نظر مشورتی 7/1403/395 مورخ 1403/09/19 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی

استعلام : ب. ت. ب. اجرايي شدن قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب 1402 و با لحاظ ماده 9 قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 و همچنين با ملاحظه نظريه مشورتي شماره 7/2530 مورخ 1379/3/25 آن اداره كل، خواهشمند است در خصوص پرسش‌هاي زير اعلام نظر فرماييد: 1- آراي صادر شده تابع قوانين حاكم در زمان صدور هستند؛ چنانچه بر اساس ميزان خواسته، پيش از تشكيل دادگاه صلح، دعوا قابل تجديدنظرخواهي در دادگاه‌هاي عمومي حقوقي و يا دادگاه تجديدنظر استان باشد؛ ب. ت. ب. اين‌كه در زمان صدور رأي و با تشكيل دادگاه صلح دعاوي با خواسته كمتر از پانصد ميليون ريال قطعي و غير قابل تجديدنظرخواهي است، آيا مي‌توان همچنان اين آراء را قابل تجديدنظرخواهي دانست؟ 2- مطابق ماده 367 قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 احكامي كه خواسته آن بيش از بيست ميليون ريال باشد، قابل فرجام‌خواهي است؛ چنانچه پيش از اجرايي شدن قانون جديد شوراهاي حل اختلاف و تشكيل دادگاه‌هاي صلح و يا پس از آن اين قسم دعاوي مطرح شوند، آيا مي‌توانيم اين آراء را قابل فرجام‌خواهي بدانيم؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1-ب. ت. ب. حكم مقرر در ماده 9 قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 كه آراي صادره از حيث قابليت اعتراض و تجديدنظر را تابع قوانين مجري در زمان صدور آنها مي‌داند؛ مگر آنكه چنين قوانيني خلاف شرع شناخته شود، در فرض سؤال در صورت تشكيل دادگاه صلح، قابليت اعتراض آراء صادره از اين دادگاه تابع قانون زمان صدور است؛ اما نسبت به دعاوي داخل در صلاحيت دادگاه صلح كه تا تاريخ تشكيل اين دادگاه‌ها در ديگر دادگاه‌ها ثبت شده است؛‌ از آنجا كه وفق ماده 22 آيين‌نامه اجرايي قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب 16/3/1403، همچنان در همان مرجع به اين دعاوي رسيدگي و اتخاذ تصميم مي‌شود و ب. ت. ب. اين‌كه حكم تبصره 5 ماده 12 قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب 1402 ناظر بر قابليت تجديدنظر از آراي دادگاه‌هاي صلح است و نه دادگاه‌هاي عمومي حقوقي رسيدگي‌كننده به دعاوي داخل در صلاحيت دادگاه صلح، احكام صادره از دادگاه‌هاي عمومي حقوقي يادشده از حيث قابليت تجديدنظر و فرجام تابع عمومات قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 است. 2- ب. ت. ب. اين‌كه وفق ماده 17 قانون شوراهاي حل اختلاف مصوب 1402: «در مواردي كه در اين قانون حكمي تعيين نشده است، آيين دادرسي و ترتيبات رسيدگي، صدور رأي و اجراي احكام دادگاه صلح حسب مورد تابع قوانين و مقررات حاكم بر دادگاه‌هاي حقوقي و كيفري است» و با عنايت به حكم صدر ماده 367 قانون آيين دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني مصوب 1379 كه آراء دادگاه‌هاي بدوي را كه به علت عدم درخواست تجديد نظر قطعيت يافته است، قابل فرجام‌خواهي دانسته است و با لحاظ تبصره 5 ماده 12 قانون صدرالذكر، آراء دادگاه‌هاي صلح فقط نسبت به خواسته بيش از پانصد ميليون ريال كه به جهت عدم تجديد نظرخواهي قطعيت يافته‌اند، قابل فرجام‌خواهي است. نظریه مشورتی شماره 7/1403/395 مورخ 1403/09/19 موضوع استعلام درباره امکان تجدیدنظرخواهی و فرجامخواهی از آرای صادره توسط دادگاه‌های صلح و عمومی حقوقی مطرح شده است، ب. ت. ب. اجرای قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و قوانین مرتبط دیگر. سوالات عبارتند از: 1- آیا آرای صادره از دادگاه‌های صلح که در زمان صدور قطعی و غیر قابل تجدیدنظرخواهی بوده‌اند، همچنان قابل تجدیدنظرخواهی هستند؟ 