مصداق وقف بر نفس

رأی خلاصه جریان پرونده شماره پرونده : 9309980226800998 شماره دادنامه : 9409970907800442 تاریخ : 1394/10/13 خلاصه جریان پرونده مندرجات پرونده حاکی است خانم ب. م.ج. و آقای … خ. به وکالت از خانم م.خ. ط. فرزند الف. در تاریخ 94/1/19 دادخواستی را به خواسته اعلام بطلان معامله به طرفیت موقوفه خانم م.خ. ط. با تولیت خانم م.خ. ط. و اداره اوقاف و امور خیریه تهران تقدیم محاکم عمومی حقوقی تهران نموده اند ودلایل خود را از جمله کپی مصدق اسناد رسمی شماره 2407 و 2460 دفترخانه شماره 376 تهران و قرارداد شماره 24260 مورخ 1393/5/14 و سند مالکیت شماره 68/1883 و قرارداد شماره 24079 مورخه 1382/4/17 و ... ضمیمه دادخواست نموده اند و در توضیح خواسته اجمالاً چنین اعلام داشته اند : « ... موکل شش دانگ اعیانی چند پلاک و دستگاه آپارتمان را که عرصه آن موقوفه است را به انضمام کلیه اموال منقول وعتیقه جات و جواهرات و طلاجات در طبقه همکف را جهت مصرف دارو و درمان بیماران و مخصوصاً بیماران خاص و همچنین به مصرف نیازمندان و فقرا و نیز به مصرف عزاداران و اطعام عزاداران حضرت سیدالشهداء و فاطمه زهرا سلام الله علیها در ایام محرم و صفر و فاطمیه و شبهای احیاء ماه مبارک رمضان وقف نموده است و خود واقف نیز مادام العمر متولی و بعد از مرگ ایشان تولیت به عهده سازمان اوقاف و امور خیریه گذاشته شده است و در سند مذکور شرط ضمن عقد با این مضمون گذاشته شده است: که منافع عین موقوفه مادام العمر واقف متعلق به واقف م. ب. که حق استنفاده رایگان را دارد واقف می تواند موقوفه را در حیات خودش به اجاره واگذار کند و مال الاجاره یا اجرت المثل آن را به سود خود دریافت نماید و احدی حق دخالت در مورد وقف را ندارد . علیهذا ب. ت. ب. معروضات گذشته ایراداتی بر سند وقف به این کیفیت وارد است که موجب بطلان آن م. ب. 1- در وقف به مصالح عامه و یا در مواردی که موقوف علیهم غیر محصور باشند قبول حاکم شرط است ... و در مانحن فیه تا کنون قبولی صورت نگرفته است و چنانچه فعلاً بخواهد قبول انجام شود چون موکل بر ایجاب گذشته خود نمی باشد این قبولی دیگر اثر ندارد 2- دوام و تنجیز در وقف شرط است باید از زمان خواندن صیغه وقف مال را برای همیشه وقف نماید و آن را شرط به زمان یا شرط خاص نکند. امام خمینی (ره) در مسأله مربوطه می فرماید:« کسی که مالی را وقف می کند باید بنابر احتیاط واجب از موقع خواندن صیغه مال را برای همیشه وقف کند و اگر مثلاً کسی بگوید این مال بعد از مردن من وقف باشد چون از موقع خواندن صیغه تا مردنش وقف نبود اشکال دارد.»; و چون موکل منافع مال را تا زمان فوت برای خودش نگه داشته در واقع مصداق وقف منقطع الاول است و چنین وقفی باطل است 3- <a class="artref" href="/ماده/ماده-55-a_0815110235699">ماده 55 قانون مدنی</a> وقف را عبارت از این دانسته که عین مال حبس و منافع تسبیل شود و در سند چون منافع را مادام الحیات برای خود نگه داشته خلاف مقتضی عقد وقف و باطل است 4- <a class="artref" href="/ماده/ماده-72-a_0815110235716">ماده 72 قانون مدنی</a> نیز کسی که مالی را وقف می کند اگرخودش را موقوف علیهم قراردهد باطل دانسته لذا با این دادخواست تقاضای رسیدگی و صدورحکم مبنی بر اعلام بطلان سندهای مورد اشاره در دادخواست م. ا. .»; پرونده امر جهت رسیدگی به شعبه هشتم دادگاه عمومی حقوقی تهران ارجاع گردید دادگاه پس از دستور ثبت و تعیین وقت رسیدگی و دعوت از طرفین مقرر داشته نسخه ثانی دادخواست ابلاغ شود اداره کل اوقاف و امور خیریه تهران طی لایحه ای که در اوراق ردیف21و 22 پرونده مضبوط است در دفاع چنین گفته است :« ... همانطور که ملاحظه می فرمائید دو فقره اسناد رسمی وقفنامه مربوط به 11سال قبل م. ب. و در هر دو فقره اسناد وقف واقفه و متولیه اقرار به تصرف وقف تحت عبارت ذیل نموده است :« حسب الاقرار واقف عین موقوفه وقف داده شده و شخص واقف به عنوان متولی ضمن قبول تولیت وقف اقرار به قبض وقف نموده صیغه صحیحه شرعیه وقف جاری