند که زوج نزد آن ها اقرار به ارمنی بودن خود نموده و گفته مسلمان نیستم و هم اکنون نیز با همسر دیگر ارمنی خود به همراه دو فرزند از او با آن ها زندگی می کند و خواهان و فرزند مشترک از وی را ترک نموده است. شعبه محترم 265 دادگاه عمومی مجتمع خانواده در ونک تهران پس از بررسی و تحقیقات انجام شده و اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره 000680 ـ 2/5/91 بابیان گردش کار از پرونده و ملاحظه اظهارات طرفین و وکلاء آنان و کپی اسناد ارائه شده با استدلال به اینکه من حیث المجموع این دادگاه نمی تواند از عدم ارتداد زوج به طور کامل مطمئن بوده باشد بلکه آنچه به نظر می رسد این است که احراز خروج زوج از دین اسلام و ارتداد مشارٌالیه امری است که با اقاریر وی ثابت می گردد و چون دعوای خ. د. ا. خصوص متکی به دلیل نبوده لذا مستنداً به مادّه 1257 قانون مدنی حکم به ردّ دعوای خواهان صادر نموده است. رأی دادگاه پس از ابلاغ از سوی زوجه خانم ….ر.ی. با وکالت آقای س.خ.ش. مورد اعتراض قرارگرفته و با تقدیم دادخواست و لایحه و مدارک تکراری پیوست و نیز تکرار مطالب گذشته برای ارتداد زوج و لزوم تحقیق و بررسی نسبت به افرادی که زوج موضوع برگشت از اسلام را نزد آنان اذعان نموده لذا تقاضای تجدیدنظر کرده است و وکیل زوج نیز در ردّ تجدیدنظرخواهی گفته که زوج سواد نوشتن نداشته که فرم گذرنامه را پر کند لذا با استفاده از همان فرم قبلی که در آن مذهب او ارتدوکس بوده نام برده آن را امضاء کرده و منکر برگشت از اسلام بوده و اقرار به اسلام دارد و در هیچ مرجع رسمی قضائی حکم ارتداد وی ثابت نشده و هیچ اظهاراتی مبنی بر ارتداد وی قبل از حکم دادگاه مسموع نمی باشد. پرونده در شعبه محترم 30 دادگاه تجدیدنظر استان تهران مورد بررسی واقع شده و آن دادگاه پس از بررسی و مطالعه مندرجات پرونده و مشاوره و باختم اعلام دادرسی به موجب دادنامه شماره 00001076 ـ 18/6/91 با توجّه به مندرجات پرونده و لایحه اعتراضی و توضیحات طرفین و مستندات رأی و استدلال دادگاه بدوی و اینکه ت. ن. خ. منکر ارتداد است و تا ارتداد او در مرجع صالح به اثبات نرسد چنین دعوائی مسموع نیست لذا ضمن ردّ تجدیدنظرخواهی و انطباق دادنامه تجدیدنظر خواسته با موازین آن را تأیید نموده است. متعاقباً زوجه خانم ….ر.ی. در اعتراض به دادنامه فرجام خواسته که در آن دادنامه تجدیدنظر خواسته تأیید گردیده با تقدیم دادخواست و لوایح و مدارک تکراری فرجام خواهی نموده است و زوج نیز در ردّ فرجام خواهی لایحه ای تقدیم دادگاه نموده و انگیزه زوجه را صرفاً تصاحب اموال وی و برادر مرحومش دانسته است. پرونده برای فرجام خواهی به دیوان عالی کشور ارسال و جهت بررسی به این شعبه ارجاع شده است. رأی شعبه دیوان عالی کشور درخصوص فرجام خواهی خانم ….ر.ی. فرزند ع. به طرفیت همسرش آقای …. هـ .