نوع انشاء رأی در محق نبون خواهان

وجه تمایز در صدور رأی در اظهار نظر شکلی و ماهوی است در اظهارنظر شکلی از واژه قرار استفاده می‌شود و در ماهوی از واژه حکم استفاده می‌شود. در مجموع قوانین مرتبط با آیین دادرسی مدنی پسوند «رد» در خصوص قرارها ذکر شده است. ولی در ماهوی چنین پسوندی ذکر نشده است. «رد» یعنی عدم پذیرش، حکم به بطلان یعنی بی اثر بودن ولی عدم پذیرش اصالت دارد و شامل قرار هم می‌شود بنابراین بهتر است در اظهارنظر ماهوی از بطلان دعوی استفاده گردد. عملاً در محاکم هم از واژه حکم به بطلان دعوی و هم حکم به بی حقی خواهان استفاده می‌گردد لذا حکم به برائت ذمه مرسوم نیست. در دیوان عدالت اداری غالبا از اصطلاح حکم به رد دعوی استفاده می‌شود. باید گفت که بطلان رساتر از رد است. مقنن در اعتراض به رأی داور از اصطلاح حکم به بطلان استفاده کرده است. النهایه باید گفت در انشاء محقق نبودن خواهان دعوی حکم به بطلان صادر شود و با اندکی مسامحه از از حکم به برائت ذمه خوانده ولی اصطلاح حکم به بی حقی خواهان و عدم ثبوت دعوی خواهان مرسوم نیست. نظر ابرازی فی الواقع دعوی چیست؟ دعوی اختلاف حقوقی بین افراد است که به دادگاه کشیده می‌شود. اصولا دعوی آن چیز طرح شده است. دعوا شکل و قالب است برای طرح یک خواسته. صحبت از دعوی فقط در شکل ممکن است. اگر از شکل گذر شود به خواسته پرداخته میشود. وقتی از شکل ایرادی گرفته شود، قرار صادر می‌گردد ولی اگر دعوی کامل بود دیگر راجع به دعوی بحثی به میان نمی آید و وارد ماهیت یعنی خواسته می‌شود. از این حیث حکم به رد اشتباه است چراکه گفته شد ایراد در دعوی با قرار نگارش می‌گردد. دعوی که باطل نمی شود. بطلان دعوی اصطلاح درستی نیست و دعوی را نمی شود باطل کرد. اصطلاح بطلان در قواعد عمومی قراردادها است. شاید بتوان نظر داد که قرار بطلان دعوی صادر شود ولی حکم را نمی توان این گونه صادر نمود. البته بطلان دعوی را می توان به بطلان ادعا تعبیر داد. ادعا در بطن دعوی است ولی هیچگاه خود دعوی نیست. البته هر دعوایی حق است. هرکسی دعوایی اقامه می کند ادعای حقی می کند مثل اعتراض ثالث کسی که ابطال رای داور را می خواهد، ادعای حقی دارد بنابراین در انتهای هر تصمیمی راجع به حق سخن می گوییم یا خواهان توان ثابت کردن ندارد یا بر فرض ثبوت ثابت شد، حکم به بی حقی بهترین اصطلاح است. عدم ثبوت دعوا بی معناست. اثبات و ثبوت بخشی از حکم و شکل صدور آن است.