مصادیق عسر و حرج زوجه

مصادیق عسر و حرج زوجه خ. م.: در تاریخ 7 آبان 1391، زوجه به منظور اخذ گواهی عدم امکان سازش، دادخواستی به دادگستری ارائه نمود و ادعا کرد که به دلیل آزار و اذیت‌های مکرر از سوی زوج، از تاریخ 1 شهریور 1390 به منزل پدر خود رفته و نفقه‌ای دریافت نکرده است. زوج در پاسخ، عدم تمایل خود به طلاق و شکایت از فعالیت زوجه در باشگاه برادرش را مطرح کرد. پس از انجام تحقیقات محلی و ارجاع به داوری، دادگاه عدم امکان سازش را تایید نمود. در تاریخ 30 دی 1392، به دلیل عسر و حرج زوجه، حکم طلاق صادر گردید. زوج در مرحله تجدیدنظر به عدم اثبات ادعای زوجه مبنی بر سوء رفتار و ترک نفقه استناد کرد. دادگاه تجدیدنظر در تاریخ 3 خرداد 1394، دادنامه اولیه را نقض و حکم به رد دعوی زوجه صادر کرد. زوجه به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی نمود. دیوان عالی کشور ب. ت. ب. شواهد عسر و حرج زوجه، به نقص تحقیقات در مرحله تجدیدنظر اشاره کرده و پرونده را برای تکمیل تحقیقات به دادگاه تجدیدنظر ارجاع داد. بدین ترتیب، دیوان عالی کشور بر لزوم بررسی دقیق‌تر شرایط زندگی زوجه و فرزندان تاکید کرده و به دنبال دستیابی به توافقی میان طرفین برای ادامه زندگی مشترک یا طلاق با توافق بود. تاریخ دادنامه قطعی: 1394/09/24 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: کتک زدن فرزندان و بدرفتاری زوج با آنها، می‌تواند از مصادیق عسر و حرج زوجه در زندگی مشترک محسوب شود، زیرا زندگی با پدر بدرفتاری که مکررا فرزندانش را کتک می زند برای مادر قابل تحمل نیست. رای خلاصه جریان پرونده در تاریخ 91/8/7 خانم ن. الف. د. ب. ط. همسرش س. ش. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش به دادگستری ف. تقدیم می‌نماید که به شعبه دوم دادگاه حقوقی ارجاع می‌شود. در دادخواست اعلام می‌نماید که 13 سال است ازدواج کرده و دارای دو دختر هستند. شوهرش در طول این مدت با اذیت و آزار و تهمت و افترا و ضرب و جرح و تهدید عرصه را برای او تنگ کرده و هرچه او خویشتنداری کردم دست از رویه خود برنداشته است در تاریخ 90/6/1 او را از منزل بیرون کرده و چون تامین جانی نداشته به خانه پدرش رفته و از آن موقع با دو فرزندش در خانه پدری است. شوهرش نفقه او و فرزندانش را نداده است. در تاریخ 92/7/7 اولیه جلسه رسیدگی دادگاه تشکیل شده زوجه خواسته خود را مطابق آنچه از دادخواست نقل شد تکرار کرده است و تقاضای طلاق نموده و اعلام کرده حاضر است در قبال طلاق همه حقوق خود را بذل نماید. در پاسخ زوج اعلام نموده است حاضر به طلاق نیستم. ایشان صبح ها در باشگاه برادرش و عصرها در مغازه کار می کند و من با کار مغازه مخالف نیستم و با کار باشگاه مخالفم ایشان باید به منزل برگردد و زندگی کند و پیش برادرش باشگاه نرود. ضمنا مهریه ایشان را قبلا داده ام. زوجه اعلام می کند ایشان شکاک است و من نمی توانم با او زندگی کنم. زوج می گوید من حساسیت دارم چون زندگی خود را دوست دارم کارمند نیروی انتظامی هستم و نفقه را در حد درآمد خود پرداخت می‌نماید وکیل زوج تقاضای تحقیق محلی می‌نماید و دادگاه موافقت می کند. نیروی انتظامی در تاریخ 92/8/6 اعلام می‌دارد از محل سکونت آنان تحقیق محلی صورت گرفت اعلام نمودند وضعیت اخلاقی و اجتماعی زوجین شکل خاصی ندارد از نظر اقتصادی و معیشتی زوج کارمند نیروی انتظامی است و شهرستان خ. کار می کند. منشا اختلاف بدهی زوجه است. دادگاه در تاریخ 92/8/18 قرار ارجاع به داوری صادر می کند. آقای م. الف. پدر زوجه به عنوان داور زوجه و آقای م. ب. به عنوان داور زوج تعیین می‌شوند و در تاریخ 92/9/19 کتبا نظر داده و عدم امکان سازش