گردیده »; آنچه از ناحیه واقف به عنوان شروط ضمن عقد آمده است مبنی بر اینکه منافع عین موقوفه به صورت عمری به وی تخصیص دارد و این صرفاً به عنوان تعلیق در اجرای نیات واقفه مقرون به واقعیت است النهایه شروط مزبور بلحاظ مقید بودن به زمان به نظر می رسد موقوفه را مشمول وقف بر نفس و مشمول <a class="artref" href="/ماده/ماده-72-a_0815110235716">ماده 72 قانون مدنی</a> و مالاً بطلان عقد وقف قرار نمی دهد و از طرفی در فرض قائل بودن بطلان شرط تسری به وقف نداشته و موجب ابطال آن نمی باشد مضافاً به اینکه اسناد مربوط از معافیت های مالیاتی ناظر بر موقوفات عام استفاده نموده است و این بداهت وقف را می رساند و ابطال دعوای مطروحه را و با مفروغ عنه بودن صلاحیت نماینده محترم ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف در خصوص قبول ادعای خ. م. ب. عدم لحوق قبول مبتنی بر واقعیت نمی باشد ... »; شعبه مرجوع الیه پس از بررسی و رسیدگی ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره 9400242 - 1394/3/17 چنین رأی داده است :« ... دادگاه با التفات به ملاحظه تصاویر اسناد موقوفه استنادی به شرح مندرج در ستون خواسته خاصه شروط ضمن عقد که عیناً چنین اشعاد می دارد ... منافع عین موقوفه مادام العمر واقف متعلق به واقف م. ب. که حتی استفاده رایگان از آن را دارد 2- واقف می تواند منافع عین موقوفه را در حیات خویش برای مدتی متعارف اجاره داده و مال الاجاره یا اجرت المثل آن را به سود خود دریافت نماید و احدی حق دخالت در مورد وقف را ندارد و از طرفی عبارت منتسب به واقف که در هر دو نسخه وقف نامه استنادی به شکل واحد درج شده است از مرعی و منظر دادگاه بلاشک از مصادیق بارز وقف بر نفس است وقف بر نفس به این معنی که واقف خود را موقوف علیه یا جزء موقوف علیهم نماید یا پرداخت دیون یا سایر مخارج خود را از منافع موقوفه قرار دهد باطل است اعم از اینکه راجع به حال حیات باشد یا بعد از فوت مستفاد از <a class="artref" href="/ماده/ماده-72-a_0815110235716">ماده 72 قانون مدنی</a> در نتیجه ضمن رد مدافعات بلاوجه خ. ب. ش. لایحه تقدیمی مضبوط در پرونده امر مستنداً به صراحت قانون اخیرالبیان حکم بر ابطال اسناد رسمی شماره 24079 مورخ هفده تیر هشتاد و سه و 24260 مورخ چهاردهم مرداد هشتاد و سه تنظیمی در دفترخانه اسناد رسمی شماره 376 تهران صادر و اعلام می نماید.»; پس از ابلاغ دادنامه مورد اعتراض و تجدیدنظر خواهی اداره محترم اوقاف قرار گرفت پرونده جهت رسیدگی به محاکم تجدیدنظر استان تهران ارسال و به شعبه 13 دادگاه تجدیدنظر استان تهران ارجاع گردید و شعبه مرقوم پس از رسیدگی به شرح دادنامه شماره 94/00641 - 1394/6/14 عیناً دادنامه بدوی را تأیید نموده است و پس از ابلاغ دادنامه تجدیدنظر مورد اعتراض و فرجام خواهی اداره محترم اوقاف و امور خیریه استان تهران قرار گرفته است پرونده جهت رسیدگی فرجامی به دیوان عالی کشور ارسال و در تاریخ 94/9/16 در دبیرخانه ثبت و به این شعبه ( شعبه هجدهم ) ارجاع گردید پرونده حکایت دیگر ندارد و لوایح طرفین در زمان مشورت قرائت خواهد شد . بتاریخ فوق هیأت شعبه با حضور امضاء کنندگان ذیل تشکیل جلسه داده است پس از قرائت گزارش عضو ممیز پرونده و انجام مشاوره به شرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید. رأی شعبه دیوان عالی کشور رأی فرجام خواسته به شماره 94/00641 - 94/6/14 صادره از شعبه 13 دادگاه تجدیدنظر استان تهران ب. ت. ب. دلایل موجود در پرونده و قانون صادر گردیده است و اعتراض موجه و مؤثری که نقض یا بی اعتباری آن را موجب گردد به عمل نیامده است لذا با اختیار حاصله از ماده 370 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی ضمن تأیید و ابرام دادنامه فرجام خواسته پرونده به شعبه صادر کننده رأی اعاده می گردد. شعبه 18 دیوان عالی کشور- رئیس و مستشار حسین طالبی - سعید عمرانی فهرست خلاصه جریان پرونده شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی