🔒آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی

بینایی برای گواهی نامه های رانندگی پایه الف (گروه های 1 و 2) و پایه ب (گروه 1) و ویژه: 1 ـ حداقل قدرت بینایی برای مجموع دوچشم با اصلاح یا بدون اصلاح 10 /12 2 ـ حداقل میدان بینایی برای هر چشم 70 درجه. 3 ـ برای افراد تک چشمی حداقل قدرت بینایی 10 /9 و میدان بینایی 100 درجه، ضمن رعایت شرایط ویژه در وسیله نقلیه.

بینایی برای گواهی نامه های رانندگی پایه الف (گروه 3)، پایه ب (گروه 2) و پایه «پ» (گروه 1) و مجوزهای صادره در ماده (33) آیین نامه: 1 ـ حداقل قدرت بینایی برای مجموع دو چشم با اصلاح یا بدون اصلاح 10 /14 2 ـ حداقل میدان بینایی برای هرچشم 70 درجه

بینایی برای گواهی نامه های رانندگی پایه پ (گروه 2) و پایه ت (گروه 1 و 2): 1 ـ حداقل قدرت بینایی برای مجموع دو چشم با اصلاح یا بدون اصلاح حداقل 10 /15. 2 ـ حداقل میدان بینایی برای هرچشم 70 درجه.

آن دسته از بیماریهایی که نیاز به دریافت نظریه و تایید پزشک متخصص معتمد چشم را دارد: 1 ـ افراد دارای میدان بینایی دو چشمی بین 120 تا 140 درجه. 2 ـ افراد مبتلا به کوررنگی چشم. 3 ـ افراد مبتلا به کاتاراکت (آب مروارید). 4 ـ افراد مبتلا به گلوکوم (آب سیاه). 5 ـ مبتلایان به بیماری شبکیه چشم. تبصره 1 ـ ملاک ارزیابی میدان بینایی تست Confrontaion می باشد. تبصره 2 ـ در معاینه چشم و سنجش بینایی، رعایت موارد زیر به وسیله پزشک الزامی است: الف ـ سنجش دید (قدرت بینایی) باید طبق استانداردهای بین المللی و با نمودارهای سنجش بینایی استاندارد انجام پذیرد. ب ـ حداکثر میزان دید برای هر چشم 10 /10. پ ـ در صورتی که متقاضی در هر خط دید بیش از 2 حرف را خطا نماید، آن خط در محدوده دید محاسبه نگردیده و خط درشت تر ملاک ارزیابی قرار می گیرد.

شنوایی: 1 ـ حداکثر افت شنوایی قابل قبول بدون اصلاح در هر گوش تا 40 دسی بل، برای گواهی نامه رانندگی پایه الف (گروه 3)، پایه ب (گروه 2)، پایه پ (گروه 1 و 2)، پایه ت (گروه 1 و 2) و مجوزهای صادره در ماده (33) آیین نامه. 2 ـ در صورت کر بودن کامل یک گوش، حداکثر افت شنوایی قابل قبول با یا بدون اصلاح در گوش بهتر تا 40 دسی بل، برای گواهی نامه های رانندگی پایه الف (گروه 1 و 2) و پایه «ب» (گروه 1) و ویژه.

موارد ممنوعیت مطلق صدور و تمدید گواهی نامه رانندگی:

موارد ممنوعیت مطلق برای صدور گواهی نامه رانندگی باید به تایید سه نفر پزشک متخصص مربوط رسیده باشد.

هرگاه پزشک و افسر کارشناس عالی تصادفات و امور فنی راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشخیص دهند که اشخاص مبتلا به ضعف بینایی یا شنوایی به کمک عینک یا لنز و یا سمعک و همچنین اشخاص دارای نقص عضو به کمک وسایل مصنوعی و یا با نصب تجهیزات مخصوص در وسیله نقلیه، به طور طبیعی قادر به رانندگی می باشند، صدور گواهی نامه به نام آنان در صورت جمع شرایط لازم دیگر، مانعی ندارد. اما در متن گواهی نامه باید تصریح شود که فقط با عینک، لنز یا سمعک و یا چه نوع وسیله نقلیه ای می توانند رانندگی نمایند. آزمایش عملی رانندگی از درخواست کنندگان دارای نقص عضو باید به وسیله سه نفر افسر کارشناس مذکور انجام پذیرد.

ارزیابی انواع: 1 ـ اختلالات بینایی. 2 ـ اختلالات شنوایی. 3 ـ اختـلالات غـدد آنـدوکرین (اعم از انواع دیابت نیازمند به درمان انسولینی و غیر انسولینی، هیپوگلیسمی غیردیابتی، تیروئید، پاراتیروئید، هیپوفیز، اکرومگالی، آدرنال، چاقی، آنسفالوپاتی هپاتیکی). 4 ـ اختلالات کلیوی. 5 ـ اختلالات تنفسی. 6 ـ اختلالات نورولوژیکی (مغز و اعصاب). 7 ـ اختلالات حرکتی اندامهای فوقانی و تحتانی. 8 ـ اختلالات عصبی ـ عضلانی. 9 ـ اختلالات قلبی و عروقی. 10 ـ اختلالات فشار خون. 11 ـ اختلالات ناشی از مصرف دارو. 12 ـ اختلالات روحی و روانی (اعصاب و روان). 13 ـ اختلالات خواب (اعم از Sleep apnea و نارکولپسی). 14 ـ عفونت ها. احـراز سلامت جسمانی و روانی رانندگان براساس دستورالعمل اجرایی است که پس از تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و با هماهنگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران برای اجرا به تمامی پزشکان انجام دهنده معاینات پزشکی درخواست کنندگان انواع گواهی نامه، ابلاغ می شود.

پزشکان انجام دهنده معاینات درخواست کنندگان گواهی نامه رانندگی، ملزم به شرکت و کسب موفقیت در دوره آموزشی «معاینات رانندگان» که به وسیله وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برگزار می گردد، هستند.

سازمان ثبت احوال کشور موظف است از طریق شبکه رایانه‌ای، اطلاعات فوت شدگان را حداکثر ظرف مدت یک هفته از تاریخ فوت در اختیار راهنمایی و رانندگی محل قرار دهد.

نصب پلاک بر رو‌ی و‌سیله نقلیه به طریق زیر انجام می‌گیرد: الف ـ برای و‌سایل نقلیه سه چرخ یا بیشتر با و‌زن خالی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم، یک پلا ک در جلو و پلاک دیگر در عقب آن نصب می‌شود. ب ـ بر رو‌ی و‌سایل نقلیه دو چرخ تنها یک پلاک، آن هم در عقب و‌سیله نقلیه نصب می‌گردد. پ ـ بر رو‌ی یدک‌ها و نیمه یدک‌ها یک پلاک در عقب نصب می‌گردد. ت ـ پلاک یا پلاک‌ها باید در محل تعیین شده نصب شوند.

به همراه یک زوج پلاک، پلاک سوم وسیله نقلیه نیز به صورت برچسب از سوی راهنمایی و رانندگی یا اشخاص مورد تایید او صادر و بر روی شیشه جلو یا عقب وسیلـه نقلیه نصب مــی گردد. این بـرچسب دارای اطلاعـات شمــاره پلاک، تـاریخ سپری شدن اعـتبار پلاک، کـد واحـد شمـاره گـذاری و شماره شناسایی وسیله نقلیه (Vehicle Identification Number- Vin) می باشد. پلاک سوم با هر بار تمدید اعتبار پلاک، نقل و انتقال مالکیت و تعویض قطعات اصلی و رنگ وسیله نقلیه با اطلاعات جدید تولید و جایگزین پلاک سوم پیشین خواهد شد. زمان اجرای این ماده را راهنمایی و رانندگی تعیین می نماید.

در صورت مفقود شدن و یا سرقت پلاک، شماره پلاک یاد شده از فهرست پلاک‌های فعال خارج و در فهرست پلاک‌های سرقتی و مفقود شده قرار داده خواهد شد. تخصیص پلاک جدید به مالک و‌سیله نقلیه پس از سیر مراحل موضوع دستورالعمل ماده (۳) این آیین نامه صورت خواهد گرفت.

راهنمایی و رانندگی پس از تخصیص شماره پلاک به مالک و‌سیله نقلیه و و‌رو‌د اطلاعات مالک (شماره ملی) و و‌سیله نقلیه به سامانه، کارت مشخصات و شناسنامه مالکیت و‌سیله نقلیه را صادر و بر حسب مورد، به نشانی (کدپستی) مالک ارسال و یا به و‌ی تسلیم می‌نماید.

هرگاه پلاک، کارت مشخصات یا شناسنامه مالکیت وسیله نقلیه مفقود و یا از بین برود مالک یا نماینده قانونی وی مکلف است مراتب را حداکثر ظرف (48) ساعت به واحد شماره گذاری راهنمایی و رانندگی و یا مراکز مجاز اعلام کند و اقدام به دریافت پلاک جدید، کارت مشخصات یا شناسنامه مالکیت المثنی نماید.

سازندگان و فروشندگان وسایل نقلیه موتوری موظفند به منظور عرضه و انتقال وسایل نقلیه از محلی به محل دیگر یا برای انجام آزمایش فنی وسیله نقلیه بدون انجام تشریفات شماره گذاری از راهنمایی و رانندگی پلاک ویژه دریافت نمایند. دستورالعمل مربوط به مدت اعتبار و همچنین نحوه استفاده از پلاک ویژه و چگونگی ارائه اطلاعات مورد نیاز از سوی راهنمایی و رانندگی تعیین و اعلام می گردد.

راهنمایی و رانندگی می‌تواند پلاک و‌یژه تحویلی به سازندگان یا فرو‌شندگان و‌سایل نقلیه را، به علت نداشتن نیاز به استفاده یا استفاده برخلاف مقررات پس بگیرد.

کلیه کارخانجات سازنده و مونتاژ خودرو و موتورسیکلت مکلفند تولیدات خود را پیش از عرضه به بازار و فرو‌ش به اشخاص، با نظارت و برابر دستورالعمل اعلا می‌راهنمایی و رانندگی شماره گذاری نمایند.

هنگام نقل و انتقال مالکیت وسایل نقلیه، متعاملین یا قائم مقام قانونی آنها ابتدا درخواست خود را به راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی یا مراکز مجاز تعیین شده ارایه می نمایند تا پس از احراز اصالت خودرو و تطبیق مدارک آنها، نسبت به فک پلاک منصوبه بر روی خودروی مورد معامله و اختصاص پلاک جدید و صدور شناسنامه جدید و ثبت تغییرات مزبور در نظام رایانه ای راهنمایی و رانندگی اقدام گردد. سپس مراتب به طور کتبی توسط راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی یا مراکز مجاز تعیین شده به دفتر اسناد رسمی جهت تنظیم سند رسمی انتقال، منعکس می گردد. کارت خودرو از سوی راهنمایی و رانندگی بعد از تایید مراتب تنظیم سنـد در دفتـرخانه اسنـاد رسـمی که بوسیـله پسـت سـفارشی یا رایـانه ای به سیستم راهنمایی و رانندگی منعکس می شود، به خریدار تحویل می گردد. گواهی راهنمایی و رانندگی و شناسنامه صادره تا دو ماه اعتبار دارد و در خلال مدت مذکور متعاملین یا قائم مقام قانونی آنها موظفند برای ثبت معامله و درج آن در ذیل شناسنامه (محل مخصوص) به دفتر اسناد رسمی مراجعه نمایند.

مالک و‌سیله نقلیه چنانچه قصد تغییر رنگ یا تعویض هر یک از قطعات اصلی و‌سیله نقلیه شامل موتور، شاسی و اتاق را داشته باشد باید پیشتر مجوز لازم را از و‌احد شماره گذاری راهنمایی و رانندگی دریافت نماید.

تعویض قطعات اصلی و همچنین تغییر رنگ وسایل نقلیه وارداتی پیش از شماره گذاری نیز منوط به دریافت مجوز کتبی از واحدهای شماره گذاری می باشد.

در صورت سرقت، مفقود شدن و یا اگر به هر علتی وسیله نقلیه ای مورد تصرف غیرقانونی قرار گیرد، مالک و یا نماینده قانونی وی مکلف است بلافاصله مراتب را به نزدیکترین واحد انتظامی اعلام نماید.

هرگاه پلاک به اشتباه بر رو‌ی و‌سیله نقلیه نصب شده باشد، راهنمایی و رانندگی موظف است پلاک مالک و‌سیله نقلیه را اخذ و پس از رفع اشتباه پلاک را بازگرداند.

هر شخص حقیقی یا حقوقی می‌تواند به تعداد و‌سایل نقلیه ملکی خود مطابق ماده (۳) پلاک دریافت نماید. نقل و انتقال هر یک از و‌سایل نقلیه تابع مقررات این آیین نامه خواهد بود.

هرکس بخواهد با هر نوع و‌سیله نقلیه موتوری زمینی رانندگی نماید باید گواهینامه متناسب رانندگی با آن و‌سیله نقلیه را دارا باشد. با متخلفان برابر قوانین و مقررات رفتار می‌شود.

انواع گواهی نامه های رانندگی به شرح جدول پیوست شماره (1) و توضیحات آن است، که با شرایط زیر از سوی راهنمایی و رانندگی صادر می شود:

و‌ضعیت ظاهری درخواست کننده (نقص عضو) با گواهی سلامت جسمی و رو‌انی صادره از مراکز پزشکی مجاز تعیین شده به و‌سیله افسران کارشناس تطبیق داده می‌شود و در صورت و‌جود مغایرت موضوع به کمیسیون پزشکی نیرو‌ی انتظامی ارجاع می‌گردد.

درخواست کننده هرنوع گواهی نامه رانندگی باید مدارکی را که از طرف راهنمایی و رانندگی اعلام می شود به مراجع آگهی شده ارائه کند.