فرزند ک. در اعتراض به دادنامه شماره 0001076 ـ 18/6/91 صادره از شعبه محترم 30 دادگاه تجدیدنظر استان تهران که به موجب آن رأی شماره 000680 ـ 2/5/91 شعبه محترم 265 دادگاه عمومی مجتمع قضایی خانواده دو ونک تهران مبنی بر حکم به ردّ دعوی انفساخ نکاح فی مابین ف. خ. و فرجام خوانده تأیید گردیده است، با مداقه و امعان نظر در جامع از اوراق و محتویات پرونده ن. ب. ا. انفساخ نکاح مورد درخواست زوجه متفرّع بر این است که قبلاً حکم به ارتداد زوج برابر موازین در محکمه صالحه صادرشده باشد و یا زوج در حال حاضر اقرار به ارتداد نماید که چنین مورد نبوده و زوج به شدت ارتداد خود را تکذیب و انکار نموده که ب. ت. ب. جهات یادشده و نبود هیچ گونه ادله و مدارک اثباتی قابل استناد بر ارتداد زوج لذا دادنامه فرجام خواسته در تأیید دادنامه تجدیدنظر خواسته مبنی بر حکم به بطلان دعوای انفساخ نکاح به علّت ارتداد زوج، نتیجتاً ابرام می گردد و پرونده در اجراء مادّه 396 قانون آیین دادرسی مدنی به دادگاه صادرکننده حکم ارسال می شود. رئیس شعبه 26 دیوان عالی کشور ـ مستشار انصاری ـ افشاری فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی شرایط انفساخ نکاح به علت ارتداد زوج در تاریخ 5 تیر 1392، دادنامه‌ای در خصوص دعوایی میان زوجین صادر شد که در آن خواسته انفساخ نکاح به دلیل ارتداد زوج مطرح گردید. خ. ب. ا. به ازدواج خود و ذکر وضعیت دینی زوج در عقدنامه به عنوان مسلمان، ادعا نمود که زوج پس از بازگشت به مسیحیت، مرتد شده است. در مقابل، زوج با ارائه دفاعیات خود، ادعای ارتداد را انکار و بر مسلمان بودن خود تاکید کرد. پس از بررسی مدارک و اظهارات طرفین، دادگاه عمومی به این نتیجه رسید که ادعای ارتداد زوج به اثبات نرسیده و بر اساس ماده 1257 قانون مدنی، دعوی خواهان را رد کرد. این رای در دادگاه تجدیدنظر نیز تایید و در نهایت، دیوان عالی کشور با تاکید بر عدم وجود ادله کافی برای اثبات ارتداد، دادنامه را تایید و دعوی انفساخ نکاح را باطل اعلام کرد. در پایان، پرونده به دادگاه صادرکننده حکم جهت اجرای ماده 396 قانون آیین دادرسی مدنی ارسال گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/04/05 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: پذیرش دعوای اعلام انفساخ نکاح به علت ارتداد زوج، منوط به اقرار وی به ارتداد یا اثبات آن در محاکم دادگستری پیش از طرح دعوای انفساخ است. رای خلاصه جریان پرونده برابر محتویات پرونده خواهان خانم ….ر.ی. فرزند ع.، 46 ساله، خانه دار، ساکن تهران، با وکالت آقای ر.ک. طی دادخواست تقدیمی به دادگاه به طرف خوانده دعوی همسرش آقای …. ه-.فرزند ک. شغل آزاد، ساکن تهران، به خواسته صدور حکم انفساخ زوجیت فی مابین خواهان و خوانده دعوی به دلیل ارتداد خوانده و نیز تقاضای سلب ولایت زوج از فرزند مشترک تقاضای رسیدگی نموده است و توضیح داده که در تاریخ 26/10/84 با خوانده دعوی که به اقرار خویش در عقدنامه مسلمان ذکرشده ازدواج نموده و حاصل آن یک فرزند به نام آ. ه-. م. ب. و نطفه فرزند در زمان مسلمان بودن خوانده منعقد شده و پس از مدّتی خوانده بنا به اقرار خویش به مسیحیت بازمی گردد و به تعبیر فقهاء مرتدّ ملّی می‌شود لذا تقاضای رسیدگی به خواسته یادشده نموده است. موضوع دادخواست پس از تشریفات ثبت و ارجاع در شعبه محترم --- دادگاه عمومی حقوقی تهران مورد رسیدگی قرارگرفته است. کپی درخواست در رابطه با گذرنامه مربوط به خوانده دعوی که مربوط به سال 86 می شده در آن مذهب خوانده ارتدوکس اعلام گردیده است چنانچه در سند نکاحیه نیز مذهب وی اسلام و نامبرده مسلمان قید گردیده است بعضا جواب استفتائات از مراجع عظام در مورد این پرونده ضمیمه اوراق پرونده گردیده است علی رغم چندین نوبت احضار خوانده از طریق دادگاه نام برده حضور نیافته که متعاقبا از طریق آگهی ابلاغ در جراید نام برده برای حضور در دادگاه احضار گردیده ولی حضور نیافته و لایحه نیز ارسال ننموده است و وکیل خ. د. ج. مورّخه 20/3/91 و در غیاب خوانده دعوی وکیل خ. ا. د. که خوانده دعوی آقای …. ه-. هنگامی که خانم ….