را تایید می نمایند. در تاریخ 92/10/4 جلسه بعدی دادگاه با حضور طرفین و داوران آنان تشکیل می‌شود و دادگاه با استماع اظهارات آنان تلاش زیادی در حل اختلاف ایجاد تصالح به عمل می آورد که نتیجه نمی دهد و نهایتا دادگاه پس از معرفی زوجه به پزشکی قانونی ف. و تایید و عدم حاملگی وی در تاریخ 92/10/14 از سوی مرجع مزبور در تاریخ 92/10/30 و ختم رسیدگی را اعلام و به شرح زیر اتخاذ تصمیم می‌نماید:در خصوص دادخواست خانم ن. الف. فرزند م. با وکالت آقای ل. به طرفیت آقای س. ش. فرزند الف. به خواسته صدورگواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به لحاظ سوءرفتار زوج -دادگاه باعنایت به محتویات پرونده و ب. ت. ب. محتویات پرونده و ب. ت. ب. رونوشت مصدق سند نکاحیه شماره... - 1387/01/02 دفتر شماره... ف. که فتوکپی مصدق آن منضم سابقه و حاکی از علقه زوجیت فیمابین است و ب. ت. ب. توضیحات وکیل خواهان بدین توضیح که تصمیم موکله به طلاق ب. ت. ب. ترک انفاق و سوء معاشرت زوج است- باوجود دو فرزند مشترک که هر دو دختر و محصل اولی کلاس هفتم و دومی کلاس پنجم م. ب. موکله تصمیم نهایی خود را گرفته و هم اکنون زوجین درمتارکه بوده وزوجه با هر دو فرزندان خود در منزل پدرش بسرمی بردزوجه نیزبیان داشته بنده دیگرنمیتوانم با ایشان زندگی کنم و حاضرم تمامی حق و حقوق خود را در قبال طلاق بذل نمایم و ادعایی راجع به حق و حقوقم ندارم و بچه ها خودشان بزرگ هستند و میتوانند تصمیم بگیرند که نزد من باشند یا نزد ایشان بنده زور و اجباری ندارم -تصمیم با خودشان استزوج بیان داشت حاضر به طلاق نیستم و باید ایشان سرزندگی اش برگردد و تمامی اختلاف ما اشتغال ایشان است که صبح ها درباشگاه برادرش مشغول است و بعدازظهرمغازه دارد- چنانچه سرکار نرود اختلافی نداریم - ایشان تمکین از من ندارد -زوجه بیان داشت بنده نمی توانم بدلیل شکاک بودن ایشان با ایشان زندگی کنم زوج بیان داشت اگر بنده حساس هستم چون زندگی ام را دوست دارم -یک فردی هستم که درنیروی انتظامی مشغول هستم - لذا تقاضای رد ادعای ایشان را دارم وکیل زوجه بیان داشت تقاضای تحقیق محلی در خصوص برخورد زوج با زوجه اش دارم- دادگاه با انجام تحقیق که توسط ضابطین انجام گرفت که منشاء اختلاف زوجین را بدهی زوجه اعلام داشته و از نظر وضعیت اخلاقی اجتماعی مطلبی گزارش نشده است- ن. ب. ا. دادگاه در این جلسه که مدت طولانی با زوجین مذاکرات اصلاحی نمودکه متاسفانه هیچکدام ازراه حل ها مثمرثمر واقع نشدوحتی پیشنهاد شد از این شرح کوچ نمایند و به شهر دیگری مهاجرت کنند تا به دور از تشنجات بتوانند اول بخاطر زندگی مشترک و دوم بخاطر وجود دو فرزند مشترک به زندگی مشترکشان ادامه دهندکه نتیجه ای حاصل نشدکه دراجرای مواد 27 - 28 قانون حمایت خانواده مصوب 1/12/91 قرارارجاع امر به داوری صادر نمود که داوران نیز توفیقی درسازش نداشتند و از سوی کارشناس روانشناسی بالینی که جلسات متعدد در این خصوص گذاشته تا موضوع حل و فصل گرددکه درنتیجه ایشان چنین اظهارنظرکرده است که من بعد اختلافات وگرفتاریهای فراوان در خصوص ادامه زندگی مشترک بدنبال خواهد داشت و نتیجه حاصله اینکه امکان سازش و ادامه زندگی مشترک وجود ندارد در جلسه اخیرکه با خود داوران زوجین و وکیل زوجه برگزارشدآقای …. ص. به عنوان وکیل زوجه حاضربود- داورزوج چنین بیان داشته:ب. ت. ب. اینکه ازبدوازدواج وحتی قبل ازآن که بنده شناخت داشتم وآنهارامی شناختم مشکلاتی قبلادرطول زندگی مشترک داشتندوباوساطت این مشکل راحل می کردیم و زوجه رابه زندگی مشترک برمی گردانیمبه نظربنده بخاطراین دو فرزند هم که شده زندگی کنند ولی اگرپای دو طفل معصوم دربین نبود بنده قطعا می