مصادیق عسر و حرج زوجه

مصادیق عسر و حرج زوجه خ. م.: در تاریخ 24 اردیبهشت 1392، دیوان عالی کشور دادنامه‌ای صادر کرد که به بررسی پرونده‌ای مرتبط با درخواست صدور گواهی عدم امکان سازش برای طلاق به دلیل عسر و حرج زوجه پرداخت. زوجه به دلیل اعتیاد زوج به مواد مخدر و سوءرفتارهای او، خواستار طلاق و صدور گواهی عدم امکان سازش گردید. دادگاه بدوی با استناد به مواد 1129 و 1130 قانون مدنی، حکم به طلاق صادر کرده و حضانت فرزند مشترک را به زوجه واگذار کرد. در مرحله تجدیدنظر، دادگاه با اصلاح رای، حضانت فرزند را به مادر سپرد. زوج به رای تجدیدنظر اعتراض و به دیوان عالی کشور فرجام‌خواهی نمود. دیوان عالی کشور پس از بررسی استدلال‌های دادگاه بدوی، به این نتیجه رسید که دلایل ارائه‌شده برای عسر و حرج زوجه کافی نیست و به‌ویژه در خصوص ادعای اعتیاد و ایراد ضرب و جرح، بررسی‌های لازم انجام نشده است. همچنین، واگذاری حضانت فرزند بدون موافقت زوج و دلایل کافی مورد تردید قرار گرفت. لذا، رای صادره نقض و رسیدگی مجدد به شعبه صادرکننده رای منقوض محول گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1392/02/24 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: اعتیاد زوج آنگاه موجب عسر و حرج زوجه است که بر اساس زندگی خلل وارد آورده و الزام زوج به ترک آن ممکن نگردد. یک فقره محکومیت زوج به ایراد ضرب و جرح زوجه، بدون احراز سوءرفتار مستمر وی از مصادیق عسر و حرج نمی‌باشد. رای خلاصه جریان پرونده خانم م.م. با وکالت آقای م.ک. د. ب. ط. آقای د.د. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به لحاظ عسر و حرج زوجه و تحقق شرایط ضمن عقد تقدیم دادگاه عمومی خرامه نموده و وکیل خ. ت. د. است که به حکایت سند رسمی ازدواج پیوستی رابطه زوجیت دائم موکله با خوانده محرز است و ماحصل ازدواج آنها فرزند دختر 4 ساله م. ب. متاسفانه زوج اعتیاد به مواد مخدر (هروئین) دارد، علی رغم تعهد به ترک اعتیاد و مراجعات مکرر به مراکز ترک اعتیاد ترک ننموده است، اعتیاد زوج اساس زندگی مشترک را متزلزل نموده تا حدی که از یک سو موجب سوءرفتار و سوء معاشرت زوج و ترک کامل معاشرت اقوام گردیده است و از سوی دیگر موجب ناتوانی مشارالیه در تامین مایحتاج زندگی همسر و فرزند گردید و تمام هزینه ها از سوی خانواده زوجه پرداخت می‌شود. تلاش موکله در مطالبه مهریه به عنوان پشتوانه زندگی بی نتیجه مانده و زوج تحمل حبس را بر پرداخت مهریه ترجیح داده است. با سپری شدن مدت طولانی از حبس و فقدان تلاش در جهت آزادی به وضوح دلالتی بر بی توجهی وی نسبت به زندگی و سرنوشت همسر و فرزند دارد. به جهات مذکور موکله در عسر و حرج شدید بسر می برد به استناد بندهای 1 و 2 و 7 سند ازدواج صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق مورد استدعا است. شعبه اول دادگاه عمومی کربال خرامه عهده دار رسیدگی به پرونده می‌شود و پس از یک سلسله اقدامات قضایی از جمله ارجاع امر به داوری و اخذ نظر داوران و معرفی نمودن زوج به پزشکی قانونی جهت تست مواد مخدر و نیز معرفی زوجه جهت تست حاملگی و منفی اعلام شدن هر دو آزمایش نهایتا به شرح دادنامه شماره --- - 16/7/90 توجها به مفاد دادنامه شماره --- - 89 شعبه --- جزایی خرامه مبنی بر محکومیت خوانده به پرداخت دیه جهت ایراد صدمه بدنی عمدی به خواهان و رونوشت تعهد خوانده در شعبه --- جزایی مبنی بر عدم مصرف مواد و پرداخت نفقه خواهان و فرزند مشترک و لحاظ زندانی بودن خوانده به مدت 18 ماه جهت عدم پرداخت مهریه و بذل مهریه و حقوق قانونی از جمله نفقه توسط زوجه... در مجموع درخواست خواهان موجه و ثابت تشخیص و با احراز عسر و حرج مشارالیها به استناد مواد 1129 و 1130 قانون مدنی حکم به الزام خوانده به طلاق خواهان از نوع بائن صادر می کند و حضانت طفل 4 ساله به نام الف. را ب. ت. ب. قبول هزینه طفل توسط زوجه به او واگذار و برای خوانده حق ملاقات منظور می‌نماید. زوج با وکالت آقای م.