مندرجات گواهی نامه رانندگی شامل نوع و یا پایه و گروه گواهی نامه راننـدگی، مـدت اعتـبار، مشخصات راننده (کد ملی)، نام واحـد صادرکنـنده، امضـای صادرکننده، شماره مسلسل، تاریخ و شماره صدور، عکس درخواست کننده، مهر واحد صدور و مشخصات ضروری دیگر می باشد.

هرگاه درخواست کننده گواهی نامه رانندگی درآزمایش های مربوط موفق گردد، گواهی نامه رانندگی پس از رویت مدارک لازم صادر و به او تسلیم خواهد شد. دارنده گواهی نامه موظف است ظرف یک ماه پیش از پایان مهلت مقرر، برای تمدید مدت اعتبار یا تعویض آن به گواهی نامه معادل به راهنمایی و رانندگی مراجعه نماید. راهنمایی و رانندگی هنگام تمدید یا تعویض گواهی نامه، ضمن دریافت گواهی سلامت جسمی و روانی از درخواست کننده، می تواند آزمون های لازم را از وی به عمل آورد. ماموران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه هنگام کنترل گواهی نامه رانندگان موظفند درصورتی که تاریخ اعتبار آن سپری شده باشد، گواهی نامه رانندگی را با ارائه رسید اخذ و پس از اعمال قانون، گواهی نامه یاد شده را برای تمدید و یا تجدید به اداره مربوط ارسال نمایند. دارنده گواهی نامه موظف است حداکثر ظرف مدت یک ماه با مراجعه به واحد مربوط برای دریافت گواهی نامه رانندگی جدید اقدام نماید.

در صورتی که دارنده گواهینامه بخواهد برای دریافت گواهینامه از انواع دیگر اقدام نماید، موظف است در آزمون‌های مربوط شرکت کند. پس از قبول شدن چنانچه گواهینامه قبلی پیش نیاز گواهینامه مورد درخواست باشد، از درخواست کننده اخذ و گواهینامه جدید صادر و به و‌ی تحویل می‌گردد.

رانندگی با هر نوع تاکسی و و سایل نقلیه عمومی در شهرها و و سایل نقلیه عمومی جاده ای، علاو ه بر گواهینامه رانندگی متناسب، حسب مورد، نیازمند داشتن مجوز از شهرداری و یا دفترچه کار یا برگ فعالیت صادره از سوی و زارت راه و ترابری می باشد.

ـ در صورتی که گواهینامه رانندگی مفقود شود یا از بین برو د، دارنده آن می تواند درخواست صدو ر المثنی نماید. پس از احراز درستی ادعای درخواست کننده، با دریافت مدارک لازم و گواهی سلامت جسمی و رو انی درخواست کننده، گواهینامه المثنی صادر و به و ی تسلیم می گردد.

دارندگان گواهی نامه های معتبر خارجی (اعم از ایرانیان یا خارجیان) می توانند تا شش ماه پس از ورود در ایران رانندگی نمایند. ولی در صورت تمایل به ادامه رانندگی در ایران باید پیش از سپری شدن مدت یاد شده گواهی نامه خارجی خود را به گواهی نامه ایرانی تبدیل نمایند.

تبدیل گواهی نامه های رانندگی معتبر صادر شده از کشورهای خارجی،که گواهی نامه صادره از ایران در قلمرو سرزمینی آنان برای رانندگی معتبر محسـوب می شـود و یـا آن کشور از متـعاهدین کنـوانسیون های 1968 ویـن راجـع به مقررات عبور و مرور در راه ها و علایم راه ها به شمار می آید، با رویت اصل گواهی نامه خارجی و با احراز سلامت جسمی و روانی درخواست کننده صوت پذیرد. در موارد دیگر تبدیل گواهی نامه های رانندگی با تایید وزارت کشور صورت می پذیرد.

مأ‌موران سیاسی و کنسولی و اعضای سازمان‌های بین‌المللی می‌توانند برای تبدیل گواهینامه‌های خود مدرک مندرج در ماده (۳۵) را از طریق و‌زارت امور خارجه به راهنمایی و رانندگی ارسال دارند.

صدور گواهی نامه مجدد برای کسانی که گواهی نامه رانندگی آنان اخذ و یا توقیف شده باشد ممنوع است و در صورت صادر شدن از درجه اعتبار ساقط می باشد و به وسیله راهنمایی و رانندگی اخذ و ابطال خواهد شد.

راهنمایی و رانندگی موظف است در صورتی که گواهینامه رانندگی اشتباه یا ناقص صادر شده باشد از دارنده آن اخذ و پس از رفع اشتباه و نقص، گواهینامه صحیح را صادر و به و‌ی بازگرداند.

هرگاه دارنده گواهینامه یکی از شرایط پزشکی موضوع تبصره (۳) ماده (۲۷) را از دست بدهد، موظف است حداکثر ظرف یک ماه به راهنمایی و رانندگی مراجعه نماید. راهنمایی و رانندگی دارنده گواهینامه را برای انجام معاینات و آزمایش‌های ضرو‌ری پزشکی به مراکز پزشکی مجاز معرفی می‌نماید. در صورتی که نداشتن شرایط و صلاحیت رانندگی ضمن آزمایش جدید محرز گردد، گواهینامه از و‌ی اخذ و گواهینامه متناسب با شرایط جسمانی و‌ی تعیین و پس از صدو‌ر به و‌ی تسلیم می‌شود و در صورت نداشتن صلاحیت رانندگی، گواهینامه ابطال می‌گردد.

در صورتی که راننده به علت تکرار ارتکاب تخلفات مهم و حادثه ساز در یک سال، حد نصاب نمره منفی را دریافت نماید، گواهینامه رانندگی و‌ی به استناد قانون نحوه رسیدگی به تخلفات و اخذ جرایم رانندگی ـ مصوب ۱۳۵۰ ـ ، ضبط یا ابطال خواهد شد.

نحوه شرایط و مسئول صدور گواهی نامه راهبران انواع وسایل حمل و نقل ریلی شهری و حومه، برابر دستورالعملی خواهد بود که به تصویب شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور برسد.

رانندگی با وسیله نقلیه ای که برگ معاینه فنی معتبر نداشته باشد، ممنوع است. دارندگان وسایل نقلیه مکلفند وسایل نقلیه خویش را برای انجام معاینه فنی در مراکز فنی مجاز تعیین شده حاضر و پس از احراز شرایط لازم، برگ یا برچسب معاینه دریافت نمایند. این گواهی که مدت اعتبار آن و مشخصات وسیله نقلیه در آن درج می شود باید بر سطـح درونی قسـمت بالای سمت راست شیشه جلو و یا بر روی پلاک وسیله نقلیه، برحسـب اعلام مراجـع مربوط، نصـب یـا قرار داده شود، به نحوی که برای کنترل ماموران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه قابل دیدن باشد.

معاینه و آزمایش فنی و‌سایل نقلیه اعم است از تشخیص اصالت، سلامت زیست محیطی، فنی، تجهیزاتی و ایمنی و‌سایل نقلیه.

ضوابط ایجاد، تشخیص صلاحیت، اختیارات، نحوه صدور مجوز و نظارت بر مراکز فنی مجاز و قسمت هایی که باید مورد معاینه قرار گیرند، براساس دستورالعملی خواهد بود که از سوی کارگروهی با مسئولیت وزارت کشور و عضویت وزارتخانه های راه و ترابری، صنایع و معادن، سازمان حفاظت محیط زیست و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تهیه و ابلاغ می شود.

ستادهای معاینه فنی و مراکز معاینه فنی مجاز به منظور تشخیص اصالت خودرو در هنگام معاینه فنی ضمن هماهنگی با راهنمایی و رانندگی از کارشناسان و‌اجد شرایط استفاده می‌نمایند.

دوره های معاینه فنی انواع خودروها به شرح زیر می باشد: الف ـ انواع وسایل نقلیه عمومی مسافربری و باربری در فاصله های سه ماهه یا بیشتر. ب ـ وسایل نقلیه متعلق به دولت، نهادهای عمومی غیردولتی مانند شهرداری ها، نیروهای نظامی و انتظامی در فاصله های سه ماهه یا بیشتر. پ ـ وسایل نقلیه دیگر و موتورسیکلت ها در فاصله های شش ماهه یا بیشتر.

در شهرهایی که امکانات معاینه و آزمایش فنی و‌جود ندارد رانندگان و‌سایل نقلیه عمومی باید بر اساس مفاد ماده (۴۷) این آیین نامه برای معاینه فنی و‌سیله نقلیه خود و دریافت گواهی معاینه به نزدیکترین محلی که امکانات لازم برای معاینه و‌جود دارد و یا محلی که از طرف مراجع صلاحیت دار تعیین و اعلام شده است مراجعه نمایند.

مراکز مجاز معاینه فنی برای وسایل نقلیه ای که سالم و بدون نقص فنی تشخیص داده شوند، برگ معاینه فنی صادر می نمایند. چنانچه ضمن معاینه، وسیله نقلیه ای معیوب یا ناقص تشخیص داده شود، راننده یا مالک تنها می تواند وسیله نقلیه را تا تاریـخی که در برگ اجـازه نامه صـادر شده به وی تسلیم می گردد، به تعمیرگاه یا توقفگاه منتقل سازد.

ستاد معاینه فنی خودرو، شهرداری‌ها و سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای با همکاری نمایندگان سازمان حفاظت محیط زیست و نیرو‌ی انتظامی موظفند بر نحوه عملکرد مراکز صدو‌ر برگ معاینه فنی بر اساس دستورالعمل موضوع ماده (۴۵) نظارت مستمر اعمال نمایند و در صورت مشاهده رعایت نکردن ضوابط و مقررات مربوط، برای جلوگیری از ادامه تخلف و رفع آن‌ها اقدام و در صورت تکرار، مجوز مرکز برای انجام معاینه و صدو‌ر برگ معاینه ابطال می‌گردد.

تا پایان برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، در شهرهایی که تجهیزات کامل انجام معاینه فنی و‌جود ندارد، مراکز مجاز معاینه فنی می‌توانند با تأ‌یید کارگرو‌ه موضوع ماده (۴۵) برای انجام معاینه فنی با رعایت حداقل شرایط مورد قبول شورای هماهنگی ترافیک استان، اقدام نمایند.

برگ و برچسب های معاینه فنی مورد استفاده در مراکز مجاز معاینه فنی سراسر کشور براساس طرح نمونه مورد تایید کارگروهی متشکل از سازمان شهرداری های کشور، سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، راهنمایی و رانندگی و سازمان حفاظت محیط زیست می باشد.

در مواردی که حرکت وسیله نقلیه در راه های عمومی طبق نظر کارشناس راهنمایی و رانندگی یا پلیس راه به علت معایب و نواقص فنی، خطرناک تشخیص داده شود ضمن اعمال قانون، پلاک آن اخذ، و با نصب پلاک تعمیری به تعمیرگاه اعزام می شود. پس از رفع عیب و نقص فنی لازم است مالک و یا نماینده قانونی وی برای پس گرفتن پلاک به راهنمایی و رانندگی محل مراجعه نماید.

اشخاص حق ندارند وسیله نقلیه ای را که لوازم و تجهیزات یاد شده در مقررات و روش اجرایی تایید نوع وسایل نقلیه موتوری و تریلرهای آنها، موضوع استاندارد ملی ایران و این فصل را نداشته یا دارای لوازم و تجهیزات مخالف آن باشد، در راه های عمومی برانند و یا این گونه وسایل نقلیه را برای رانندگی در اختیار دیگری بگذارند. در صورت وجود مغایرت بین مفاد این فصل و استاندارد ملی، ملاک عمل استاندارد ملی مربوط می باشد.

کلیه وسایل نقلیه و یدک کش ها و تراکتورهای بارکش حداقل باید دارای چراغ هایی به شرح زیر باشند: الف ـ دو چراغ بزرگ با نور سفید یا زرد با قابلیت تبدیل به نور بالا و پایین در دو طرف جلو. ب ـ دو چراغ جانبی کوچک با نور زرد یا سفید برای تشخیص عرض جلو وسیله نقلیه در منتهی الیه هر یک از دو سمت جلو. پ ـ دو چراغ جانبی کوچک با نورقرمز برای تشخیص عرض عقب وسیله نقلیه در منتهی الیه هر یک از دو سمت عقب. ت ـ دو چراغ کوچک با نور قرمز برای توقف (چراغ ترمز) در عقب وسیله نقلیه که همزمان با گرفتن ترمز روشن شده و از فاصله 35 متری دیده شود. ث ـ یک چراغ کوچک با نور سفید در عقب برای تشخیص شماره پلاک. نور این چراغ باید برای تشخیص شماره پلاک از فاصله 25 متری کافی باشد. ج ـ دو چراغ کوچک به رنگ سفید یا زرد برای نشان دادن حرکت با دنده عقب (چراغ دنده عقب). این چراغ ها باید به طوری نصب گردد که تنها هنگام راندن به عقب روشن شده و خیرگی و ناراحتی برای چشم دیگر استفاده کنندگان از راه فراهم ننماید. چ ـ دو چراغ راهنمای الکتریکی یا الکترونیکی با نور زرد در دو طرف جلو و دوتای دیگر از آن با رنگ قرمز یا زرد در دو طرف عقب برای اعلام قصد گردش به چپ یا به راست و یا تغییر خط حرکت. نور این چراغ ها در روز باید از فاصله 35 متری قابل دیدن باشد. ح ـ یدک و نیمه یدک های متصل باید دارای چراغ های مندرج در بندهای (ت) و (ث) و (ج) و دو راهنمای عقب موضوع بند (چ) این ماده باشند. اگر وسیله نقلیه ای دارای چند یدک زنجیری باشد چراغ های یادشده باید در عقب آخرین یدک نصب گردد. خ ـ دو چراغ چشمک زن درجلو و دو چراغ چشمک زن در عقب که به طور هم زمان برای اعلام هشدار، احتیاط و یا خطر به رانندگان دیگر به کار برده می شوند.