گفتم که مصلحت زوجین درجدایی است ولی حالا نظرم به ادامه زندگی استپدرزوجه که داورزوجه است بیان داشته وقتی ایشان فحاشی می کندتوهین می کند چطور می‌توانند به زندگی مشترکشان ادامه دهندتداوم این زندگی فایده ای نداردو مصلحت زوجین درجدایی است - زوج بیان داشت وقتی ایشان با من برخورد بد میکند و در تمکین من نیست بنده فحاشی می کنم - خوب ایشان شروع می کند و ایشان بدنبال اختلاف استاگرایشان راضی شود دست از خانواده اش بردارد و با من زندگی کند- بنده حاصرم بهتریت زندگی رابرایش فراهم کنموکیل زوج بیان داشت موکل به وظایف شرعی و قانونی خود عمل کرده استزوجه است که درتمکین موکل نیستوکیل زوجه بیان داشت همانطوریکه داوران نیزبیان نمودند اختلاف زوجین عمیق بوده و موکله مصربه جدایی استدادگاه ب. ت. ب. محتویات پرونده و نظربه تنفر شدید زوجه از زوج و اینکه حاضرشده است ازتمام حق و حقوق خود گذشت نماید- وادعایی راجعه به حق وحقوق خود را نداشته باشد نظر به مراتب مذکورکه تنفرآنقدر شدید است که درجات عسروحرج درتداوم زندگی مشترک برای زوجه فراهم نموده وحتی امکان زندگی مشترک برای لحظه ای وجود ندارد و حتی پیشنهاد دادگاه برای مدت کمی به زوجه شدکه زوجه امتناع نمود و ب. ت. ب. تمامی جوانب امربه و اظهارنظر داوران علی الخصوص داورزوج که نسبت سببی یا نسبی با زوجین ندارد را امرعلی به این نتیجه رسیده است که اختلاف عمیق است فلذا دراجرای ماده 1130 قانون مدنی واحراز وقوع عسر وحرج برای زوجه صادر و اعلام می‌گرددمدت اعتبارحکم طلاق شش ماه پس ازتاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است و ب. ت. ب. اینکه غبطه اناث ایجاب می کندکه نزد مادرشان باشنددادگاه نظرخود را دراین خصوص که نزد مادرشان باشند اعلام می دارد- مگراینکه فرزندان مشترک خودشان بخواهند نزد پدرشان بروندکه اتخاذ تصمیم دراین زمینه باخودشان استملاقات پدر با بچه ها و بالعکس باتوافق فیمابین و اطلاع قبلی بوده بلامانع است رای صادره حضوری بوده وظرف مدت بیست روز پس ازابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی درمحاکم تجدیدنظر استان اصفهان م. ب..رای به طرفین ابلاغ می‌شود و زوج در فرجه قانونی تجدیدنظرخواهی می‌نماید و به همراه لایحه خود مدارکی مبنی بر رد دعوای زوجه برای مطالبه نفقه در شورای حل اختلاف ف. بدلیل عدم ثبوت تمکین زوجه و اظهارنامه ای خطاب به پدر زوجه که مخالفت خود را با ادامه سکونت زوجه در منزل وی بیان داشته ضمیمه می‌نماید ضمنا فرزند 13 ساله زوجین به نام م. نیز نامه ای در تایید مطالب مادرش و ذکر موارد سوء رفتار پدرش به دادگاه تقدیم می کند که ضمیمه پرونده است. پرونده شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان اصفهان ارجاع می‌شود و دادگاه در تاریخ 93/8/15 پرونده را ملاحظه نموده و برای استماع نظرات طرفین و دعوت آنان به صلح و سازش برای تاریخ 94/3/22 تعیین وقت می کند. در وقت مقرر جلسه با حضور طرفین تشکیل می‌شود و دادگاه با استماع نظرات طرفین تلاش در جهت ایجاد سازش بین آنان می‌نماید که به نتیجه نمی رسد ولی نهایتا دلائل زوجه را برای طلاق کافی ندانسته و در تاریخ 94/3/3 طی دادنامه شماره --- چنین رای می دهد:در خصوص تجدیدنظرخواهی آقای س. ش. باوکالت آقای …. ص. به طرفیت خانم ن. الف. فرزند م. با وکالت آقای ن.