2- آیا آرای صادره از دادگاه‌های صلح و عمومی حقوقی که خواسته آن‌ها بیش از بیست میلیون ریال است، قابل فرجامخواهی می‌باشند؟ در پاسخ، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه بیان می‌کند که آرای صادره از دادگاه‌های صلح تابع قوانین زمان صدور خود هستند و دعاوی ثبت شده در دیگر دادگاه‌ها قبل از تشکیل دادگاه صلح، همچنان در همان مرجع رسیدگی می‌شوند. همچنین، آرای صادره از دادگاه‌های صلح فقط در مورد خواسته‌هایی که بیش از پانصد میلیون ریال است و به دلیل عدم تجدیدنظرخواهی قطعی شده‌اند، قابل فرجامخواهی هستند، بر اساس ماده 17 قانون شوراهای حل اختلاف و ماده 367 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379. تاریخ نظریه: 1403/09/19 شماره نظریه: 7/1403/395 شماره پرونده: 1403-127-395ح ب. ت. ب. اجرایی شدن قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و با لحاظ ماده 9 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 و همچنین با ملاحظه نظریه مشورتی شماره 7/2530 مورخ 1379/03/25 آن اداره کل، خواهشمند است در خصوص پرسش‌های زیر اعلام نظر فرمایید: 1- آرای صادر شده تابع قوانین حاکم در زمان صدور هستند؛ چنانچه بر اساس میزان خواسته، پیش از تشکیل دادگاه صلح، دعوا قابل تجدیدنظرخواهی در دادگاه‌های عمومی حقوقی و یا دادگاه تجدیدنظر استان باشد؛ ب. ت. ب. اینکه در زمان صدور رای و با تشکیل دادگاه صلح دعاوی با خواسته کمتر از پانصد میلیون ریال قطعی و غیر قابل تجدیدنظرخواهی است، آیا میتوان همچنان این آراء را قابل تجدیدنظرخواهی دانست؟ 1- ب. ت. ب. حکم مقرر در ماده 9 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 که آرای صادره از حیث قابلیت اعتراض و تجدیدنظر را تابع قوانین مجری در زمان صدور آنها می‌داند؛ مگر آنکه چنین قوانینی خلاف شرع شناخته شود، در فرض سوال در صورت تشکیل دادگاه صلح، قابلیت اعتراض آراء صادره از این دادگاه تابع قانون زمان صدور است؛ اما نسبت به دعاوی داخل در صلاحیت دادگاه صلح که تا تاریخ تشکیل این دادگاه‌ها در دیگر دادگاه‌ها ثبت شده است؛ از آنجا که وفق ماده 22 آیین‌نامه اجرایی قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1403/03/16، همچنان در همان مرجع به این دعاوی رسیدگی و اتخاذ تصمیم می‌شود و ب. ت. ب. این‌که حکم تبصره 5 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 ناظر بر قابلیت تجدیدنظر از آرای دادگاه‌های صلح است و نه دادگاه‌های عمومی حقوقی رسیدگی‌کننده به دعاوی داخل در صلاحیت دادگاه صلح، احکام صادره از دادگاه‌های عمومی حقوقی یادشده از حیث قابلیت تجدیدنظر و فرجام تابع عمومات قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است. 2- ب. ت. ب. این‌که وفق ماده 17 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402: «در مواردی که در این قانون حکمی تعیین نشده است، آیین دادرسی و ترتیبات رسیدگی، صدور رای و اجرای احکام دادگاه صلح حسب مورد تابع قوانین و مقررات حاکم بر دادگاه‌های حقوقی و کیفری است» و با عنایت به حکم صدر ماده 367 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 که آراء دادگاه‌های بدوی را که به علت عدم درخواست تجدید نظر قطعیت یافته است، قابل فرجام‌خواهی دانسته است و با لحاظ تبصره 5 ماده 12 قانون صدرالذکر، آراء دادگاه‌های صلح فقط نسبت به خواسته بیش از پانصد میلیون ریال که به جهت عدم تجدید نظرخواهی قطعیت یافته‌اند، قابل فرجام‌خواهی است.