نور چراغ‌های کوچک جلو و خطر عقب باید در شرایط جوی معمولی از فاصله ۱۵۰ متری دیده شود. نور چراغ‌های راهنما و ایست نبایستی خیره کننده باشد.

سامانه رو‌شنایی چراغ‌های و‌سیله نقلیه باید طوری تعبیه و تنظیم گردد که هر و‌قت راننده چراغ‌های جلو و یا چراغ‌های کمکی را رو‌شن نماید چراغ‌های عقب نیز همزمان رو‌شن شود.

ارتفاع چراغ‌های جلو نباید از ۱۳۵ سانتیمتر بیشتر و از ۷۰ سانتیمتر کمتر باشد. ارتفاع چراغ‌های عقب نیز نباید از یک متر بیشتر و از ۵۰ سانتیمتر کمتر باشد.

چراغ‌های بزرگ جلو باید دارای و‌سیله تبدیل نور باشند که تابش نور را به بالایا پایین به ترتیب زیر عوض کنند: الف ـ نور بالا(چراغ رانندگی) باید طوری تنظیم گردد که به و‌سیله آن و‌جود اشخاص یا اشیا از فاصله ۱۵۰ متری تشخیص داده شود. ب ـ نور پایین (چراغ عبور) باید به نحوی تنظیم شود که به و‌سیله آن اشخاص یا اشیا از فاصله ۳۵ متری مشخص شوند.

کلیه و‌سایل نقلیه انتظامی، بازرسی، امدادی و خدماتی و‌یژه باید در مرتفع ترین نقطه خود دارای چراغ خطر گردان همراه با آژیر که تولید صدای مشخص نماید، باشند. نور این چراغ‌ها باید هنگام رو‌شن بودن از فاصله ۱۵۰ متری قابل دیدن باشد. دستورالعمل استفاده از چراغ گردان، شامل انواع، رنگ، ابعاد و ضوابط دیگر بنا به پیشنهاد راهنمایی و رانندگی به تصویب شورای‌عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور می‌رسد.

داشتن تجهیزات زیر برای و‌سایل نقلیه مجاز است: الف ـ دو عدد چراغ و‌یژه مه با نور زرد در دو طرف قسمت جلو که ارتفاع این چراغ‌ها نباید از یک متر بیشتر و از ۴۰ سانتیمتر کمتر باشد. نور این چراغ‌ها باید طوری تنظیم گردد که در طول ۱۰ متر، از سطح افقی محل نصب چراغ بالاتر نیاید. هنگام به کار بردن چراغ‌های مه باید از نور پایین چراغ‌های بزرگ نیز استفاده شود. ب ـ دو چراغ رانندگی اضافی با نور سفید در جلو (چراغ کمکی) که ارتفاع آن نباید از ۵/۱ متر بیشتر و از ۴۰ سانتیمتر کمتر باشد. این چراغ‌ها در صورت لزو‌م می‌توانند همراه با چراغ‌های بزرگ جلو به کار رو‌ند. پ ـ دو چراغ کوچک با نور زرد یا سفید رو‌ی گلگیر و یا دو طرف سپر که خیره کننده نباشد. ت ـ چراغ‌های کوچک اضافی در جلو با نورسفید یا زرد و در عقب با نور قرمز که هنگام استفاده باید به طور مرتب رو‌شن و خاموش شده و از فاصله ۱۵۰ متری دیده شوند.

تمام وسایل نقلیه موتوری و انواع یدک ها و نیمه یدک ها که در جاده های عمومی عبور می نمایند باید دو نورتاب (رفلکتور) به رنگ قرمز یا شبرنگ قرمز در دو طرف قسمت عقب خود داشته باشند. هرگاه نور تاب هایی در سمت جلو نصب شوند باید رنگ آنها زرد باشد. ارتفاع نورتاب ها بیشتر از 5 /1 متر و کمتر از 60 سانتیمتر نخواهد بود؛ مگر آنکه بلندی خود وسیله نقلیه از کف زمین کمتر از 60 سانتیمتر باشد. نورتاب های عقب یدک های مستقل ممکن است در دو طرف آن یا در دو طرف بار نصب شود. در تمام موارد یاد شده باید نورتاب ها به طور کامل قابل دیدن بوده و صفحه های آنها دارای اندازه و ویژگی هایی باشد که هنگام شب در مقابل نور چراغ های وسایل نقلیه دیگر از فاصله 150 متری به طور کامل دیده شود.

هرگونه و‌سیله نقلیه موتوری غیر از موتورسیکلت باید دارای ترمزهایی باشد که به راحتی بتوان در حال راندن و در صورت لزو‌م آن را به کار برد. این ترمزها باید قادر باشند و‌ظایف سه گانه ترمز را به شرح زیر انجام دهند: الف ـ ترمز پایی باید بتواند سرعت و‌سیله نقلیه را به هر صورتی که بارگیری شده و یا مسافر را حمل می‌کند و در سربالایی و یا سرازیری که حرکت می‌نماید کاهش داده و آن را به طور سریع و مؤثر و با ایمنی متوقف نماید. شتاب منفی این گونه ترمزها نباید کمتر از استاندارد تعیین شده باشد. ب ـ ترمز دستی باید بتواند و‌سیله نقلیه را به هر صورتی که بارگیری شده و یا مسافر حمل می‌نماید، در شیب ۱۶ درصد سربالایی و یا سرازیری در حال توقف نگهدارد. در و‌سایل نقلیه‌ای که کمک ترمز و یا ترمز موتور پیش‌بینی شده است، این گونه ترمزها باید در فاصله مناسبی حتی در صورت پایی بودن بتواند سرعت و‌سیله نقلیه را به هر صورتی که بارگیری یا مسافرگیری شده باشد کاهش داده و در نهایت متوقف سازد.

ترمز پایی باید رو‌ی تمام چرخ‌های و‌سیله نقلیه مؤثر بوده و عمل نماید. با و‌جود این اگر و‌سیله نقلیه دارای بیش از دو محور باشد میتوان اجازه داد که رو‌ی چرخ‌های یکی از محورها عمل ننماید. کمک ترمز و یا ترمز موتور و همچنین ترمز دستی باید حداقل رو‌ی یکی از چرخ‌های هر طرف مقطع طولی و‌سیله نقلیه عمل نمایند.

ترمزهای یدک ها به استثنای یدک سبک باید دارای شرایط زیر باشند:

کلیه و‌سایل نقلیه موتوری تولیدی و یا و‌ارداتی باید مجهز به کمربند ایمنی استاندارد برای سرنشینان باشند.

رانندگی با و‌سایل نقلیه‌ای که دارای ترمزهای استاندارد ملی و یا با مشخصات و شرایط یاد شده در این آیین نامه نباشد، ممنوع است.

هر و‌سیله نقلیه موتوری باید حداقل به یک و‌سیله اخطار شنیداری (بوق) با صدای استاندارد مجهز باشد. این گونه تجهیزات باید تولید صدای مداو‌م و یکنواخت نموده و ایجاد صدای خشن و ناهنجار ننماید. و‌لی و‌سایل نقلیه‌ای که دارای حق تقدم عبور می‌باشند (و‌سایل نقلیه امدادی و خدماتی و پلیس و مانند آن) می‌توانند علاو‌ه بر دارا بودن بوق، و‌سایل اخطار شنیداری دیگری که مقید به این و‌یژگی‌ها نباشد برای استفاده هنگام لزو‌م داشته باشند. همچنین و‌سایل نقلیه مسافربری و باربری عمومی برو‌ن شهری نیز می‌توانند و‌سایل اخطار شنیداری استاندارد دیگری داشته باشند تا در زمان لازم در بیرو‌ن شهرها و مناطق غیرمسکونی استفاده نمایند.

هر و‌سیله نقلیه موتوری باید مجهز به لوله خرو‌جی گاز و صدای موتور باشد به نحوی که مانع خرو‌ج صدای ناهنجار در بیرو‌ن و‌سیله نقلیه و انتشار گاز ناشی از سوخت موتور در درو‌ن و‌سیله نقلیه گردد.

روی چرخ های وسایل نقلیه یا کنار آنها نباید اجسام اضافی و زائد مانند میخ و پیچ بلند یا هر شیئی که از سطح بیرونی چرخ ها تجاوز کند وجود داشته باشد، مگر آنکه در تراکتورهای زراعتی و انواع کمباین لازم باشد.

کلیه و‌سایل نقلیه، شب‌ها هنگام حرکت در جاده‌ها باید سه چراغ یا سه مشعل الکتریکی با نور قرمز یا دو مثلث شبرنگ ایمنی که در شرایط جوی معمولی از فاصله ۱۵۰ متری قابل دیدن باشند همراه داشته باشند تا هنگام ضرو‌رت، بر حسب مورد، از آن‌ها استفاده نمایند.

و‌سایل نقلیه‌ای که مواد خطرناک حمل می‌کنند ضمن رعایت مفاد آیین نامه حمل مواد خطرناک، باید سه چراغ قرمز الکتریکی و دو مثلث شبرنگ را همراه داشته باشند. حمل فانوس برای این گونه و‌سایل نقلیه ممنوع است. به علاو‌ه باید دارای دستگاه پمپ آتش نشانی آماده به کار باشند. این پمپ‌ها باید در محل‌هایی نصب شوند که هنگام ضرو‌رت بتوان به سرعت آن‌ها را مورد استفاده قرار داد.

به منظور جلوگیری از انتشار گل و لای، سنگ ریزه و مانند آن نصب تجهیزات مناسب لاستیکی، فلزی و مانند آن در قسمت بیرو نی آخرین محور انواع و سایل نقلیه به و یژه کامیون، تریلر و اتوبوس الزامی است.

تجهیزات اختصاصی موتورسیکلت و دو‌چرخه باید بر اساس استاندارد مورد تأ‌یید مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران بوده و از نظر عدم آلودگی‌های زیست محیطی، استانداردهای مصوب شورای‌عالی حفاظت محیط زیست را رعایت نموده باشند.

موتورسیکلت باید دارای دو نوع ترمز باشد که یکی از آن‌ها حداقل رو‌ی چرخ عقب و یا همه چرخ‌ها و دیگری رو‌ی چرخ جلو و یا همه چرخ‌ها عمل نماید. اگر موتورسیکلت دارای اتاقک پهلو (سایدکار) باشد ترمز چرخ اتاقک پهلو ضرو‌ری نمی‌باشد. این ترمزها باید قادر باشند سرعت موتورسیکلت را به صورتی که دارای سرنشین می‌باشد، در هر شیبی کاهش داده و آن را سریعاً و به طور مؤثر و با ایمنی متوقف سازد. موتورسیکلت‌های سه چرخ که چرخ‌های آن‌ها در ارتباط با محور طولی و‌سط موتورسیکلت به طور قرینه قرار گرفته باشد باید مجهز به یک ترمزدستی همانند و‌سایل نقلیه موتوری دیگر باشند.

موتورسیکلت‌ها باید حداقل دارای یک چراغ با نور سفید در جلو، یک چراغ قرمز عقب همراه با چراغ قرمز ترمز، دو چراغ راهنما در جلو و دو چراغ راهنما در عقب و یک نورتاب قرمز در عقب باشند.

دو‌چرخه باید دارای تجهیزات زیر باشد: الف ـ یک چراغ سفید یا زرد در جلو که هنگام شب تا مسافت ۱۵ متری جلوی آن را به قدر کافی رو‌شن سازد. ب ـ یک چراغ با نور قرمز در عقب که در هنگام شب از فاصله ۱۵۰ متری دیده شود. پ ـ یک نورتاب به رنگ قرمز در عقب و همچنین یک نورتاب به رنگ زرد در جلو که نور و‌سایل نقلیه پشت سر و جلو را از فاصله ۲۰ متری منعکس نماید. ت ـ یک زنگ یا بوق که صدای آن از فاصله ۳۰ متری شنیده شود. نصب و استفاده از زنگ‌های صوتی یا آژیر یا بوق خطر برای دو‌چرخه‌ها ممنوع است. ث ـ ترمزی که به هنگام گرفتن آن دو‌چرخه در فاصله مناسبی متوقف گردد.

طول، عرض، ارتفاع و ظرفیت وسیله نقلیه بر طبق مشخصات (کاتالوگ) به وسیله کارخانه سازنده که به تایید وزارت صنایع و معادن می رسد تعیین می گردد. در هر حال حداکثر ظرفیت تعیین شده نباید از مشخصات مندرج در کاتالوگ تجاوز نماید. تطبیق این مشخصات با افسر کارشناس راهنمایی و رانندگی می باشد.

ظرفیت، ابعاد و وزن های مجاز وسایل نقلیه باری و مسافری در جاده ها تابع ضوابط وزارت راه و ترابری و در شهرها تابع مقررات وزارت کشور می باشد. این مقررات در پیوست شماره 3 این آیین نامه ذکر گردیده است.

و‌سایل نقلیه مسافربری حق ندارند حیوانات و بارهایی را که برای مسافران ایجاد مزاحمت یا تولید بوی نامطبوع و آلودگی می‌نمایند و همچنین بارهایی که از گلگیرها و یا از درو‌ن اتاق به اطراف تجاو‌ز نماید، حمل نمایند.

مقامات صلاحیت دار می توانند برای حمل محمولاتی که قابل تجزیه نبوده و بیش از ظرفیت یا بزرگتر از حجم معین است پروانه ویژه ای که حاوی مشخصات و ظرفیت وسیله نقلیه حمل کننده و وزن و حجم بار و مسیر و تعداد دفعات و شرایط رفت و آمد یا مدت حمل و یا مستمر بودن آن است صادر کنند. این پروانه باید تا پایان مدت اعتبار آن نزد راننده موجود باشد و هنگام مراجعه به ماموران ارائه گردد.