ر.ی. را به عقد خود درآورده رسما دین خود را اسلام و شیعه معرّفی نموده است و در سال 85 به هنگام درخواست گذرنامه دین خود را ارتدوکس (مذهبی از مسیحیت) اعلام نموده است که این خود اقرار به ارتداد است و تقاضای رسیدگی کرده است. وکیل ز. ب. ت. لایحه ای اظهار داشته که زوج پس از گرایش به اسلام با خواهان ازدواج نموده و الان همچنان مسلم است و در مراسم مذهبی و مساجد شرکت می کند و اینکه مذهب او در درخواست گذرنامه ارتدوکس قیدشده به خاطر این بوده که قبل از انقلاب در گذرنامه او مذهبش ارتدوکس بوده و به طور سهوی و اتوماتیک در مدرک جدید نیز مذهب ارتدوکس قیدشده و او اقرار دارد مسلمان است همان طور که در سند نکاحیه و کپی شناسنامه و کد ملّی وی مشهود است لذا تقاضای جلسه رسیدگی جهت تصمیم گیری شایسته را نموده است. خواهان طیّ لایحه ای وکیل خود آقای ر.ک. را عزل نموده و مراتب را به دادگاه اعلام کرده و مجدّدا آقای خ. ش. را به عنوان وکیل خود معرّفی نموده است. در جلسه مورّخه 1/5/91 وکیل ز. ا. د. زوج چون پس از مسلمان شدن با زوجه ازدواج نموده و بر اساس برگه درخواست گذرنامه مذهب خود را ارتدوکس معرفی نموده مرتد شده و تقاضای انفساخ نکاح را ب. ش. د. تقدیمی نموده است. و وکیل زوج نیز اظهار داشته که زوج مسلمان و معتقد بوده و هیچ دادگاه حکم به ارتداد وی نداده لذا تقاضای ردّ دعوای انفساخ نکاح به علّت ارتداد زوج را نموده است و خوانده دعوی نیز اظهار داشته من سواد خواندن و نوشتن ندارم برای تمدید گذرنامه در 30/3/86 مراجعه نمودم به اداره گذرنامه و پس از پر نمودن فرم امضا کردم و در حال حاضر بنده مسلمان هستم و تغییر دین نداده ام و در عزاداری و مساجد مسلمانان شرکت می کنم و در خصوص فرم برای گذرنامه از من سئوال نکردند و بنده اقرار می کنم که مسلمان هستم. و وکیل مجدّدا لایحه در دفاع از نامبرده به همراه کپی شناسنامه تقدیم دادگاه کرده و وکیل زوجه نیز لایحه ای تقدیم دادگاه کرده و بیان نموده که افرادی هستند که زوج نزد آن ها اقرار به ارمنی بودن خود نموده و گفته مسلمان نیستم و هم اکنون نیز با همسر دیگر ارمنی خود به همراه دو فرزند از او با آن ها زندگی می کند و خواهان و فرزند مشترک از وی را ترک نموده است. شعبه محترم --- دادگاه عمومی مجتمع خانواده در ونک تهران پس از بررسی و تحقیقات انجام شده و اعلام ختم رسیدگی به موجب دادنامه شماره --- - 2/5/91 بابیان گردش کار از پرونده و ملاحظه اظهارات طرفین و وکلاء آنان و کپی اسناد ارائه شده با استدلال به اینکه من حیث المجموع این دادگاه نمی تواند از عدم ارتداد زوج به طور کامل مطمئن بوده باشد بلکه آنچه به نظر می‌رسد این است که احراز خروج زوج از دین اسلام و ارتداد مشارٌالیه امری است که با اقاریر وی ثابت می‌گردد و چون دعوای خ. د. ا. خصوص متکی به دلیل نبوده لذا مستندا به مادّه 1257 قانون مدنی حکم به ردّ دعوای خواهان صادر نموده است. رای دادگاه پس از ابلاغ از سوی زوجه خانم ….ر.ی. با وکالت آقای س.خ.ش. مورد اعتراض قرارگرفته و با تقدیم دادخواست و لایحه و مدارک تکراری پیوست و نیز تکرار مطالب گذشته برای ارتداد زوج و لزوم تحقیق و بررسی نسبت به افرادی که زوج موضوع برگشت از اسلام را نزد آنان اذعان نموده لذا تقاضای تجدیدنظر کرده است و وکیل زوج نیز در ردّ تجدیدنظرخواهی گفته که زوج سواد نوشتن نداشته که فرم گذرنامه را پر کند لذا با استفاده از همان فرم قبلی که در آن مذهب او ارتدوکس بوده نام برده آن را امضا کرده و منکر برگشت از اسلام بوده و اقرار به اسلام دارد و در هیچ مرجع رسمی قضایی حکم ارتداد وی ثابت نشده و هیچ اظهاراتی مبنی بر ارتداد وی قبل از حکم دادگاه مسموع نمی‌باشد. پرونده در شعبه محترم --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران مورد بررسی واقع شده و آن دادگاه پس از بررسی و مطالعه مندرجات پرونده و مشاوره و باختم اعلام دادرسی به موجب دادنامه شماره --- - 18/6/91 با توجّه به مندرجات پرونده و لایحه اعتراضی و توضیحات طرفین و مستندات رای و استدلال دادگاه بدوی و اینکه ت. ن. خ. منکر ارتداد است و تا ارتداد او در مرجع صالح به اثبات نرسد چنین دعوائی مسموع نیست لذا ضمن ردّ تجدیدنظرخواهی و انطباق دادنامه تجدیدنظر خواسته با موازین آن را تایید نموده است. متعاقبا زوجه خانم ….ر.ی. در اعتراض به دادنامه فرجام خواسته که در آن دادنامه تجدیدنظر خواسته تایید گردیده با تقدیم دادخواست و لوایح و مدارک تکراری فرجام خواهی نموده است و زوج نیز در ردّ فرجام خواهی لایحه ای تقدیم دادگاه نموده و انگیزه زوجه را صرفا تصاحب اموال وی و برادر مرحومش دانسته است. پرونده برای فرجام خواهی به دیوان عالی کشور ارسال و جهت بررسی به این شعبه ارجاع شده است. رای شعبه دیوان عالی کشور در خصوص فرجام خواهی خانم ….ر.ی. فرزند ع. به طرفیت همسرش آقای …. ه-.فرزند ک. در اعتراض به دادنامه شماره --- - 18/6/91 صادره از شعبه محترم --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران که به موجب آن رای شماره --- - 2/5/91 شعبه محترم --- دادگاه عمومی مجتمع قضایی خانواده دو ونک تهران مبنی بر حکم به ردّ دعوی انفساخ نکاح فی مابین ف. خ. و فرجام خوانده تایید گردیده است، با مداقه و امعان نظر در جامع از اوراق و محتویات پرونده ن. ب. ا. انفساخ نکاح مورد درخواست زوجه متفرّع بر این است که قبلا حکم به ارتداد زوج برابر موازین در محکمه صالحه صادرشده باشد و یا زوج در حال حاضر اقرار به ارتداد نماید که چنین مورد نبوده و زوج به شدت ارتداد خود را تکذیب و انکار نموده که ب. ت. ب. جهات یادشده و نبود هیچ گونه ادله و مدارک اثباتی قابل استناد بر ارتداد زوج لذا دادنامه فرجام خواسته در تایید دادنامه تجدیدنظر خواسته مبنی بر حکم به بطلان دعوای انفساخ نکاح به علّت ارتداد زوج، نتیجتا ابرام می‌گردد و پرونده در اجراء مادّه 396 قانون آیین دادرسی مدنی به دادگاه صادرکننده حکم ارسال می‌شود. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - مستشار