مراجعه به ضامن تاجر ورشکسته پس از تاریخ توقف

خلاصه جریان پرونده دادگاه بدوی نقد رأی مراجعه به ضامن تاجر ورشکسته پس از تاریخ توقف در تاریخ 1 اردیبهشت 1395، دادنامه‌ای در مورد دعوایی صادر شد که در آن، خ. ه. ب. منظور ابطال چند سند رسمی و خلع ید از یک منزل مسکونی علیه یک بانک و چند نفر دیگر اقامه دعوا کردند. خ. ه. ادعا کردند که یک شرکت به ورشکستگی رسیده و بر اساس ماده 423 قانون تجارت، پرداخت هرگونه دین و دیون ورشکسته باطل و بلااثر است. وکلای خوانده، به عدم ارتباط خواسته‌ها و عدم وجاهت قانونی دعوا اشاره کردند و دفاعیات خود را مستند به قوانین مربوطه ارائه نمودند. دادگاه پس از بررسی مستندات و دفاعیات، به این نتیجه رسید که خواسته‌های خ. ه. وارد نیست و ضمن صدور حکم به بی‌حقی، آنان را به طرح دعوا برای مطالبه وجوه ادعایی ارشاد کرد. این رای به دیوان عالی کشور ارجاع شد و دیوان نیز پس از بررسی پرونده و عدم انطباق اعتراضات با شقوق ماده 371 و 372 قانون آیین دادرسی، دادنامه فرجام‌خواسته را تایید نمود. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/01 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: داین حق رجوع به کلیه ضامنین دین خود را دارد؛ با صدور حکم ورشکستگی تاجر، محدودیتی در خصوص مراجعه داین به ضامن تاجر ورشکسته (پس از تاریخ توقف و صدور حکم ورشکستگی) و مطالبه طلب خود از وی ایجاد نمی شود. چراکه دراین فرض تاجر ورشکسته، هیچ گونه ایفای دینی انجام نمی دهد و طلب از اموال ضامن اخذ می‌شود. رای خلاصه جریان پرونده شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه بیست و پنجم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/02/01 - 14 : 30 قاضی: حسن نقیب الحسینی قاضی: رحمت اله سعیدی آقایان ک. ح.ع. و م. ک.ق. و خانم …. چ. با وکالت آقایان ج. د.ف. و الف. میرزایی سخویدی د. ب. ط. بانک رفاه کارگران و ف. ق. و ع. الف. و خانم ن. س. به خواسته ابطال سند (موضوع سند مالی) (ابطال صورتجلسه مورخه 86/3/29 اجرای احکام شعبه اول حقوقی یزد موضوع کلاسه پرونده 86 - 84 علی الحساب مقوم بمبلغ 50/000/010 ریال ابطال سند رسمی (موضوع سند ملک است) (ابطال سند قطعی غیر منقول به شماره 100043 - 86/9/12 دفترخانه اسناد رسمی 5 یزد علی الحساب) مقوم بمبلغ 21/000/000 ریال (ارزش منطقه ای ملک 130/900 ریال- ابطال سند رسمی (موضوع سند ملک است) (ابطال سند قطعی غیر منقول به شماره 113047 - 92/9/25 دفترخانه اسناد رسمی 5 علی الحساب) مقوم بمبلغ 21/000/000 ریال ارزش منطقه ای ملک 130/900 ریال. ابطال سند رسمی (موضوع سند ملک است) (ابطال سند قطعی غیر منقول به شماره 23139 دفترخانه اسناد رسمی شماره 66 یزد علی الحساب) مقوم بمبلغ 21/000/000 ریال (ارزش منطقه ای ملک 130900 ریال: خلع ید خواندگان ردیف سوم و چهارم از 6 دانگ یکباب منزل مسکونی تحت پلاک ثبتی --- فرعی از --- - از 2023 - اصلی واقع در بخش --- یزد علی الحساب مقوم بمبلغ 21/000/000 ریال ارزش منطقه ای ملک 130900 ریال مطالبه خسارات دادرسی تقدیم و اضافه نموده‌اند ن. ب. ا. به موجب دادنامه های پیوست این دادخواست شرکت درین آذین ورشکست گردیده و تاریخ توقف شرکت پایان سال 85 اعلام گردیده است و از آنجا که بانک محترم رفاه پلاک ثبتی مستند دعوا را که به عنوان مال بابت محکوم به پرونده اجرای کلاسه --- - 76 شعبه