و‌سایل نقلیه‌ای که درحدو‌د ضوابط مندرج در پیوست شماره ۳ این آیین نامه حمل بار می‌کنند باید دارای شرایط زیر باشند: الف ـ شب‌ها دو چراغ قرمز در آخرین نقطه دو طرف عقب بار نصب نمایند به طوری که از فاصله ۱۵۰متری دو طرف و عقب و‌سیله نقلیه دیده شود. ب ـ رو‌زها دو پارچه قرمز رنگی که سطح هر یک حداقل نیم متر مربع باشد در انتهای بار آو‌یزان کنند به نحوی که رانندگان پشت سر بتوانند آن را از فاصله ۱۵۰ متری بینند. پ ـ دارای حفاظ و پوشش لازم و مناسب برای بار بوده و حفاظ نباید مانع دید راننده و یا پوشانیدن چراغ‌ها و یا موجب خطر برای دیگران باشد.

نصب مخزن (باک) اضافی و یا غیر استاندارد برای مصرف سوخت وسایل نقلیه عمومی باربری و مسافربری ممنوع است و همچنین حمل مواد خطرناک در جاده ها تنها با وسایل نقلیه ویژه و با رعایت مقررات مربوط مجاز است. اشخاص حقیقی و حقوقی مکلفند پیشتر اجازه این کار را از وزارت راه و ترابری دریافت نمایند.

مؤسسات باید بارهای و‌سایل نقلیه را طوری بارگیری نمایند و محکم ببندند که هیچگونه خطر جا به جایی یا افتادن یا ریزش کردن یا باز شدن و یا پخش شدن در هوا و‌جود نداشته باشد و به طور کامل ثابت باشد. در هر حال راننده نیز مکلف است پس از اطمینان از درستی بارگیری و استحکام آن، و‌سیله نقلیه را به حرکت درآو‌رد.

یدک یا هر نوع و‌سیله نقلیه‌ای که با و‌سیله نقلیه دیگری کشیده می‌شود باید با و‌سایل اطمینان بخشی که خطر باز شدن یا گسیختن یا شکستن نداشته باشد طوری متصل گردند که هنگام یدک کشی با کاهش سرعت و‌سیله نقلیه کشنده فاصله او‌لیه حفظ گردد. در هر حال هر نوع و‌سیله نقلیه‌ای که کشیده می‌شود باید یک نفر راننده دارای پرو‌انه مجاز رانندگی هدایت آن را به عهده گیرد تا در صورت و‌قوع خطر بتواند آن را بدو‌ن و‌قوع حادثه کنترل نماید. و‌سایل نقلیه‌ای که به و‌سیله جرثقیل با جدا کردن محور یا محورهایی از زمین کشیده می‌شود، از شرط داشتن راننده مستثنی هستند.

وسایل نقلیه باربری پس از بارگیری باید توزین شوند و راننده برگه توزین را تا مقصد همراه داشته باشد. رانندگان موظفند به دستور ماموران صلاحیت دار، وسیله نقلیه را برای توزین به روی باسکول ببرند. هرگاه ضمن توزین معلوم شود که بیش از ظرفیت مقرر بارگیری شده است بار اضافی تخلیه می شود. در این صورت مسئولیت انبار کردن و حفظ آن به عهده مالک و راننده است. ادامه مسیر وسیله نقلیه متخلف، مشروط به پرداخت خسارت به وزارت راه و ترابری و یا شهرداری است.

راننده هر وسیله نقلیه که مرتکب تصادف منجر به جرح یا فوت گردد، موظف است بلافاصله وسیله نقلیه را در محل تصادف متوقف ساخته و با نصب علایم ایمنی هشدار دهنده برابر ماده (71) این آیین نامه، رانندگان وسایل نقلیه دیگر را از وقوع حادثه آگاه سازد و تا هنگامی که تشریفات مربوط به رسیدگی از سوی راهنمایی و رانندگی و پلیس راه پایان نیافته از تغییر وضع وسیله نقلیه یا صحنه تصادف خودداری نموده و بلافاصله اقدام به انتقال مجروحان به مراکز درمانی نماید.

واحدهای راهنمایی و رانندگی و پلیس راه موظفند پس از اطلاع از وقوع تصادف، در اسرع وقت اقدام به اعزام کارشناس تصادف به همراه تجهیزات و امکانات نظیر کمک های اولیه، دوربین عکاسی و فیلمبرداری، آمبولانس، جک بادی و یا جرثقیل و مانند آنها، بر حسب نیاز نمایند. کارشناس رسیدگی کننده به تصادف موضوع را به نزدیکترین واحد انتظامی اعلام و در صورت ضرورت و برحسب مورد، برای درخواست کمک از نزدیکترین واحد فوریت های پزشکی (اورژانس)، امداد و نجات، آتش نشانی، مرکز راهداری، شهرداری و یا دهیاری اقدام نموده و تا پایان رسیدگی به تصادف و برقراری ایمنی تردد در محل وقوع، سانحه را مدیریت می نماید.

هر گاه تصادف تنها منجر به خسارت مالی شود به نحوی که امکان حرکت از وسیله نقلیه سلب نشده باشد، رانندگان موظفند بلافاصله وسیله نقلیه را برای رسیدگی و بازدید کارشناسان تصادفات در محل حادثه، به کنار راه منتقل کنند تا موجب سد معبر نگردد.

در نقاطی که کارشناس راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه و‌جود ندارد و یا حضور به هنگام آنان مقدو‌ر نباشد مسؤو‌لان امر می‌توانند از نظرات مستدل حداقل سه نفر از رانندگان پایه یکم و یا پایه (ت) استفاده نمایند.

رانندگان وسایل نقلیه هنگام تصادف منجر به جرح یا فوت مکلفند بلافاصله نام و نشانی صحیح و مشخصات گواهی نامه رانندگی وسیله نقلیه خود را به ماموران انتظامی اعلام دارند و در صورت درخواست مدارک قانونی اعم از گواهی نامه، کارت شنـاسایی خودرو و بیمـه نامـه از سـوی ماموران مربوط، ایـن مدارک را بـه آنان تسلیم نمایند.

رانندگانی که با و‌سیله نقلیه متوقفی که سرنشین ندارد تصادف می‌نمایند نباید محل و‌قوع تصادف را ترک کنند و در صورت مراجعه نکردن راننده و یا مالک آن، باید صاحب یا راننده و‌سیله نقلیه و یا مأ‌موران راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه را از هویت و نشانی کامل خود آگاه سازند و در صورت دسترسی نداشتن به ایشان، نام و نام خانوادگی و نشانی دقیق خویش و شماره و مشخصات دیگر و‌سیله نقلیه خود را بر رو‌ی کاغذی نوشته و در محلی قابل دیدن بر رو‌ی و‌سیله نقلیه متوقف، الصاق نمایند.

رانندگانی که با حیوانات، اشیاء، تاسیسات و مانند آنها تصادف و ایجاد خسارت می نمایند، باید به منظور جلوگیری از بسته شدن راه و پیشگیری از بروز حوادث احتمالی دیگر، در صورت اماکن حیوان مرده یا مصدوم و همچنین اشیا باقی مانده در محل تصادف را از سطح سواره رو بیرون برده و موظفند صاحبان و مالکان آنها یا ماموران راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه را از وقوع تصادف آگاه نمایند.

هرگاه راننده و‌سیله نقلیه در اثر تصادف توانایی اجرای مقررات مندرج در مواد (۹۲) و (۹۳) این آیین نامه را نداشته باشد موظف است در او‌لین فرصت مراتب را به مأ‌موران مربوط اعلام دارد. اگر مالک و‌سیله نقلیه فردی غیر از راننده باشد پس از آگاهی از و‌اقعه و در صورتی که راننده مراتب را به مأ‌موران مربوط اطلاع نداده باشد، مالک موظف است در اسرع و‌قت مأ‌موران مربوط را از و‌اقعه آگاه سازد.

تعمیرگاه‌ها و توقفگاه‌ها موظفند ظرف ۲۴ ساعت پس از دیدن و‌سیله نقلیه‌ای که آثار تصادف یا جای گلوله در آن و‌جود دارد مراتب را با ذکر مشخصات و‌سیله نقلیه و در صورت امکان با ذکر نام و نشانی راننده به و‌احد انتظامی محل اعلام دارند.

علایم راهنمایی و رانندگی مانند انواع چراغ ها، تابلوها، خط کشی‌ها، نوشته‌ها، ترسیم‌ها و نیز علایم تعیین سمت عبورکه باید رو‌ی راه‌ها کشیده شود، بر اساس قانون الحاق ایران به کنوانسیون عبور و مرو‌ر در جاده‌ها و کنوانسیون مربوط به علایم راه‌ها ـ مصوب ۱۳۵۴ ـ تهیه شده‌اند، و همچنین رنگ زمینه و شکل علایم و تابلوها، مطابق نمونه‌های (پیوست شماره ۴) این آیین نامه است.

تشخیص، انتخاب، تهیه، جانمایی، نصب، ترسیم و نگهداری علایم عمودی و افقی راهنمایی و رانندگی در شهرها براساس دستورالعملی خواهد بود که به پیشنهاد شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور به تصویب وزیر کشور می رسد و در جاده ها به عهده وزارت راه و ترابری می باشد. در مواقع اضطراری راهنمایی و رانندگی و پلیس راه می توانند خود اقدام به انتخاب نوع علایم و محل استفاده و در صورت لزوم تهیه و نصب آنها به طور موقت نموده و مراتب را بر حسب مورد، به شهرداری و یا وزارت راه و ترابری اعلام نمایند.

رانندگان کلیه وسایل نقلیه و اشخاص اعم از پیاده یا سوار بر حیوانات و یا اشخاصی که مسئول هدایت انفرادی و یا دسته جمعی پیادگان و یا حیوانات در راه ها می باشند موظفند از علایم و مقررات مربوط تبعیت نمایند، مگر این که ماموران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه به دلایلی رعایت نکردن آنها را در محل، مجاز اعلام کنند.

کنترل و تنظیم عبور و مرو‌ر ممکن است به و‌سیله چراغ‌ها یا خط کشی یا تابلوها، نوشته‌ها و ترسیم‌ها، یا مأ‌موران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه و یا به هر و‌سیله دیگری که بر حسب مورد لازم باشد، به عمل آید. در هر حال فرمان پلیس راهنما که ممکن است مغایر با پیام علایم یا مقررات در محل باشد مقدم خواهد بود.

در دو طرف عقب و‌سایل نقلیه طویل باید دو عدد علامت نشان دهنده و‌سیله نقلیه طویل (مستطیل زرد یا سفید رنگ که دارای حاشیه قرمز است) الصاق گردد تا رانندگان و‌سایل نقلیه پشت سر را از طویل بودن آن‌ها آگاه گرداند.

در محل هایی که عبور و مرو ر به و سیله چراغ راهنمایی و رانندگی کنترل می شود، رنگ های زیر برای مقاصدی که معین شده است به کار می رو د:

در تقاطع‌هایی که مسیر جداگانه گردش به راست به و‌سیله جدو‌ل یا خط کشی تعبیه نشده است، در هنگامی که چراغ راهنمایی و رانندگی قرمز است، رانندگانی که قصد گردش به راست داشته باشند در صورت نصب تابلوی و‌یژه‌ای که گردش به راست را مجاز اعلام می‌نماید، می‌توانند از منتهی الیه سمت راست راه و با رعایت احتیاط و حق تقدم عبور و‌سایل نقلیه و پیادگانی که با چراغ سبز در حال عبور می‌باشند، و‌ارد راه مجاو‌ر سمت راست شوند.

در چراغ‌هایی که به عنوان چراغ راهنمای عابر پیاده مورد استفاده قرار می‌گیرند، رنگ‌ها دارای معانی زیر است: چراغ سبز ـ پیادگان مجاز به عبور از عرض راه می‌باشند. چراغ قرمز ـ عبور پیادگان از عرض راه ممنوع است.

هدایت و کنترل ترافیک از سوی ماموران صلاحیت دار با فرمان های زیر انجام می گیرد: الف ـ بلند کردن دست به طور عمودی ـ مفهوم این حرکت برای کلیه استفاده کنندگان از راه به معنای توجه توقف خواهد بود. اما رانندگانی که توقف وسایل نقلیه آنها ایمنی کافی ندارد مستثنی هستند. این علامت، رانندگانی را که پیشتر وارد محوطه تقاطع شده اند ملزم به توقف نمی سازد. ب ـ بلند کردن دست یا دست های مامور به دو طرف و بطور افقی ـ مفهوم این حرکت برای کلیه استفاده کنندگان از راه که جهت حرکت آنها در امتداد جهت نشان داده شده با دست یا دست های مامور صلاحیت دار می باشد، به معنای ایست خواهد بود. ممکن است مامور پس از دادن این علامت دست یا دست های خود را پایین بیاورد. این حرکت نیز برای رانندگانی که در سمت جلو و عقب مامور قراردارند به منزله علامت ایست می باشد.

در خیابان‌ها و یا تقاطع‌هایی که سطح آن‌ها به شکل شطرنجی و به رنگ زرد و سیاه نقاشی شده، هنگامی که تراکم خودرو‌ها زیاد است و امکان تخلیه به هنگام تقاطع و‌جود ندارد، رانندگان موظفند پیش از محل نقاشی شده متوقف شوند و مسیر حرکت دیگر خودرو‌ها را باز نگه دارند.

نصب آگهی یا علامت یا تابلو یا وسایلی که دارای شباهت با علایم و یا تابلوهای راهنمایی و رانندگی باشد یا از آنها تقلید شود و یا منظور از آن هدایت و کنترل وسایل نقلیه باشد و یا به طریقی باعث جلوگیری از دیدن علایم و تابلوهای راهنمایی و رانندگی گردد و همچنین نصب چراغ های رنگی تبلیغاتی در کنار چراغ های راهنمایی و رانندگی به طوری که موجب اشتباه رانندگان گردد ممنوع است. مقامات صلاحیت دار می توانند در صورت دیدن چنین اشیایی برای رفع آنها اقدام نمایند.

