مفهوم ظهرنویسی سند تجاری

مفهوم ظهرنویسی سند تجاری خ. م.: در تاریخ 20 آذر 1390، دادگاه عمومی حقوقی تهران به یک دعوی مالی رسیدگی نمود. خ. د. ا. دعوی درخواست مبلغ 4,330,685,000 ریال را به همراه خسارت دادرسی و تاخیر تادیه بر اساس یک فقره چک مطرح کرد. وی ادعا کرد که چک به او منتقل شده و خوانده به دلیل عدم رعایت مقررات مربوط به ظهرنویسی، مسئول پرداخت مبلغ مذکور است. دادگاه بدوی با استناد به مواد 310 و 314 قانون تجارت و مواد 515 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی، خوانده را به پرداخت مبلغ خواسته و خسارت دادرسی محکوم نمود. در مرحله تجدیدنظر، خوانده به رای بدوی اعتراض کرد و مدعی شد که چک به درستی ظهرنویسی نشده و بنابراین مسئولیتی در پرداخت ندارد. دادگاه تجدیدنظر با بررسی مستندات و استناد به مواد 312 و 316 قانون تجارت، رای بدوی را نقض و دعوی خواهان را رد نمود. دادگاه اعلام کرد که به دلیل عدم ظهرنویسی صحیح، چک به خوانده تعلق ندارد. رای صادره از دادگاه تجدیدنظر قطعی و لازم‌الاجراست. تاریخ دادنامه قطعی: 1390/09/20 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: امضا ظهر چک صرفا در صورتی که به قصد انتقال صورت گیرد ظهرنویسی تلقی می‌گردد و امضا جهت وصول وجه چک، ظهرنویسی به معنای اخص کلمه نیست. رای دادگاه بدوی در خصوص دادخواست آقای م.ف. فرزند ح. به طرفیت شرکت ب. به خواسته مطالبه مبلغ 330/685/000 / 4 ریال به‌انضمام خسارت دادرسی و تاخیر تادیه به استناد یک فقره چک به شماره 182464 به عهده بانک ملت شعبه... از جاری 228511650 و گواهی عدم پرداخت صادره از ناحیه بانک محا‌ل‌علیه به جهت کسر موجودی ب. ش. د. نظر به این که خ. ط. ل. تقدیمی دفاعا بیان داشته مقررات ظهرنویسی و رعایت شرایط انتقال چک برابر اساسنامه و روزنامه رسمی به عمل نیامده دادگاه ن. ب. ا. عدم رعایت مقررات اساسنامه در انتقال اسناد تعهدآور از جانب مدیرعامل شرکت مسقط حقوق دارنده سند و اشخاص ثالث نبوده و اگر از این حیث مدیرعامل مرتکب تخلفی شده باشد شرکت می‌تواند به مسبب ورود خسارت مراجعه نماید ولی متعهد به اجرای تعهدات نماینده خود م. ب. و با عنایت به این که برخلاف ادعای خوانده ظهرنویسی چک برابر قانون تجارت به عمل آمده و صدور چک دلیلی بر اشتغال‌ذمه صادرکننده دارد و با عنایت به بقاء مستندات در ید خواهان دعوی را ثابت تشخیص، مستندا به مواد 310 و 314 ناظر به 249 قانون تجارت و 519 ، 515 ، 502 ، 198 قانون آیین دادرسی مدنی حکم به محکومیت خوانده به پرداخت مبلغ 330/685/000/4 ریال به عنوان اصل خواسته و هم‌چنین به پرداخت خسارت دادرسی به مبلغ 700/583/86 ریال و خسارت تاخیر تادیه از تاریخ سررسید الی یوم‌الاداء که توسط دایره اجرای احکام محاسبه خواهد شد د. ح. خ. صادر و اعلام می دارد. رای حضوری و ظرف مهلت 20 روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظر در محاکم محترم تجدیدنظر استان تهران است. رئیس شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی تهران - یعقوبی محمود آبادی رای دادگاه تجدیدنظر استان تجدیدنظرخواهی شرکت ب. (سهامی عام) با مدیریت‌عاملی م.س. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 16/7/90 صادره از شعبه --- دادگاه عمومی حقوقی تهران که به‌موجب آن حکم بر محکومیت ت. ن. خ. به پرداخت مبلغ 330/685/000/4 ریال بابت ظهر نویسی چک شماره 182464 - 1/10/89 عهده بانک ملت شعبه... به همراه خسارت دادرسی و خسارت تاخیر تادیه صادرشده وارد و محمول بر صحت بوده و بر استدلال محکمه نخستین خدشه و اشکال قانونی وارد است. زیرا ملاحظه تصویر مصدق چک یادشده نشان می دهد که ابتدا چک در وجه آقای ج. س. صادرگردیده و مشارالیه با ظهرنویسی چک را به ت. ن. خ. منتقل نموده و واحد امور مالی شرکت ت. ن. خ. با قراردادن مهر و امضا امور مالی در ظهر چک از بانک ملت شعبه... خواسته است تا پس از وصول به حسابش. واریز شود. خواهان نیز در شرح دادخواست تقدیمی اظهار داشته، چک مذکور به صورت پشت‌نویسی شده به وی تحویل شده است. مطابق مقررات قسمت اخیر ماده 312 قانون تجارت چک به صرف امضا درظهر آن قابل انتقال به دیگری م. ب. که مقررات مذکور ناظر به موردی است که چک به قصد انتقال و برای انتقال توسط دارنده امضا و تحویل شخص ثالث گردد و امضا ظهر چک برای دریافت وجه از بانک محال‌علیه که مطابق مقررات ماده 316 قانون تجارت صورت می‌گیرد ظهرنویسی تلقی نمی شود، از لحاظ حقوقی امضائی که موجب انتقال چک گردد صرفا ظهرنویسی تلقی می‌شود و واگذاری چک به صورت پشت‌نویسی شده که خواهان نیز در متن دادخواست به آن تصریح نموده منطبق با مقررات قسمت اخیر ماده 14 قانون صدور چک در تبصره 1 آن اصلاحی 14/10/76 م. ب. و به‌موجب تبصره مذکور چک ممکن است به‌نام شخصی صادر یا به‌وسیله ظهرنویسی به وی منتقل یا به او واگذار گردیده باشد، در مانحن‌فیه چک مورد خواسته با امضا شخص معین که نام او در متن چک آمده (ظهرنویسی) و به ت. ن. خ. منتقل شده و در این فرض چک یادشده به لحاظ ظهرنویسی همانند چک در وجه حامل تلقی و به خواهان دعوا واگذار گردیده است بنابراین دستور واحد امور مالی شرکت ت. ن. خ. به بانک ملت شعبه... برای وصول وجه چک وواریز به حساب شرکت مذکور که توام با امضا و مهر واحد امور مالی بوده و در ظهر چک منقوش می‌باشد، ظهر‌نویسی تلقی نمی شود و دارنده نمی تواند به عنوان ظهرنویس و در اجرای مقررات ماده 249 قانون تجارت وجه چک را از شرکت واگذارکننده چک مورد مطالبه قراردهد. لذا به لحاظ عدم ظهرنویسی چک توسط شرکت تجدیدنظرخواه، شرکت مذکور مسئولیتی در پرداخت وجه چک نداشته و دعوای خواهان متوجه آن شرکت نمی‌باشد، دادگاه ادعای ت. ن. خ. را وارد و محمول بر صحت تشخیص داده، دادنامه معترض‌عنه را که بدون توجه به این مهم اصدار یافته مخدوش و مستوجب نقض می داند. مستندا به مواد 358 و 84 و 89 قانون آیین دادرسی مدنی، ضمن نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته قرار رد دعوای خواهان را صادر و اعلام می‌نماید. رای صادره قطعی است. مستشاران شعبه --- دادگاه تجدیدنظر استان تهران حسین خانی - امی