اول اجرای احکام حقوقی یزد معرفی گردیده را حسب صورتجلسه مورخه 86/3/29 - اجرای احکام تملک نموده و حسب سند بیع قطعی به شماره 100043 - 86/9/12 به نام بانک انتقال قطعی گردیده و در مورخه 92/9/25 حسب سند قطعی شماره 113047 دفترخانه اسناد رسمی 5 یزد آن را به نام خانم ف. ق. انتقال و نامبرده نیز آن را حسب سند بیع قطعی به شماره 23139 مورخه 94/2/15 دفترخانه 66 یزد بخواندگان ردیف 2 و 4 انتقال قطعی داده است علی ای حال و از آنجا که شرکت درین آذین ورشکست و در اواخر سال 85 متوقف از پرداخت بدهی اعلام گردیده و در آنجا که حسب بند 2 ماده 423 قانون تجارت تادیه دین و پرداخت قروض ورشکسته به هر طریق که به عمل آمده باشد باطل و بلااثر بوده و حسب آراء وحدت رویه 155 و 561 هیات عمومی دیوانعالی کشور به دیون تاجر ورشکسته خسارت تاخیر تادیه تعلق نمیگیرد و از آنجا که اجرای محترم احکام دادگستری خسارت تاخیر تادیه را تا زمان مزایده با وجود اینکه بعد از تاریخ توقف بوده محاسبه نموده است علی ای حال تقاضای اثبات خواسته های مندرج در ستون خواسته م. ا. بمتراژ حدود 200 متر عرصه و 100 متر اعیان م. ب. پرونده به شعبه اول دادگاه عمومی یزد ارجاع شد، طرفین جهت رسیدگی دعوت شده اند وکیل خواهان با حضور در دادگاه اظهار داشته دعوا ب. ش. د. تقدیمی است و مطالب مندرج در دادخواست را تکرار نموده وکیل خوانده ردیف یکم (بانک رفاه) اظهار داشته سمت خواهان ردیف اول محرز م. ب. لذا درخواست ارائه سمت مشارالیه را دارد ثانیا مطابق ماده 65 قانون آیین دادرسی مدنی نظر به طرح دعاوی متعدد در یک دادخواست که با یکدیگر ارتباط کامل نداشته اند دادگاه نمیتواند ضمن یک دادرسی بآن رسیدگی نماید ثالثا خواهان های ردیف دوم و سوم ذینفع در پرونده مذکورنمیباشد ب. ت. ب. اینکه خواهان های مذکور اشخاص ثالث میباشند در صورت هر گونه مطالبه بایستی به طرفیت مدیر تصفیه شرکت درین آذین مطرح نمایند و طرح دعوا علیه خ. ر. ا. فاقد وجاهت قانونی است در خصوص خواسته بدوی دعوای مذکور که ابطال صورتجلسه مورخ 86/3/29 اجرای احکام مدنی شکایت راجع به تنظیم صورتجلسه و ارزیابی و تخلف از مقررات بر عهده دادگاه صادر کننده حکم بدوی م. ب. و ابطال صورتجلسه و در مرحله اول مستلزم طرح ابطال اجراییه م. ب. لذا ابطال صورتجلسه فاقد وجاهت قانونی م. ب. در خصوص ماهیت دعوای مطروحه لایحه تکمیلی ظرف مهلت پنج روز تقدیم دادگاه می‌نماید. خوانده ردیف سوم نیز اظهار داشته دفاعیات به شرح لایحه ایست که تقدیم مینماید. (لایحه به شماره 3466 ثبت دفتر گردید) وکیل خواهان در ادامه اظهار داشته بتجویز قانون آیین دادرسی تقاضای جلب ثالث شرکت تعاونی مرصوص ابرکوه و م.ع. و ح. و م. و ع. ک.ق. و م. ف. و س. ه.ن. را به دادرسی دارم در مورخه 84/7/22 آقای ک. ح.ع. (مدیر تصفیه شرکت درین آذین و م. ک.ق. و خانم …. چ. به طرفیت شرکت تعاونی مرصوص ابرکوه و م.ع. و ع. و ح. و م. شهرت همگی ک.ق. و م. ف. و س. ه.