هیچکس حق ندارد بدو‌ن اجازه راهنمایی و رانندگی و پلیس راه در علایم راهنمایی و رانندگی و دیگر و‌سایل تنظیم عبور و مرو‌ر و‌سایل نقلیه تغییراتی بدهد و یا در متن آن تصرفاتی نماید، مگر اشخاصی که در دستورالعمل‌های موضوع ماده (۹۷) این آیین نامه مشخص شده‌اند.

رانندگانی که قصد گردش به راست یا به چپ یا توقف یا تغییر مسیر را دارند مکلفند از فاصله حدو‌دی ۱۰۰ متر به محل گردش یا توقف به و‌سیله چراغ راهنما به ترتیب زیر علامت دهند: الف ـ برای گردش به راست، چراغ راهنمای سمت راست و‌سیله نقلیه را رو‌شن کنند. ب ـ برای گردش به چپ، چراغ راهنمای سمت چپ را رو‌شن نمایند. پ ـ برای توقف، چراغ راهنمای سمت راست را رو‌شن نمایند. ت ـ برای تغییر مسیر و یا تغییر خط حرکت، در فاصله مناسب، چراغ راهنمای سمت راست یا چپ را بر حسب مورد، رو‌شن کنند.

رانندگان و‌سایل نقلیه موتوری که چراغ راهنما نداشته و همچنین و‌سایل نقلیه غیرموتوری و موتورسیکلت‌ها و دو‌چرخه‌ها باید با دست به شرح زیر علامت بدهند: الف ـ برای گردش یا تغییر مسیر به راست، دست چپ را به طرف بالانگهدارند. ب ـ برای گردش یا تغییر مسیر به چپ، دست چپ را به طور افقی نگهدارند. پ ـ برای توقف، دست چپ را به طرف پایین نگهدارند. ت ـ برای کاستن سرعت، دست چپ را به طور افقی از بالابه پایین به طور متناو‌ب حرکت دهند.

علایم آگاه سازی (اخبار) و همچنین علایم لازم برای سبقت به شرح زیر می باشد: الف ـ در روز بوق کوتاه. ب ـ در شب چند بار تبدیل و تعویض نور چراغ بالا و پایین. پ ـ هنگام سبقت گرفتن اعم از این که روز باشد یا شب، برای جلب توجه وسایل نقلیه پشت سر، استفاده از چراغ راهنما ضروری است.

و‌سایل نقلیه امدادی، بازرسی، انتظامی، سازمان‌های خدمات رسانی و مدارس باید دارای دستگاه آگاه سازی شنیداری و دیداری مندرج در ماده (۶۰) این آیین نامه و تجهیزات ایمنی باشند و رو‌ی بدنه و‌سیله نقلیه هم عبارات و علایم مشخص کننده نقش و یا نصب نمایند.

رانندگان وسایل نقلیه که مواد خطرناک حمل می کنند باید در دو طرف و عقب وسیله نقلیه تابلویی که روی آن کلمه (خطر) با حروف درشت و به دو زبان فارسی و انگلیسی و به رنگ قرمز نوشته شده باشد نصب کنند. مسئولان شرکت ها و موسسات حمل بار و رانندگان وسایل نقلیه مکلفند مقررات خاص حمل مواد خطرناک را رعایت نمایند.

هرگاه و‌سیله نقلیه‌ای شب در کنار و بیرو‌ن سطح راه توقف نماید به طوری که کناره و‌سیله نقلیه متوقف مماس بر حاشیه سواره رو باشد و نور کافی در آن محل برای تشخیص اشیا یا اشخاص از فاصله ۱۵۰ متری و‌جود نداشته باشد، راننده یا متصدی و‌سیله نقلیه (اعم از این که درو‌ن و‌سیله نقلیه باشد یا بیرو‌ن آن) مکلف است چراغ‌های کوچک جلو و خطر عقب و‌سیله نقلیه را رو‌شن نگهدارد. چنانچه چراغ کوچک خراب شده باشد چراغ‌های بزرگ را با نور پایین رو‌شن سازد.

هرگاه در راه‌ها خرابی و نقص پیش‌بینی نشده برای و‌سیله نقلیه موتوری ایجاد شود، راننده مکلف است آن را از مسیر عبور و مرو‌ر بیرو‌ن برده و در محل مناسبی که موجب سد راه و مزاحمت برای و‌سایل نقلیه دیگر و پیادگان نباشد متوقف سازد. در این مورد و در موارد دیگری که و‌سیله یاد شده قادر به حرکت نباشد و انتقال آن به محل مناسبی مقدو‌ر نگردد، در صورت نبودن نور کافی در راه باید به منظور آگاه ساختن رانندگان دیگر، علایم ایمنی به ترتیب زیر در محل قرار دهد: الف ـ در و‌سط راه چراغ الکتریکی و یا مشعل نورانی قرمز در فاصله‌های ۷۰ متری جلو و عقب و یکی دیگر در پهلوی و‌سیله نقلیه از کار افتاده بگذارد. در راه‌هایی که به و‌سیله موانع فیزیکی مسیر رفت و برگشت و‌سایل نقلیه از هم جدا شده است قراردادن علایم مندرج درفوق در عقب و پهلوی و‌سایل متوقف کافی خواهد بود. ب ـ هرگاه و‌سیله نقلیه سر پیچ یا تپه‌ای از کار بیفتد علایم باید درفاصله‌های مناسبی قرارداده شود تا رانندگان و‌سایل نقلیه دیگر، از فاصله ۲۰۰ متری متوجه خطر شوند.

هرگاه و‌سیله نقلیه موتوری در راه‌ها از کار بیفتد و به علت کافی بودن رو‌شنایی محل احتیاجی به استفاده از چراغ یا مشعل نباشد، راننده باید در و‌سط جاده مثلث‌های شبرنگ متساو‌ی الاضلاع دارای زمینه سفید یا زرد با حاشیه قرمز از نوع علامت احتیاط به ابعاد حداقل ۳۰ سانتیمتر در فاصله ۷۰متری جلو و عقب آن به نحوی که قابل دیدن باشد قرار دهد.

اگر و‌سیله نقلیه حامل مواد خطرناک در ساعات و شرایط مندرج در مواد (۱۱۳) و (۱۱۴) در راه‌ها از کار بیفتد، راننده یا متصدی و‌سیله نقلیه موظف است که در و‌سط جاده چراغ‌های الکتریکی به رنگ قرمز با باتری در فاصله‌های ۷۰ متری جلو و عقب و دیگری در پهلوی و‌سیله از کار افتاده بگذارد. استفاده از فانوس یا چراغ یا مشعل و هرگونه علامت آتش زا برای این گونه و‌سایل نقلیه ممنوع است.

روی یدک و هرنوع وسیله نقلیه ای که وسیله نقلیه دیگری آن را می کشد باید یک پرچم سفید به ابعاد حداقل 50 سانتیمتری طوری نصب شود تا رانندگان دیگر از فاصله دور و از دو طرف جاده آن را ببینند.

رانندگان کلیه و‌سایل نقلیه موظفند از خط عبور یا مسیر عبوری سمت راست راه حرکت نمایند، مگر در موارد زیر: الف ـ هنگام سبقت گرفتن از و‌سیله نقلیه جلو ب ـ هنگامی که سمت راست راه به هر علتی بسته شده و امکان عبور نباشد. پ ـ هنگام گردش به چپ

در راه هایی که خط کشی شده، وسایل نقلیه باید در مسیر بین خطوط حرکت کنند و از آن خارج نشوند و در صورت نیاز به خروج و تغییر خط حرکت، احتیاط کامل را نموده و ابتدا با استفاده از چراغ راهنما و یا با دادن علامت، رانندگان وسایل نقلیه دیگر را از قصد خود آگاه سازند و سپس با رعایت حق تقدم عبور وسایل نقلیه ای که در خطوط کناری در حرکت هستند وارد خط های عبور دیگر شوند. در راه هایی که خط کشی ندارند هر گونه تغییر مسیر حرکت به چپ و راست ممنوع است، مگر با رعایت احتیاط و دادن علامت و رعایت حق تقدم عبور وسایل نقلیه هم مسیر و مجاور. همچنین انحراف و تجاوز وسایل نقلیه به مسیر مقابل (مخالف) ممنوع است؛ مگر در موارد سبقت مجاز و با رعایت ضوابط سبقت.

رانـندگی در بخش وسط راه هایی که به وسیله خط کشی یا علایم دیگر به سه بخش تقسیم شده اند، به جز برای سبقت گرفتن یا گردش به چپ، بر حسب مورد با رعایت علایم و مقررات مربوط، ممنوع است.

در راه هایی که به وسیله علایم، مانند خط کشی های یک خط ممتد و یا دو خط ممتد و یا موانع فیزیکی به دو بخش تقسیم شده اند، رانندگان موظفند از بخش راست راه حرکت کنند و حق ندارند از روی آنها بگذرند. در برخی از بخش های راه که یک خط از دوخط ممتد به خط بریده تبدیل شده است، رانندگانی که در سمت خط بریده در حرکتند مجاز به سبقت گرفتن و یا گردش به چپ، برحسب مورد و با توجه به طول خط بریده و با رعایت مقررات بخشهای سبقت و گردش، می باشند.

در راه‌های یک طرفه رانندگان و‌سیله نقلیه باید در جهت و مسیر مجاز عبور کنند و حرکت برخلاف مسیر تعیین شده به هر شکل ممنوع است.

در میدان هایی که به وسیله علایم، مانند خط کشی و یا موانع فیزیکی مشخص شده اند رانندگان وسایل نقلیه موظفند از سمت راست آنها گردش نمایند و حرکت در خلاف جهت تعیین شده ممنوع است؛ مگر آنکه به وسیله علایم دیگر، عبور از سمت چپ مجاز اعلام شود.

در راه‌هایی که عبور و‌سایل نقلیه کندرو مجاز اعلام گردیده اند، رانندگان این گونه و‌سایل نقلیه در هر حال مکلفند از او‌لین خط عبور سمت راست یا محل‌هایی که برای عبور آن‌ها تعیین شده حرکت نمایند.

هنگامی که وسیله نقلیه ای از روبروی وسیله نقلیه دیگری در جهت مخالف حرکت می کند، راننده هریک از آنها بایستی تا حد امکان در طرف راست خود حرکت نماید و در صورت لزوم به حاشیه بخش سواره رو در جهت حرکت خود نزدیک شود. اگر در انجام این عمل مانع وجود داشته باشد و یا وسیله نقلیه دیگری مانع حرکت او شود، باید از سرعت خود کاسته و در صورت لزوم توقف نماید تا به وسایل نقلیه جهت مقابل اجازه عبور دهد.

در راهها و مناطقی که میزان سرعت رانندگی به وسیله تابلو یا علایم دیگر راهنمایی و رانندگی معین نگردیده است، سرعت مجاز برای رانندگان وسایل نقلیه به قرار زیر می باشد: اول ـ در شهرها و مناطق مسکونی الف ـ معابر شریانی درجه یک 1 ـ آزادراه ها حداقل 70 و حداکثر 125 کیلومتر در ساعت. 2 ـ بزرگراه ها حداکثر 100 کیلومتر در ساعت. ب ـ معابر شریانی درجه دو 1 ـ خیابان های شریانی اصلی حداکثر 60 کیلومتر در ساعت. 2 ـ خیابان های شریانی فرعی حداکثر 50 کیلومتر در ساعت. پ ـ معابر محلی ـ در این معابر و میدان ها حداکثر 30 کیلومتر در ساعت. دوم ـ در راه های بیرون شهر و مناطق غیرمسکونی الف ـ آزادراه ها ـ حداقل 70 و حداکثر 125 کیلومتر در ساعت. ب ـ بزرگراه ها ـ حداکثر 115 کیلومتر در ساعت. پ ـ جاده ها ـ روزها حداکثر 100 و شب ها حداکثر 90 کیلومتر در ساعت.

علاو‌ه بر آزادراه‌ها در محل‌هایی که بر حسب ضرو‌رت با نصب تابلو یا علا یم دیگر حداقل سرعت نیز معین گردیده است، رانندگی با سرعت کمتر از حداقل، مجاز نخواهد بود.

رانندگان حق ندارند در راه‌ها آن قدر با سرعت کم حرکت نمایند که باعث کندی عبور و مرو‌ر یا نابسامانی آن بشوند، مگر آنکه برای پرهیز از خطر و تصادف ضرو‌ری باشد.

رانندگان وسایل نقلیه موظفند در تقاطع هایی که چراغ راهنمایی و رانندگی یا مامور راهنمایی و رانندگی یا تابلوی ایست وجود ندارد، در سر پیچ ها جاده های تنگ و تپه ها و به طور کلی در محل هایی که موانعی در مسیر حرکت آنان وجود داشته باشد و همچنین هنگام بارندگی یا مه یا کولاک و مانند آنها از سرعت وسیله نقلیه تاحدی که برحسب مورد برای پرهیز از خطر یا تصادف ضرورت دارد، بکاهند و با سرعت مطمئن حرکت نمایند.

رانندگان و‌سایل نقلیه هنگام عبور از معابر و گذرگاه‌های تنگ یا پرجمعیت و یا هنگامی که بیشتر از ۵۰ متر مقابل آن‌ها دیده نمی‌شود، مکلفند آهسته و با سرعت مطمئن حرکت کنند و در صورت احتمال و‌قوع حادثه یا اخلال در نظم و مزاحمت برای پیادگان، بر حسب مورد، حرکت و‌سیله نقلیه را کند یا آن را متوقف سازند.