ز. و زوجه با وکالت آقای م.ک. از حکم صادره تجدیدنظرخواهی می کنند. اعتراض ز. ن. ب. اصل طلاق و اعتراض ز. ن. ب. بذل مهریه م. ب. و در این باره اعلام می‌دارد بذل کل مهریه در قبال حضانت فرزند مشترک تا سن بلوغ و مشروط به آن بوده است که محقق نگردیده است و در قبال طلاق حاضر است صرفا ده عدد سکه بهار آزادی از مهریه را بذل کند. رسیدگی در مرحله تجدیدنظر به شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان فارس محول می‌گردد و این دادگاه به موجب دادنامه شماره --- - 23/11/90 و با استدلال مشابه استدلال دادگاه بدوی تجدیدنظرخواهی زوج را مردود ولی اعتراض زوجه را با این استدلال که وی در صورت جلسه 29/10/89 اعلام کرده فرزند مشترک تا حال پیش خودم بوده و از این به بعد نیز تقبل می نمایم و تحویل خودم باشد، پذیرفته و با اصلاح دادنامه به اینکه حضانت فرزند مشترک تا سن بلوغ با مادر باشد و با قید بذل مهریه و نفقه و حقوق مالی از سوی زوجه دادنامه تجدیدنظرخواسته را تایید می کند. وکیل زوج از رای دادگاه تجدیدنظر فرجام خواهی به عمل می آورد و دادخواست فرجامی را به جای تقدیم دادگاه تجدیدنظر به دادگاه بدوی تسلیم و تبادل لوایح انجام به دادگاه تجدیدنظر ارسال و از طریق دادگاه مذکور نیز به دیوان عالی کشور ارسال می‌گردد و رسیدگی پس از ثبت در دبیرخانه دیوان به این شعبه ارجاع می‌شود که به هنگام شور مشروح لایحه اعتراضیه ف. خ. و لایحه جوابیه فرجام خوانده قرائت خواهد شد. رای شعبه دیوان عالی کشور دادنامه فرجام خواسته مآلا واجد خدشه و ایراد است زیرا عمده استدلال دادگاه جهت احراز عسر و حرج زوجه و توجیه صدور حکم طلاق اعتیاد زوج به مواد مخدر و ایراد ضرب و جرح وی نسبت به زوجه م. ب. حال آنکه اعتیاد موجب عسر و حرج به گونه ای که توصیف گردیده که بر اساس زندگی خلل وارد آورده و الزام زوج به ترک آن ممکن نگردد که در مانحن فیه به فرض اینکه اصل اعتیاد محرز باشد، ب. ت. ب. ادعای زوج به ترک اعتیاد و گواهی پزشکی قانونی بر عدم اعتیاد، بررسی لازم درباره اعتیاد مضر انجام نشده است و راجع به ایراد ضرب و جرح هم علاوه بر اینکه یک فقره محکومیت بدون احراز سوءرفتار مستمر زوج از مصادیق عسر و حرج نمی‌باشد، دادنامه استنادی درباره محکومیت زوج مربوط به فرد دیگری به نام ه.د. است که در این خصوص نیز توجه کافی نشده و بررسی لازم به عمل نیامده است، مضافا علت قانونی واگذاری حضانت فرزند مشترک تا سن بلوغ به مادر نیز به وضوح مشخص نمی‌باشد و صرف موافقت زوجه با حضانت بدون اخذ موافقت زوج و بدون ارائه دلیل بر عدم صلاحیت مشارالیه کافی برای توجیه حضانت مادر بعد از سن 7 سالگی طفل نمی‌باشد بنابراین به جهات اشعاری در وضعیت حاضر رای صادره قابلیت تایید را ندارد و نقض می‌گردد و رسیدگی مجدد به همان شعبه صادرکننده رای منقوض محول تا با بررسی همه جانبه رای مقتضی صادر فرمایند. رئیس شعبه --- دیوان عالی کشور - عضو معاون انصاری - جعفری