ن. و دادخواست جلب ثالث در پرونده کلاسه بایگانی --- شعبه اول حقوقی یزد به خواسته 1 - ابطال صورتجلسه مورخ 86/3/29 اجرای احکام شعبه اول حقوقی یزد موضوع کلاسه پرونده 84/76 2 - ابطال سند قطعی غیر منقول به شماره 100043 مورخ 86/9/12 دفتر خانه اسناد رسمی شماره 5 یزد 3 - ابطال سند قطعی شماره 113047 مورخ 92/9/25 دفترخانه 5 یزد 4 - ابطال سند قطعی غیر منقول شماره 23139 دفترخانه شماره 66 یزد 5 - خلع ید خواندگان ردیف 3 و 4 دعوی اصلی از 6 دانگ یک باب منزل مسکونی تحت پلاک ثبتی --- فرعی از --- از 2023 اصلی واقع در بخش --- یزد خواسته اول م. ب. پنجاه میلیون و صد ریال و خواسته های بعدی م. ب. بیست و یک میلیون ریال تقدیم و توضیح داده اند مجلوبین ثالث ردیف یک الی هفت مسئول تضامنی موضوع درخواست ابطال صورتجلسه مورخه 86/3/29 اجرای احکام حقوقی شعبه --- حقوقی یزد در پرونده اجرایی ش 76/84 شعبه --- اجرای احکام حقوقی یزد بوده اند و با در نظر گرفتن اینکه در اولین جلسه دادرسی تقاضای جلب ثالث نامبردگان گردیده با تقدیم این درخواست تقاضای جلب ثالث نامبردگان در پرونده کلاسه فوق مبنی بر اثبات خواسته های مندرج در ستون خواسته م. ا. دادگاه طرفین هر دو پرونده را جهت رسیدگی دعوت نموده در جلسه مورخ 94/8/26 وکیل خواهان دعوی جلب ثالث با حضور خود در دادگاه اظهار داشته چون تاریخ توقف تاجر ورشکسته در سال 85 م. ب. لذا مستدا به ماده 423 (بند 2 ) قانون دیون تاجر ورشکسته به هر شکل به عمل آمده باشد باطل و بالاثر است و برابر رای وحدت رویه 155 - 47/12/14 خسارت تاخیر تادیه به بعد از تاریخ توقف تعلق نمیگیرد. بانک رفاه کارگران به اضافه اصل بدهی نسبت به محاسبه خسارت تاخیر تادیه اقدام و از ضامنین م. ک.ق. و خانم …. چ. از طریق ملک مورد دعوا وصول نموده است علیهذا چون عقد ضمان عقد تبعی و متکی بوجود دین است و ضامنین تعهدی مازاد بر تعهد مدیون اصلی ندارند بنابراین ضامنین تعهدی بر پرداخت خسارت تاخیر تادیه از تاریخ توقف تاجر ورشکسته به عنوان مدیون اصلی ندارند این در حالی است که بانک رفاه علاوه بر اصل مبلغ وام سود و خسارت تاخیر تادیه هم محاسبه و از طریق اجرای احکام با معرفی مال ضامنین موکل اقدام بوصول نموده‌اند علیهذا طبق خواسته استدعای صدور حکم را دارم وکیل بانک رفاه نیز اظهار داشته تقاضای تفکیک خواسته های مندرج در دادخواست تقدیمی خ. ه. ب. ت. ب. عدم ارتباط کامل با یکدیگر و منشا آن مورد تقاضاست و در ماهیت دعوی عرض میشود ب. ت. ب. ماده 423 قانون تجارت که معاملات باطله را بدو شرط مقید نموده. اول آنکه توقف انجام شده باشد دوم آنکه معاملات را تاجر انجام داده باشد بنابراین اگر ازطرف مراجع قانونی با رعایت تشریفات اقدام بوصول و ابطال طلب داین قبل از صدور حکم ورشکستگی شده باشد چون عملیات مراجع قانونی اقدام تاجر محسوب نمیگردد نافذ و معتبر است و قسمت اخیر ماده 419 قانون تجارت ناظر به بعد از حکم ورشکستگی م. ب. که خود دال بر آن است که از نظر مقنن معاملات قبل از صدور حکم بوده تصریح می نموده ب. ت. ب. اینکه بدهی شرکت درین آذین به قبل از سال 1385 و کلاسه پرونده... آن در سال 1384 تشکیل و اقدام شده است و مربوط بدوران قبل از توقف م. ب. ضمن اینکه پلاک ثبتی شماره 7165 فرعی از --- از 2023 بخش --- بابت بدهی یکی از محکوم علیهمای کلاسه پرونده اجرایی موصوف آقای م.ع. ک.ق. از طرف خواهان های ردیف دوم و سوم (م. ک.ق. و خانم …. چ.) به عنوان وثیقه محکوم علیهما در کلاسه پرونده اجرایی --- - 84 شعبه دوم معرفی شده است مصداق ماده 423 قانون تجارت نمیباشد ماده مذکور ناظر بمواردی است که تاجر شخصا و اختیارا مبادرت بتادیه فروض خود بنماید نه موردی که قهرا به موجب حکم دادگاه که هیچ مقام رسمی نمیتواند حکم آن را تغییر دهد یا از اجرای آن جلوگیری کند اقای م.