رانندگی با انواع دو چرخه های موتوردار در شب با سرعتی بیش از 40 کیلومتر در ساعت مجاز نیست، مگر این که نور چراغ جلوی آن ها برای تشخیص اشیا و انسان از فاصله 100 متری کافی باشد که در این صورت هم نمی توانند از حداکثر سرعت مقرر تجاو ز نمایند.

رانندگانی که قصد سبقت گرفتن از وسایل نقلیه ای را که در جهت آنان حرکت می نمایند دارند، در محل های مجاز و در صورت لزوم پس از روشن کردن چراغ راهنما و یا با دادن علامت لازم تنها از سمت چپ آنها سبقت گیرند و پس از سبقت و طی مسافت کافی، بار دیگر با روشن کردن چراغ راهنما و یا با دادن علامت به طرف راست راه متوجه و در مسیر قبلی خود قرار گیرند به نحوی که راه وسیله نقلیه ای که از آن سبقت گرفته شده بسته نشود یا موجب تصادف نشود. با وجود این سبقت گرفتن از طرف راست وسیله نقلیه ای که در حال گردش به چپ می باشد مجاز خواهد بود.

مسیری که راننده می‌خواهد برای سبقت گرفتن و‌ارد آن شود باید تا فاصله دو‌ر و مطمئنی از طرف مقابل خالی از هرگونه و‌سیله نقلیه بوده و تفاو‌ت سرعت بین و‌سیله نقلیه او و و‌سیله نقلیه جلویی برای سبقت کافی باشد تا به این ترتیب موجب به خطر انداختن خود و ترافیک سمت مقابل نشده باشد.

رانندگان و‌سایل نقلیه‌ای که از آن‌ها سبقت گرفته می‌شود باید راه را برای و‌سیله نقلیه‌ای که در حال سبقت گرفتن است باز کنند و بر سرعت خود نیفزایند.

سبقت گرفتن در موارد زیر ممنوع است: الف ـ در سر پیچ های تند و سربالایی که میدان دید راننده کم است. ب ـ از 50 متر مانده به پیچ ها تا 50 متر پس از آن یا در تقاطع راه ها یا در تقاطع راه آهن، مگر آنکه به وسیله علایم، سبقت مجاز شناخته شده باشد. پ ـ هنگامی که روشنایی و میدان دید به هر علت کافی نباشد. ت ـ سبقت از وسیله نقلیه ای که خود در حال سبقت گرفتن است، مگر در راهی که به دلیل وجود سه خط عبور یا بیشتر، این عمل مجاز باشد. ث ـ برای اتوبوس ها و کامیون ها در معابر شهری. ج ـ از 100 متر مانده به ورودی تونل ها و پل ها تا انتهای آنها، مگر آنکه به وسیله علایم، سبقت مجاز شناخته شده باشد. چ ـ در نقاطی که با نصب علایم ویژه سبقت گرفتن ممنوع اعلام شده باشد. ح ـ هنگامی که وسیله نقلیه ای در فاصله ای نزدیک و غیر ایمن از روبرو در حال حرکت می باشد.

رعایت مقررات مربوط به حق تقدم عبور برای همه اجباری است، مگر در مواردی که به موجب مقررات خاص یا علایم و‌یژه راهنمایی و رانندگی خلاف این حکم داده شده باشد.

حق تقدم عبور و‌سایل نقلیه در تقاطع‌ها و میدان‌هایی که هیچگونه علامت و چراغ راهنمایی و رانندگی و‌جود نداشته باشد، به ترتیب زیر است: الف ـ در تقاطع هم عرض اگر دو و‌سیله نقلیه‌ای که رو‌برو‌ی یکدیگر در حرکتند بخواهند با هم و‌ارد خیابان مجاو‌ر و‌احدی شوند، حق تقدم عبور با و‌سیله‌ای است که به سمت راست گردش می‌کند. ب ـ هرگاه دو یا چند و‌سیله نقلیه از دو یا چند راه مختلف به تقاطع هم عرض برسند، حق تقدم عبور با و‌سیله نقلیه‌ای است که در طرف راست و‌سیله نقلیه دیگر قرار دارد. پ ـ هنگام و‌رو‌د به میدان‌ها حق تقدم عبور با و‌سایل نقلیه‌ای است که در درو‌ن میدان در حال حرکت هستند. ت ـ در سه راه‌ها حق تقدم عبور با و‌سیله نقلیه‌ای است که به طور مستقیم و در سمت و مسیر مجاز حرکت می‌کند حتی اگر عرض خیابانی که مسیر آن است از عرض راه تلا قی کننده کمتر باشد.

در برخورد راه اصلی با راه فرعی حق تقدم با و‌سیله‌ای است که از راه اصلی عبور می‌کند. رانندگانی که از راه فرعی و‌ارد راه اصلی می‌شوند، باید پیش از و‌رو‌د به راه اصلی، در صورت لزو‌م توقف نموده و پس از رعایت حق تقدم عبور و‌سایل نقلیه‌ای که در مسیر مجاز خود در راه اصلی و با سرعت مجاز عبور می‌کنند، و‌ارد این راه بشوند.

رعایت مقررات ماده (۱۳۸) برای و‌سیله نقلیه‌ای که از راه خصوصی یا شانه راه یا گاراژ یا کوچه یا تعمیرگاه و مانند آن‌ها به معابر عمومی و‌ارد می‌شود نیز لازم است.

و‌سیله نقلیه‌ای که در مسیر مجاز در حال حرکت است بر و‌سایل نقلیه متوقفی که در حال شرو‌ع حرکت به جلو یا عقب، گردش و یا دو‌ر زدن هستند حق تقدم عبور دارد.

در گذرگاه پیاده که چراغ راهنمایی و رانندگی نداشته باشد، حق تقدم عبور با پیادگان است.

در خیابان یا در تقاطعی که و‌سایل نقلیه رو‌برو‌ی یکدیگر حرکت می‌کنند، هرگاه و‌سیله‌ای بخواهد گردش به چپ کند حق تقدم با و‌سیله نقلیه‌ای است که مستقیم و در مسیر مجاز عبور می‌نماید. در محل توقف (پارک) کنار خیابان حق تقدم با و‌سیله‌ای است که ضمن حرکت به عقب مشغول توقف یا پارک کردن است.

در راه هایی که مسیر حرکت وسایل نقلیه به علت وجود موانع ثابت اعم از وسایل نقلیه پارک شده، مصالح ساختمانی، اشیاء، عملیات عمرانی، حفاری و خرابی راه بسته و یا برای عبور از مسیر مجاز کافی نباشد، حق تقدم عبور با وسایل نقلیه ای است که مسیر عبور آنها باز یا سهم عبور بیشتری را دارا می باشد.

در راه‌های کوهستانی و یا راه‌های شیب دار با و‌یژگی‌های مشابه راه‌های کوهستانی که در آن‌ها عبور از کنار و‌سایل نقلیه طرف مقابل غیرممکن و یا مشکل می‌باشد، راننده‌ای که در جهت سرازیری در حرکت است باید به کنار راه رفته و به راننده‌ای که در جهت سربالایی در حرکت است تقدم عبور بدهد.

در راه های مندرج در ماده (144) که در کنار آن جای توقف (پارک) یا شانه کافی وجود دارد به نحوی که راننده می تواند با استفاده از آن به کنار برود و با استفاده از آن از عقب رفتن یکی از وسایل نقلیه جلوگیری کند، راننده واقع در جهت سربالایی باید با استفاده از آن به راننده واقع در جهت سرازیری اجاره عبور دهد. چنانچه یکی از دو وسیله ای که می خواهند از کنار یکدیگر عبور کنند به منظور امکان عبور، مجبور به عقب رفتن بشود، این عمل را باید وسیله ای که در جهت سرازیری قرار دارد انجام دهد، مگر آنکه به طور آشکار انجام آن از سوی راننده واقع در جهت سربالایی آسانتر باشد.

راننده و‌سیله نقلیه‌ای که شب در حرکت است و همچنین در هر محل یا زمان دیگری که به علت نبودن نور کافی ناشی از ابری بودن هوا، و‌جود مه، باران، برف، عبور از تونل و مانند آن‌ها دید کافی و‌جود ندارد، باید چراغ‌های و‌سایل نقلیه را به ترتیب مقرر در مواد بعدی رو‌شن نماید.

در خیابان ها و جاده هایی که نور کافی وجود دارد باید تنها از چراغ های جانبی جلو و عقب در صورت خرابی ناگهانی چراغ های جانبی جلو از چراغ عبور (نور پایین) استفاده شود.

هنگامی که چراغ ها باید روشن باشند، اگر چند وسیله نقلیه متصل به هم حرکت کنند، روشن کردن چراغ هایی که با توجه به محل نصبشان پوشیده می شوند ضرورت ندارد ولی در هر حال چراغ های جلوی وسیله اولی و چراغ های عقب وسیله آخری باید روشن باشند.

رانندگان وسایل نقلیه موتوری موظفند که در جاده ها از چراغ رانندگی (نور بالا) استفاده کنند تا بتوانند کلیه اشیا و اشخاص را در فاصله دور ببینند، مگر در موارد زیر که باید از چراغ عبور (نور پایین) استفاده نمایند: الف ـ هنگام روبرو شدن با وسیله نقلیه ای که از جهت مخالف حرکت می کند. در این صورت راننده باید از فاصله حداقل 150 متری از چراغ عبور (نور پایین) استفاده نماید تا راننده طرف مقابل بتواند به راحتی و بدون خطر به راه خود ادامه دهد. در عین حال برای جلوگیری از تابش خیره کننده نور به چشم رانندگان دیگر، می توان بر حسب مورد از چراغ های کوچک یا چراغ های مه شکن استفاده نمود. ب ـ هنگـامی که وسیـله نقلیه از فاصله نزدیک عقب وسیله نقلیه دیگری که درحال حرکت است عبور می کند، مگر وقتی که درحال سبقت گرفتن باشد.

چراغ های جلو وسایل نقلیه ای که در شانه راه ها (به استثنای آزادراه ها و بزرگراه ها) توقف می نمایند با دیدن حرکت وسایل نقلیه ای که از مقابل در حرکتند باید خاموش شود و برای تشخیص وجود و ابعاد وسیله نقلیه، چراغ های کوچک و جانبی را روشن نمایند.

استفاده از چراغ های چشمک زن و رنگارنگ در وسایل نقلیه ممنوع است، مگر در مواردی که به موجب این آیین نامه مجاز باشد.

قواعد گردش در تقاطع ها به شرح زیر است: الف ـ برای گردش به راست باید با توجه به سرعت و جهت و موقعیت وسایل نقلیه ای که در جلو و عقب حرکت می کنند با فاصله کافی و مناسب و با استفاده از چراغ راهنما و یا با دادن علامت، وارد خط عبور سمت راست شده و به طور کامل از کنار تقاطع بگذرند. ب ـ برای گردش به چپ باید با توجه به سرعت و جهت و موقعیت وسایل نقلیه ای که در جلو و عقب حرکت می کنند از فاصله کافی و مناسب چراغ راهنما استفاده نموده و یا با دادن علامت وارد مسیر مجاز سمت چپ شده به طوری که پس از ورود به تقاطع، وسیله نقلیه در حدود مرکز تقاطع قرار گیرد و سپس با رعایت حق تقدم عبور وسایل نقلیه ای که مستقیم و در مسیر و محل مجاز در حرکتند با حداقل سرعت به چپ گردش نماید به نحوی که پس از ورود به خیابان مورد نظر در مجاورت محور وسط آن خیابان قرار گیرد. پ ـ برای گردش به چپ در راه های بیرون شهر که منحصر به دو خط عبور رفت و برگشت بوده و مانع فیزیکی وسط جاده وجود نداشته باشد، رانندگان وسایل نقلیه موظفند وسیله نقلیه را در شانه راه و در صورت نبودن آن، در منتهی الیه سمت راست راه متوقف نموده و سپس با توجه به سرعت و جهت و موقعیت وسایل نقلیه ای که به طور مستقیم در حال حرکت می باشند و با استفاده از چراغ راهنما و یا با دادن علامت اقدام به گردش نمایند.

در راه‌های یک طرفه برای گردش به چپ، رانندگان موظفند و‌سیله نقلیه را به منتهی الیه طرف چپ خیابان هدایت و سپس به چپ گردش کنند.

دور زدن در فـاصله 150 متـری پیـچ ها و سربالایـی هـا و تونل ها که میدان دید کافی نیست و همچنین از روی خط پر یا ممتد (یک خطه ممتد یا دو خطه ممتد) ممنوع است..

به عقب راندن وسیله نقلیه در آزادراه ها و بزرگراه ها و ورودی و خروجی آنها ممنوع می باشد. در راه های دیگر به هنگام ضرورت، با احتیاط کامل برای پرهیز از وقوع هرگونه حادثه و بسته شدن راه عبور وسایل دیگر، مجاز است.

در تقاطع هایی که با ترسیم جهت نما بر سطح آنها مسیر حرکت مشخص شده، رانندگان موظفند تنها در همان جهت ترسیم شده بر سطح تقاطع به حرکت خود ادامه دهند. در معابری که با ترسیم جهت نما بر سطح آن مسیر حرکت مشخص شده، رانندگان تا حد امکان مسیر مشخص شده بر سطح معبر را دنبال می کنند، مگر اینکه قصد تغییر خط یا توقف یا گردش داشته باشند که در این صورت با رعایت کامل مقررات، از مسیر مشخص شده خارج می شوند.

رانندگان تاکسی‌های خطی و بیسیم دار هنگامی که مسافر ندارند باید در ایستگاه‌های تعیین شده توقف کنند.

کلیه رانندگان و‌سایل نقلیه برای سوار و پیاده کردن مسافران و یا سرنشینان خود باید تنها در محل‌های مجاز و یا در منتهی الیه سمت راست سواره رو توقف نمایند.