الف. ل. نسبت به دادنامه شماره --- مورخه 1392/10/30 صادره ازشعبه دوم دادگاه عمومی حقوقی ف. متضمن صدور حکم بر احراز عسر و حرج زوجه به منظور طلاق (اجبار زوج به مطلقه نمودن همسر)، با عنایت به مجموع اوراق و محتویات پرونده، ن. ب. ا. زوجه جهت اثبات ادعای خود مبنی برسوء رفتار زوجه به حدی که ادامه زندگی با وی قابل تحمل نباشد، دلیلی ارائه ننموده و صرف ادعای و. م. ب. ایراد ضرب و شتم و ایراد تهمت بدون اینکه رای قطعی دادگاه دائر به محکومیت زوج صادر گردد، مسموع نمیباشد و درجهت اثبات ادعای ترک نفقه از سوی همسرنیز دلیلی ارائه ننموده و صرف اینکه اظهار نموده حاضرم حق و حقوقم را بذل کنم کافی برای اثبات عسر و حرج نیست زیرا زوج مدعی است نامبرده حقوقش را دریافت نموده است صرفنظر از اختلاف طرفین دراین خصوص، ن. ب. ا. زوج درجهت اثبات حسن نیت خود، اظهار نمود حاضرم به محض بازنشستگی از نیروی انتظامی ،کل پاداش خود را دراختیار زوجه قرار دهم و اکنون نیز حاضرم کل حقوقم را به او بدهم و اظهار میدارد چون دارای دو دختر هستم و به همسرم نیز علاقه دارم، حاضر به طلاق او نیستم و ادعای زوجه مبنی بر بدهی زوج به موسسات و بانک های ق. و م. و غیره، درجهت اثبات عسر و حرج کافی نیست زیرا زوج اظهار میدارد من بدهی ها را پرداخت کرده ام و بقیه را می پردازم و زوجه درپاسخ به سوال دادگاه مبنی براینکه وجود بدهی زوج چه مشکلاتی برای وی ایجاد کرده است دلیل قانع کننده ای ارائه ننمود و نیز ادعای زوجه مبنی بر بد رفتاری زوج با فرزندانش، ارتباطی با عسر و حرج زوجه ندارد ضمن اینکه زوج اظهار میدارد ممکن است برای تربیت فرزندانش او را تنبیه کند ولی همین ایام تعطیلات عید به اتفاق هردو فرزندش به جزیره قشم مسافرت نموده و نفقه آنها را نیز تامین نموده است بنا به مراتب، دادگاه تجدیدنظرخواهی زوج را وارد تشخیص و به لحاظ عدم تحقق حالت عسر و حرج برای زوجه به استناد ماده 358 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، دادنامه معترض عنه را نقض و حکم به رد دعوی صادر و اعلام میدارد رای صادره ظرف بیست روز از ابلاغ قابل فرجام خواهی در دیوانعالی کشور م. ب..دادنامه فوق در تاریخ 94/4/1 به زوجه ابلاغ می‌شود و وکیل وی در تاریخ 94/4/16 فرجام خواهی می‌نماید که پرونده به دیوانعالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای … دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر صدور رای شایسته برابر موازین قانونی م. ا.. در خصوص دادنامه شماره --- فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رای می د هد: رای شعبه دیوان عالی کشور ب. ت. ب. محتویات پرونده و مطالب اظهار شده توسط طرفین در جلسات مبسوط رسیدگی در دادگاه بدوی و تجدیدنظر، قرائن متعدد بر وجود عسر و حرج زوجه وجود دارد از جمله ایراد ضرب مکرر ز. ن. ب. فرزندانش که برخلاف اظهار نظر دادگاه تجدیدنظر می‌تواند کاملا مرتبط با عسر و حرج باشد زیرا زندگی با پدر بدرفتاری که مکررا فرزندانش را کتک می زند برای مادر قابل تحمل نیست لذا ضمن تشکر از مساعی محاکم بدوی و تجدیدنظر به نظر می‌رسد که تحقیقات انجام شده در شعبه کافی نباشد و لازم بوده است که دادگاه محترم تجدیدنظر با تحقیق از بستگان طرفین و واکاوی علت اختلاف و بخصوص مفارقت جسمانی طولانی آنها و علت ترک منزل مشترک و سکونت زوجه در منزل پدرش و اینکه وی با اشتغال در دو شغل صبح و بعد از ظهر هزینه زندگی خود و دو فرزندش را تامین می‌نماید و این قرینه مهمی بر عدم انفاق کافی زوج می‌باشد، علیهذا فرجامخواهی را وارد دانسته به استناد بند 5 ماده 371 قانون آیین دادرسی دادنامه تجدیدنظرخواسته نقض و پرونده جهت تکمیل تحقیقات و صدور رای مجدد به شعبه محترم --- دادگاه تجدیدنظر اصفهان اعاده می‌شود بدیهی است در صورتی که ساعی دادگاه منجر به حصول توافق بین طرفین در جهت ادامه زندگی مشترک یا حداقل انجام طلاق با توافق گردد تصمیم مقتضی اتخاذ خواهد شد. شعبه --- دیوان عالی کشور- رئیس و عضو معاون علی رازینی - عبدالعلی خان بیگی