ع. کریمیان دفاعا نیز اظهار داشته من شرکتی داشتم و برادرم ضامن من شده است و آخرین بار هم که استعلام شد 150 میلیون ببانک پرداخت شد و تقاضای برگشت خانه بوی را دارم آقای ع. افروز نیز اظهار داشته آخرین نفری بود که خانه به من منتقل شده و در دفترخانه به صورت رسمی و یا سند تک برگی به من منتقل شده و همه چیز بر مبنای قانون و از طریق مراجع قانونی بوده است حسب برگ 71 پرونده دادگاه خلاصه پرونده استنادی (کلاسه --- - 84 ) را در پرونده محاکماتی منعکس نموده که دلالت دارد بر اینکه بر اساس دادنامه صادره در سال 82 اجراییه ای در تاریخ 84/3/9 صادر و بدوا محکوم له اموالی از محکوم علیهم معرفی و النهایه در تاریخ 85/10/2 خانم …. چ. و آقای م. کریمیان به عنوان شخص ثالث و با ر. یت محکوم علیهم پلاک موضوع خواسته را به عنوان مال خود و در ازای اموال توقیف شده از آقای س. ه.ن. معرفی و پس از توقیف و ارزیابی پلاک مزایده برگ از دو پلاک موصوف در سال 86 توسط محکوم له در قبال محکوم به تملک میگردد مالا دادگاه با اعلام ختم رسیدگی طبق دادنامه شماره --- - 94/9/12 ا ج. ا چنین رای داده در خصوص دادخواست آقای ج. د.ف. و الف. میرزایی سخویدی به وکالت از آقایان ک. ح.ع. به عنوان مدیر تصفیه شرکت درین آذین 2 آقای م. ک.ق. و خانم …. چ. به طرفیت بانک رفاه کارگران و خانم ها ف. ق. و ن. س. و آقای ع. الف. به خواسته 1 - ابطال صورتجلسه مورخ 86/3/29 پرونده کلاسه --- - 84 اجرای احکام شعبه اول حقوقی شهرستان یزد 2 - ابطال اسناد قطعی غیر منقول به شماره 100043 مورخ 86/9/12 پرونده کلاسه --- - 84 اجرای احکام شعبه اول حقوقی شهرستان یزد 3 - ابطال اسناد قطعی غیر منقول به شماره های 100043 - 86/9/12 دفترخانه اسناد رسمی 5 یزد 113047 - 93/9/25 دفترخانه موصوف و 23139 دفترخانه اسناد رسمی شماره 66 یزد 4 - خلع ید خواندگان ردیف 3 و 4 از ششدانگ یک باب منزل مسکونی تحت پلاک ثتی 1165 فرعی از --- - از 2023 بخش --- یزد با احتساب خسارات دادرسی و نیز دادخواست جلب ثالث مطروحه از سوی وکلای فوق به طرفیت خواندگان دعوای اصلی و 1 - شرکت تعاونی مرصوص ابرکوه 2 - آقایان م.ع. 3 - ع. 4 - ح. 5 - م. شهرت همگی ک.ق. و 6 - م. ف. 7 - س. ه.ن. به خواسته های ذکر شده و رد دعوای اصلی که در جریان رسیدگی آقای ب. س. از بانک قبول وکالت نموده است. بدین شرح که وکلای خ. ه. با تقدیم دادخواستی اظهار داشته اند که تاریخ توقف شرکت ورشکسته درین آذین پایان سال 85 - اعلام گردیده (دادنامه بدوی ورشکستگی در سال 1393 صادر و در سال 1394 قطعی گردیده است) و بانک پلاک موضوع خواسته را به عنوان محکوم به در سال 86 تملک نموده و متعاقب آن نیز املاک به خوانده ردیف 2 اصلی و سپس بدیگر خواندگان دعوی موصوف منتقل گردیده در حالی که اولا اجرای احکام با محاسبه خسارت تاخیر دوران توقف مدیون اصلی (شرکت ورشکسته) اقدام بانتقال پلاک به محکوم له در ازای محکوم به نموده است و ثانیا تادیه هر یک از دیون ورشکسته پس از تاریخ توقف بهر طریق باطل و بلااثر م. ب. دادگاه با عنایت بمفاد دادخواست تقدیمی و اظهارات طرفین و با لحاظ این امر که 1 - وفق مفاد پرونده اجرایی پلاک موضوع خواسته از سوی خواهان های ردیف 2 و 3 اصلی و به عنوان شخص ثالث معرفی کننده مال در ازای دیون آقای س. ه.