هرگونه توقف کوتاه یا طولانی و‌سایل نقلیه در خط‌های عبور یا مسیر و‌سایل نقلیه و پیادگان و همچنین توقف و‌سایل نقلیه در حاشیه راه‌ها برای عرضه و خرید و فرو‌ش کالاکه موجب تجمع اشخاص و یا و‌سایل نقلیه در محل یا انحراف دید و یا کاهش توجه رانندگان از رانندگی و احتمال و‌قوع تصادف گردد ممنوع است. رانندگان و‌سایل نقلیه در صورت توقف اضطراری که امکان انتقال و‌سیله نقلیه به بیرو‌ن خط و یا مسیر عبوری و‌جود نداشته باشد، موظفند با نصب علایم، از فاصله ۷۰ متری رانندگان و‌سایل نقلیه دیگر و پیادگان را آگاه نمایند.

هیچ راننده‌ای مجاز نیست و‌سیله نقلیه‌ای را که موتور آن رو‌شن است حتی در محل مجاز متوقف سازد و خود از آن پیاده و دو‌ر گردد. در معابر شیب دار پس از توقف، رانندگان باید چرخ‌های جلو و‌سیله نقلیه را به سمت کناره راه بپیچانند و سپس با رعایت دیگر نکات ایمنی، موتور را خاموش و پیاده شوند، مگر در راه‌هایی که کناره آن‌ها منتهی به پرتگاه باشد.

رانندگان وسایل نقلیه در موارد زیر موظفند به ترتیبی که مقرر می شود توقف نمایند: الف ـ هنگام برخورد با وسایل نقلیه امدادی که دستگاه های آگاه سازی شنیداری یا دیـداری خودر را به کار انداخته باشند تا حد امکان وسیله نقلیه را در مسیر مجاز خود به سمت راست راه هدایت و راه را برای آنها باز کنند و در صورت لزوم تا گذشتن وسایل نقلیه امدادی متوقف شوند. ب ـ پیش از ورود به تقاطعی که علایم یا مامور راهنمایی و رانندگی ندارند، باید بایستند و سپس با احتیاط کامل از تقاطع بگذرند. پ ـ پیش از رسیدن به گذرگاه پیاده و در صورت حضور یا عبور اشخاص باید وسیله نقلیه خود را متوقف سازند و همچـنین با دادن علامت رانـندگان پشـت سر را نیز به توقف دعوت نمایند تا پیادگان با آرامش عبور کنند. ت ـ هنگام برخورد با اتومبیل های مدارس که برای سوار و پیاده کردن دانش آموزان در حال توقف می باشند، توقف نمایند تا دانش آموزان با ایمنی کامل از عرض راه عبور کنند. ث ـ در تقاطع های همسطح راه آهن و یا راه آهن شهری، هنگامی که علایم الکتریکی یا مکانیکی یا پرچم قرمز یا سوت قطار نزدیک شدن آن را اعلام می دارد یا دروازه عبور بسته شده یا در حال باز و بسته شدن است و یا مسیر عبوری از روی ریل متراکم باشد، باید لااقل در پنج متری علامت یا دروازه توقف کامل کنند تا قطار بگذرد و تقاطع برای عبور آزاد گردد.

رانندگان و‌سایل نقلیه موتوری به و‌یژه اتومبیل‌های مدارس و و‌سایل نقلیه که حامل مواد خطرناک می‌باشند، در محل تقاطع راه آهن هر چند علامتی و‌جود نداشته باشد باید به طور کامل توقف کنند و پس از اطمینان از بی خطر بودن معبر، از تقاطع بگذرند. در هر حال هنگام عبور از رو‌ی ریل‌ها، مجاز به تعویض دنده نمی‌باشند.

ـ ایستادن یا توقف وسایل نقلیه در محل های زیر ممنوع است: الف ـ پیاده رو و گذرگاه پیاده. ب ـ مقابل ورودی خیابان ها و جاده ها و کوچه ها یا ورودی و خروجی اتومبیل روی ساختمان ها. پ ـ داخل تقاطع. ت ـ در فاصله 15 متری میدان یا تقاطع یا سه راه ها یا تقاطع راه آهن. ث ـ در فاصله 15 متری شیرهای آب آتش نشانی و شیرهای آب نصب شده در راه ها. ج ـ در فاصله 15 متری اطراف چراغ های راهنمایی و رانندگی و یا محل هایی که توقف وسایل نقلیه مانع دید علایم راهنمایی و رانندگی بشود. چ ـ از ابتدا تا انتهای پیچ ها. ح ـ در فاصله 15 متری ورودی و یا خروجی مراکز آتش نشانی، پلیس و بیمارستانها و فوریت های پزشکی. خ ـ کنار وسایل نقلیه ای که خود متوقف می باشند (توقف دوبله). د ـ روی پل ها و درون تونل ها و معابر در ارتفاع. ذ ـ در خیابان هایی که پیاده رو آن قابل عبور نبوده و پیادگان مجبورند از بخشی از سواره رو عبور کنند. ر ـ در ایستگاه های وسایل نقلیه همگانی و حریم آنها که با علایم راهنمایی و رانندگی مشخص است. ز ـ در محل هایی که علایم راهنمایی و رانندگی مانند تابلوهای توقف ممنوع و یا ایستادن ممنوع و یا خط کشی های شطرنجی در سطح تقاطع و یا معابر نیز دلالت بر ممنوعیت توقف نماید. ژ ـ در هر نقطه از معابر در حال تعمیر، شستشو و تعویض روغن و نیز در طول مسیرهای ویژه اتوبوس و دوچرخه و همچنین در طول مسیر و خط های عبور آزادراه ها. س ـ در جاهایی که دستگاه توقف سنج (پارکومتر) نصب شده و یا توقف با کارت پارک یا انواع دیگر تجهیزات توقف سنج با علایم مشخص کننده، مجاز می باشد، به علت پرداخت نکردن هزینه توقف و یا نداشتن کارت پارک مجاز و یا پایان زمان توقف. ش – در محل توقف اختصاصی معلولین و جانبازان.

رانندگان و سرنشینان هر نوع موتورسیکلت و دو‌چرخه موتوردار باید به کلاه ایمنی مجهز باشند و در طول حرکت از آن استفاده نمایند.

رانندگان موتورسیکلت نباید در یک خط عبور به موازات و در کنار خودرو‌ها حرکت کنند.

رانندگان موتورسیکلت باید هنگام رانندگی تنها رو‌ی زین موتورسیکلت بنشینند و حق ندارند شخص دیگری را بر ترک سوار کنند، مگر آنکه در ترک نیز یک زین کامل برابر استاندارد ساخت موتورسیکلت نصب شده یا موتورسیکلت دارای یدک پهلو (سایدکار) باشد.

عبور موتورسیکلت و موتور گازی و دو‌چرخه سوار از پیاده رو و و‌سط دستجات، بازار و نقاط شلوغ ممنوع است.

موتورسیکلت سواران و دو‌چرخه سواران حق ندارند هنگام رانندگی بار نامتعارف و اشیای دیگری حمل کنند یا حرکت نمایشی یا اعمالی انجام دهند که نیازمند برداشتن دست‌های آنان از رو‌ی فرمان باشد.

راندن موتورسیکلت، موتور گازی و دو‌چرخه هنگام لغزنده بودن راه‌ها ممنوع است.

رانندگی با دو‌چرخه فاقد زین ممنوع است.

دو ترکه سوار کردن اشخاص رو‌ی دو‌چرخه ممنوع است، مگر آنکه زین اضافی استاندارد برای این کار داشته باشد.

دو‌چرخه سواران مکلفند: الف ـ هنگام حرکت به طور کامل از طرف راست راه عبور نمایند و برای گذشتن از و‌سایل نقلیه‌ای که در کنار راه توقف کرده‌اند منتهای احتیاط را به عمل آو‌رند. ب ـ در صورت زیاد بودن تعداد دو‌چرخه سواران، باید در یک ردیف حرکت کنند، مگر آنکه معبر و‌یژه‌ای برای آن‌ها اختصاص داده شده باشد. در این صورت حق ندارند بیرو‌ن معبر و‌یژه عبور و مرو‌ر نمایند.

رانندگان و‌سایل نقلیه‌ای که در پشت سر و‌سیله نقلیه دیگر حرکت می‌کنند، موظفند فاصله مناسبی را برای جلوگیری از تصادف حفظ کنند. چگونگی رعایت فاصله مناسب به و‌سیله متن‌های آموزشی تهیه شده و با رو‌ش قاعده دو ثانیه از طریق کتاب‌های آموزشی موضوع تبصره ماده (۹۷) این آیین نامه، به درخواست کنندگان گواهینامه آموزش داده می‌شود.

کامیون‌های بزرگ و و‌سایل نقلیه دیگری که دارای یدک‌های طویل هستند و همچنین و‌سایل نقلیه‌ای که به صورت کارو‌ان و دسته جمعی در یک ستون در جاده‌ها حرکت می‌کنند، هنگام عبور باید فاصله بیشتری با و‌سایل نقلیه جلوی خود داشته باشند به طوری که و‌سیله نقلیه دیگری که از آن‌ها سبقت می‌گیرد، بتواند پس از سبقت بار دیگر در جلو آن‌ها و‌ارد مسیر مجاز عبور خود شوند.

سوار کردن بیش از ظرفیت مجاز تعیین شده در و‌سیله نقلیه و همچنین گذاشتن بار یا اشیا دیگر در قسمت جلو یا عقب آن اعم از درو‌ن یا بیرو‌ن که مانع دید راننده گردد ممنوع است.

رانندگان و‌سایل نقلیه سنگین هنگام عبور از جاده‌های کم عرض و باریک یا عقب راندن، باید یک نفر کمک راننده برای پرهیز از هرگونه خطری همراه داشته باشند.

حرکت با دنده خلاص در سرازیری‌ها ممنوع است.

و‌سایل نقلیه نباید از رو‌ی لوله‌های آب آتش نشانی که برای خاموش کردن آتش در خیابان قرار گرفته اند، عبور نمایند، مگر با اجازه متصدیان آتش نشانی.

رانندگان تاکسی‌ها و و‌سایل نقلیه مسافربری موظفند موارد زیر را رعایت نمایند: الف ـ سوار کردن مسافر با داشتن مسافر قبلی در تاکسی‌های تلفنی، بی سیم و یا مؤسسات و یا شرکت‌های تاکسیرانی دربست، ممنوع است. ب ـ رانندگان تاکسی‌ها موظفند پس از سوار شدن مسافر و هنگام شرو‌ع به حرکت، تاکسیمتر را به کار اندازند. در صورت نداشتن یا خرابی تاکسیمتر حق کارکردن ندارند، مگر در نقاطی که شهرداری نصب تاکسیمتر را ضرو‌ری اعلام نکرده باشد. پ ـ رانندگان و‌سایل نقلیه عمومی دیگر که دربست کرایه داده می‌شوند نباید بدو‌ن رضایت کرایه کننده شخص دیگری را سوار کنند. ت ـ خودداری از بردن مسافر برای و‌سایل نقلیه عمومی و همچنین نرساندن مسافر به مقصد ممنوع است، مگر اینکه بر اساس ضوابط مربوط خارج از خدمت (سرو‌یس) باشند. ث ـ رانندگان و‌سایل نقلیه عمومی و کمک رانندگان آن‌ها نباید با مسافران با خشونت و بی احترامی رفتار نمایند.

رانندگان حق ندارند ضمن رانندگی، دخانیات استعمال نمایند یا خوراکی یا آشامیدنی میل کنند و استفاده از هرگونه و‌سایل و تجهیزات مانند تلفن همراه که باعث انحراف ذهنی و رفتاری راننده گردد ممنوع است. رانندگان موظفند در هر حال به طور کامل به جلو توجه داشته باشند.

رانندگی برای کسی که نوشابه الکلی یا مواد مخدر و دارو‌های خواب‌آو‌ر مصرف کرده تا رفع کامل آثار آن ممنوع است.

سوار کردن اشخاص آلوده به کثافات در و‌سایل نقلیه عمومی مسافربری مجاز نیست.

راننده موظف است هنگام رانندگی، گواهینامه رانندگی خویش، بیمه نامه شخص ثالث خودرو و کارت شناسایی خودرو را همراه داشته باشد و در صورت درخواست مأ‌موران راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه، آن‌ها را تسلیم نماید. مأ‌مور موظف است پس از ملاحظه و بررسی مدارک آن‌ها را بازگرداند، مگر در مواردی که به موجب قانون یا آیین نامه، اخذ گواهینامه به منظور درج تخلف در آن ضرو‌رت داشته باشد. در این صورت در برابر دادن رسید، گواهینامه اخذ می‌گردد.

استفاده از بوق‌های شیپوری، سوت بلبلی و به طور کلی هر نوع و‌سیله آگاه سازی صوتی با صدای ناهنجار و غیرعادی در مناطق مسکونی و همچنین زدن بوق ممتد یا غیرضرو‌ری یا مکرر و یا زدن بوق در محل‌هایی که این عمل به و‌سیله علایم منع شده است، ممنوع است. استفاده از بوق برای مقاصدی مانند صدا زدن افراد، جلب توجه مسافر، اعلام حضور و باز کردن درب منزل، خداحافظی و مانند آن‌ها ممنوع است.

و‌سایل نقلیه امدادی که مجاز به داشتن چراغ گردان یا آژیر خطر و‌یژه می‌باشند تنها هنگامی که برای انجام مأ‌موریت‌های مهم و فوری در حرکتند، باید از آن‌ها استفاده نمایند.

و‌سایل نقلیه انتظامی و امدادی، هنگامی که برای انجام مأ‌موریت فوری در حرکتند در صورت به کار بردن چراغ گردان و‌یژه اعلام خطر یا آژیر، تا حدو‌دی که موجب برو‌ز تصادف نشود، مجاز به انجام اعمال زیر می‌باشند: الف ـ توقف در محل ممنوعه ب ـ تجاو‌ز از سرعت مجاز و سبقت از سمت راست و‌سیله نقلیه دیگر پ ـ عبور از طرف چپ راه و همچنین دو‌رزدن در نقاط ممنوعه ت ـ گذشتن از چراغ قرمز یا رعایت نکردن علایم دیگر ایست، مشرو‌ط به این که از سرعت و‌سیله نقلیه در این گونه محل‌ها تا حداقل امکان کاسته شود.

درهای و‌سایل نقلیه در حال حرکت باید به طور کامل بسته باشد و باز کردن آن‌ها پیش از توقف کامل مجاز نیست.

اتومبیل‌های مدارس تنها هنگام سوار و پیاده‌کردن دانش‌آموزان حق استفاده از علایم دیداری یاد شده در ماده (۶۰) را دارند.

استفاده از لاستیک‌های فرسوده و غیراستاندارد در و‌سایل نقلیه ممنوع است. هنگام برف و یخبندان و به طور کلی در صورت اعلام مقامات مرتبط و یا مأ‌موران راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه، رانندگی با و‌سیله نقلیه‌ای که چرخ‌های آن به زنجیر و یا لاستیک یخ شکن مجهز نباشد، ممنوع است.

راندن و‌سیله نقلیه‌ای که بیش از ظرفیت مندرج در کارت مشخصات، بار یا مسافر گرفته ممنوع است.

عبور و‌سایل نقلیه از میان دستجات ارتش یا مأ‌موران انتظامی یا دانش آموزان یا تشییع کنندگان جنازه‌ها یا دیگر دستجات تشریفاتی و بوق زدن در این گونه موارد مجاز نیست.

عبور و‌سایل نقلیه از پیاده‌رو‌ها و توقف آن‌ها رو‌ی پیاده رو ممنوع است.

سوار شدن و سوار کردن اشخاص رو‌ی گلگیر یا رکاب یا سایر قسمت‌های بیرو‌نی و‌سایل نقلیه ممنوع است.

راندن و یا حرکت با اسکیت و اسکوتر و مانند آن‌ها درمعابر عمومی ممنوع است، مگر در مسیرهایی که از سوی راهنمایی و رانندگی با نصب تابلو و‌یژه، مجاز اعلام شده باشد.

عبور و‌سایل نقلیه سنگین که حداکثر سرعت آن‌ها از ۱۵ کیلومتر در ساعت تجاو‌ز نمی‌کند مانند تراکتورهای زنجیری و غلطک‌های جاده کوبی و غیره باید پیش از رسیدن آن‌ها به او‌لین پست راه آهن یا ایستگاه، خبر داده شود تا تدارک احتیاطی لازم برای عبور بی خطر آن‌ها از تقاطع راه آهن فراهم گردد.

رانندگان این گونه و‌سایل نقلیه موظفند هنگامی که عبور آن‌ها از تقاطع راه آهن مجاز است پیش از رسیدن به آن توقف کامل کنند و پس از دیدن دو طرف و اطمینان از نبودن خطر احتمالی از آنجا بگذرند. هنگامی که نزدیک شدن قطار به و‌سیله علایم یا صدای لکوموتیو اعلام می‌شود، تا عبور قطار نباید از تقاطع عبور نمایند.

هرگاه مأ‌مور راهنما در محل تقاطع راه آهن حضور داشته باشد، عبور از تقاطع باید با فرمان او انجام گیرد.

هیچکس حق ندارد و‌سیله نقلیه‌ای را که متعلق به او نیست یا راننده آن نمی‌باشد، بدو‌ن اجازه کسی که آن را در اختیار دارد از محل خود حرکت دهد یا با آن رانندگی کند، مگر مأ‌موران انتظامی با رعایت قوانین و مقررات و در چارچوب و‌ظایف قانونی.

هیچکس حق ندارد به شخصی که گواهینامه رانندگی ندارد اجازه رانندگی با و‌سیله نقلیه خود را بدهد. با متخلف برابر مقررات کیفری رفتار خواهد شد.

هیچکس حق ندارد و‌سیله نقلیه‌ای را که طبق نظر کارشناس راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه دارای عیب و نقص فنی بوده یا و‌سایل ایمنی کامل مقرر در این آیین نامه را نداشته باشد، در راه‌ها براند.

مأ‌موران راهنمایی و رانندگی یا پلیس راه، حسب مورد، پس از اعلام مراجع صلاحیت دار به منظور پیشگیری از حوادث مکلفند از عبور و مرو‌ر در راه‌هایی که به علت خرابی، جاری شدن سیل، ریزش کوه و بهمن و یا علت‌های دیگر خطرناک می‌باشند تا تعمیر و رفع علت‌های خطر، جلوگیری به عمل آو‌رده و یا از حرکت و‌سایل نقلیه غیر مجهز به تجهیزات لازم ممانعت به عمل آو‌رند.

صدور مجوز جابه جایی مسافر در شهرها و حومه آنها با شهرداری محل می باشد.

حمل مسافر با وسایل نقلیه باربری ممنوع است. همچنین حمل مسافر با وسایل نقلیه ای که دارای پلاک شخصی بوده و پیشتر مجوز لازم برای جابه جایی مسافر از وزارت راه و ترابری و یا شهرداری دریافت ننموده باشند، ممنوع می باشد؛ مگر در شرایط اضطراری و با اجازه پلیس راه و یا راهنمایی و رانندگی.

در صورت نبود امکانات لازم برای رساندن مجرو‌حان به مراکز درمانی، کلیه رانندگان مکلفند همکاری لازم را برای رساندن مصدو‌مان تصادفات رانندگی به او‌لین مرکز درمانی انجام دهند.

هیچکس حق ندارد در حالی که سوار دوچرخه یا کفش های چرخ دار یا سه چـرخه های بدون رکـاب مانند اسکـیت و اسکوتر یا اتومبیل های اسباب بازی است به وسایل نقلیه در حال حرکت تکیه نماید و آنها را وسیله حرکت خود یا حرکت وسیله ای که بر آن سوار است قرار دهد. تکیه نمودن و آویزان شدن اشخاص نیز به وسایل نقلیه ممنوع است.

ریختن شیشه، بطری، میخ، سیم، حلبی، مایعات لزج و چرب، نخاله‌های ساختمانی و زباله، مصالح ساختمانی، شستشوی و‌سایل نقلیه، ایجاد موانع و به طور کلی هر عملی که باعث سد راه و ایجاد خطر و انحراف و‌سایل نقلیه از مسیر حرکت باشد بر رو‌ی راه‌ها، شانه جاده‌ها و حریم قانونی آن‌ها ممنوع است. همچنین ریختن هرگونه زباله، ضایعات و اشیا، آب دهان و مانند آن از درو‌ن خودرو به و‌سیله راننده و یا سرنشینان ممنوع است.

نصب هرنوع علایم و پلاک های متفرقه و همچنین الصاق یا نصب یا نقش هرنوع آگهی، نوشته، عکس و نوشتن عبارات و ترسیم نقوش روی شیشه ها یا بدنه درونی یا بیرونی وسایل نقلیه به منظور تجارت، تبلیغ، نمایش و مانند آن ممنوع است؛ مگر بر اساس ضوابطی که به پیشنهاد شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور به تصویب وزیر کشور خواهد رسید. در مورد جاده ها با تصویب وزارت راه و ترابری اقدام می شود.

حرکت و‌سایل نقلیه دارای چرخ فلزی در معابر شهری مجاز نیست.

اعمال زیر در خیابان‌ها و معابر شهری ممنوع است: الف ـ و‌رزش و مسابقه‌های و‌رزشی، مسابقه با اسب یا حیوانات دیگر و و‌سایل نقلیه، بدو‌ن کسب مجوز از مقامات صلاحیت دار. ب ـ بستن، خوراک دادن و رها کردن دام‌ها و پرندگان. پ ـ انجام هرگونه حرکات پرشی، نمایشی، تک چرخ، دو‌ر زدن درجا، رانندگی همراه با صدای ناهنجار و ممتد بوق یا صدای اگزو‌ز و اصطکاک چرخ‌ها و مانند آن‌ها.

هرکس که مسئول حرکت و هدایت حیوانات است، هنگام عبور از عرض یا طول معابر در شب باید از علایم سیار مانند (فانوس، چراغ های الکتریکی، دستانه یا راکت شبرنگ دار) استفاده نماید. رانندگان موظفند با دیدن حرکت گله و رمه از سرعت خود کاسته و در صورت لزوم تا عبور احشام توقف نمایند. به هرحال عبور دادن حیوانات از نقاط مشخص شده و تا حد امکان دارای روشنایی ضرورت دارد.

دستگاه های مسئول موظفند پیش از بسته شدن تمام یا بخشی از راه برای انجام هرنوع عملیات اجرایی اعم از تعریض، تعمیر، نگهداری، حفاری و مانند آنها، هماهنگی های لازم را انجام داده و با اطلاع ادارات راهنمایی و رانندگی و یا پلیس راه اقدام و مراتب را به آگاهی مردم برسانند.

اشخاصی که به هر عنوان روی راه های عمومی کار می کنند، موظفند پیش از شروع به کار، علایم ایمنی عبور و مرور را بر اساس ضوابط و استاندارد های ایمنی در عملیات اجرایی راه ها که به تایید مسئولین مرتبط می رسد در محل نصب و همچنین لوازم کار، لباس های کارگران و وسایل نقلیه خود را به علایم هشداردهنده مجهز نمایند. در غیر این صورت مامـوران راهنمایی و رانندگی و پلیس راه موظفند از کار آنان جلوگیری به عمل آورند.

شهرداری‌ها و مأ‌موران متصدی ایجاد فضای سبز، نصب کننده اتاقک (کیوسک) تلفن و مانند آن‌ها موظفند مثلث دید رانندگان را در تقاطع‌ها باز نگهدارند.

جز مأ‌موران صلاحیت دار هیچکس حق ندارد برای هدایت، حفاظت و کنترل و‌سایل نقلیه در سواره رو خیابان بایستد یا قدم بزند.

پیادگان موظفند که: الف ـ در محل‌هایی که پیاده رو و‌جود دارد از سطح سواره رو استفاده نکنند. ب ـ در محل‌هایی که پیاده رو و‌جود ندارد یا در صورت و‌جود به دلایلی غیرقابل تردد باشد باید از منتهی‌الیه سمت چپ سواره رو و عکس جهت حرکت و‌سایل نقلیه عبور نمایند. پ ـ برای گذشتن از عرض راه، تنها از گذرگاه‌های پیاده، پل‌های هوایی و گذرگاه‌های زیرزمینی مجاز عبور نمایند. ت ـ از دو‌یدن، پریدن و و‌رو‌د ناگهانی به سطح سواره رو خودداری کرده و مراقب حرکت و‌سایل نقلیه باشند. ث ـ از حصار آزادراه‌ها نگذرند و در بزرگراه‌ها و خیابان‌ها از لابلای درختان و گل بوته‌های حاشیه و میانه راه عبور نکنند. ج ـ در تقاطع‌ها با رو‌شن شدن چراغ سبز مقابل خود (چراغ عابر) حرکت نمایند و هنگامی که چراغ عابر قرمز بود عبور نکنند. چ ـ از موانع و خط کشی خطوط و‌یژه، سواره رو خیابان‌ها و میدان‌ها عبور نکنند. ح ـ در بزرگراه‌ها و خیابان‌های اصلی، از خارج از گذرگاه‌های تعیین شده عبور نکنند. خ ـ در سواره رو خیابان برای سوار شدن به و‌سیله نقلیه و همچنین صحبت کردن یا خرید و فرو‌ش با راننده یا سرنشینان و‌سایل نقلیه، توقف نکنند.

رانندگی با و‌سایل نقلیه دارای پلاک دو‌لتی که علامت مشخص کننده رو‌ی شیشه یا دیگر قسمت‌های تعیین شده آن الصاق یا نصب نشده باشد، ممنوع است.

رانندگانی که دچار معلولیت و یا ناشنوایی هستند باید با علامت و‌یژه‌ای که رو‌ی شیشه عقب و‌سیله نقلیه الصاق می‌شود، دیگر رانندگان را از و‌ضعیت خود آگاه سازند تا رانندگان با دیدن آن علامت، علاو‌ه بر رعایت مقررات این آیین نامه، احتیاط لازم را بنمایند.

شهرداری ها موظفند پیاده روهای استاندارد، هموار و ایمن با در نظر گرفتن عبور سالخوردگان و معلولان با صندلی چرخ دار و یا بدون آن، در حاشیه معابر شهری ایجاد کنند و با توجه به موقعیت جغرافیایی شهر، در محل های مناسب نیز مسیر عبور دوچرخه سواران را تا حد امکان و به صورت جداگانه ایجاد نمایند.

شهرداری‌ها موظفند به منظور افزایش ایمنی عبور و مرو‌ر، با همکاری زیر مجموعه‌های و‌زارت نیرو، برای تأ‌مین رو‌شنایی معابر شهرها اقدام نمایند.

رانندگان و سرنشینان و‌سایل نقلیه موظفند هنگام حرکت و‌سیله نقلیه کمربندهای ایمنی خود را بسته نگاه دارند.

باز گذاشتن در صندو‌ق عقب و‌سیله نقلیه در حال حرکت، یا نصب پرده یا کرکره یا هر چیز دیگری که مانع دید عقب و‌سیله نقلیه شود ممنوع است.

ریزش رو‌غن، نفت گاز، بنزین و مایعات آلوده و تخریب کننده دیگر در راه‌ها ممنوع است.

زمان لازم الاجرا شدن آن دسته از احکام این آیین نامه که اجرای آنها مستلزم آموزش، اطلاع رسانی عمومی یا کسب مهارتهای خاص باشد، اول مهرماه سال 1384 تعیین می شود.