ن. معرفی گردیده است 2 - اجراییه مستند پرونده اجرایی در سال 1384 صادر و مال موضوع خواسته پیش از تاریخ توقف مدیون اصلی باجرای احکام معرفی و پس از تاریخ توقف و برگزاری مزایده بتملیک بانک درآمده است 3 - آنچه مسلم است فلسفه وضع ماده 423 قانون تجارت حمایت از هیات غرما در برابر اقدامات تاجر ورشکسته و مقدم دانستن احدی از طلبکاران بر سایرین در ایفای دین است که وفق رای وحدت رویه شماره 561 - 70/3/28 هیات عمومی دیوان عالی کشور ورود ضرر به طلبکاران نیز یکی از شروط آن م. ب. در حالی که در مانحن فیه اولا بانک در راستای اعمال ماده 403 قانون موصوف حق رجوع به کلیه ضامنین را داشته و دادنامه و اجراییه مبنای پرونده اجرایی نیز بر این اساس صادر گردیده است. ثانیا مال معرفی شده توسط شخص ثالث در ازای دین ضامن (اقای ه.ن.) بوده و از این حیث شرکت ورشکسته هیچ گونه ایفای دینی را انجام نداده تا مشمول ماده 423 گردد. 4 - هر چند عقد ضمان به عنوان عقد تبعی بوده و از این حیث مسئولیت ضامن در حدود مسئولیت دیون اصلی است و یا صدور حکم ورشکستگی داین وفق رای وحدت رویه شماره 155 - 47/14/14 هیات عمومی دیوان عالی کشور و حق مراجعه به ضامن بابت خسارت تاخیر از تاریخ توقف را ندارد لیکن اولا بر مبنای اقدامات اجرایی صورت گرفته دادنامه و اجراییه ای بوده که خللی به صحت آن وارد نگردیده و ثانیا از یک سو جبران ضرر وارده در راستای اخذ خسارت تاخیر دوران توقف در صورت ثبوت بسهولت و بدون ضرورت طرح خواسته های مطروحه میسر م. ب. و از سوی دیگر تعدد انتقالات صورت گرفته نصب پلاک و وجود حقوق اشخاص ثالث ضرورت استحکام بخشی به اسناد رسمی و جلوگیری از تزلزل آنها به لحاظ اعمال و وقایع حقوقی متاخر ایجاب مینماید تا در تعارض حق فردی با عمومی و با وجود امکان احقاق حق فرد از طریق دیگر، حق عمومی ملاک امر قرار گیرد زیرا نسبی بودن اجرای حق محدودیت هایی را برای صاحب آن د راجرای حق خود به لحاظ ضرورت رعایت حقوق دیگران به بوجود میآورد علیهذا من حیث المجموع خواسته خ. ه. را وارد و ثابت تشخیص نداده و ضمن ارشاد بطرح دعوا جهت مطالبه وجوه ادعایی مستندا به مواد فوق و ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی مبادرت به صدور حکم به بیحقی مینماید رای صادره به لحاظ عدم تضمین محکومیتی برای خواندگان حضوری محسوب و ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در محاکم تجدیدنظر استان یزد م. ب. آقای م. ک.ق. و خانم …. چ. و آقای ک. ح.ع. (مدیر تصفیه شرکت درین آذین) از دادنامه مذکور با وکالت اقایان الف. میرزایی سخویدی و ج. د.ف. درخواست رسیدگی فرجامی در تاریخ 94/10/21 نموده‌اند که پس از تبادل لوایح پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و در دستور کار این شعبه قرار گرفته. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل است پس از بررسی اوراق پرونده و قرائت گزارش تنظیمی مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه دیوان عالی کشور با ملاحظه دادنامه فرجام خواسته و مبانی صدور آن و محتویات پرونده اعتراضات و جهات فرجامخواهی فرجامخواهان منطبق با شقوق ماده 371 و مفاد ماده 372 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب نمیباشد با این تقدیر ضمن رد اعتراضات فرجامی دادنامه فرجامخواسته را که صحیحا صادر و خالی از ایراد و اشکال است مستندا به ماده 370 قانون مرقوم ابرام می‌نماید. شعبه --- دیوان عالی کشوررئیس: رحمت اله سعیدی مستشار: ح. نقیب الحسینی