آثار مترتب بر دعوای اعسار — طرح دعوای اعسار خارج از مهلت قانونی

ق نا.م.م با فرض درستی ادعای اعسار و تنگدستی به ویژه با ضوابط سختی که فراروی مدعی قرار داده و نیز ضمانت اجرای محکمی که بر دعوای واهی اعسار مترتب ساخته، در همین مرحله آغازین و برای نفس دادخواهی اعسار آثار و نتایجی در نظر گرفته است. اصل آن است که پس از دادخواهی و دریافت تصمیم قضایی ولو تصمیم تبعی یا موقتی) و یا حداقل حکم غیر قطعی داد برده از نتایج آن بهره مند شود. اما دلایل ارزشمند در تدارک دعوای اعسار و ضمانت اجرای قوی مترتب بر واهی بودن این دعوا و نیز شرایط ناگوار فراروی دادباخته، قانونگذار را بر آن داشته که به موجب ماده ۳ و تبصره ۱ آن از ق.ن.ا.م.م بر طرح دعوای اعسار هم آثار و نتایجی وضع نماید. از اینر و چنانچه خواهان (دادباخته) دعوای اعسار یا تقسیط در پرداخت محکوم به مطرح سازد می تواند از بازداشت مدنی برای مدت موقت تا تعیین تکلیف دعوا رهایی یابد. دعوای اعسار در صورتی مانع اجرای بازداشت داد باخته است که برابر ماده ۳ ق.ن.ا.م.م ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه با ارائه صورت کامل و درست اموال اقامه شود. بنابراین دو شرط مهم برای رهایی از بازداشت مدنی به موجب داد خواهی اعسار از سوی داد باخته باید رعایت شود: ۱- اقامه دادخواهی در مهلت قانونی ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه ۲- اقامه دعوا با پیوست صورت اموال به نحو کامل و درست قید آمده در متن ماده نشان میدهد که داد باخته تکلیف دارد گواهی اقامه دادخواهی را به عنوان ذینفع به دایره اجرا ارائه دهد. وانگهی گواهی اقامه دعوا کافی نخواهد بود. بلکه باید در گواهی تصریح شود که دادخواست اعسار با پیوست مدارک از مرجع پذیرش گذر نموده است. طرح دعوای اعسار خارج از مهلت قانونی یاد شده، بنابه اصل تاثیری در اعمال ضمانت اجراها علیه داد باخته ندارد. مگر آن که بر پایه تبصره ۱ ماده ۳ ق.ن.ا.م.م اولا دعوای اعسار از حیث پیوست دلایل به نحو صحیح اقامه شود. صورت اموال کامل و درست تنظیم و پیوست دادخواست شود. ثانیا داد برده با آزادی داد باخته مدعی اعسار موافقت نماید. البته موافقت دادبرده با منع بازداشت داد باخته محدود به این وضعیت نیست بلکه در هر شرایطی این مهم موجب آزادی داد باخته خواهد بود. ثالثا در صورت عدم موافقت دادبرده، دادگاه با صدور قرار قبولی وثیقه یا کفالت تا روشن شدن وضعیت اعسار، منع بازداشت یا آزادی شیوه اجرای حکم ماده ۴۰ ق.ا.ا. م) و یا استرداد درخواست بازداشت یا اعلام انصراف و رضایت داد برده و همینطور شمول مرور زمان اجرا بازداشت مدنی داد باخته را متفی خواهد کرد. طرح دعوای اعسار به شرطی که مشمول شرایط یاد شده و منطبق با ماده ۳ و تبصره ۱ آن از قن... باشد، در وضعیت دادبرده نیز اثرگذار است. او باید شرایط پیش آمده در توقف بازداشت را پذیرا شود. اما در عین حال می تواند برابر این ادعا قیام نماید و با ارائه دلایل و مدارک خواستار رد آن شود. تصریح به رسیدگی زودهنگام و خارج از نوبت به دعوای اعسار وضع بغرنج داد برده را از این حیث تا حدی برطرف می سازد. در دوره ای کوتاه به هر روی تکلیف ادعای اعسار مشخص خواهد شد. از سویی داد برده از جهت پیدایی دارایی و استناد به اموال داد باخته و دریافت حقوق خود از آن محل با هیچ مشکلی روبرو نخواهد شد. طرح دعوای اعسار و حتا صدور حکم در پذیرش آن مانع اجرای حکم نبوده و به توقیف اموال و دارایی داد باخته با رعایت قواعد مستثنیات دین آسیبی وارد نمی سازد. داد برده در رویارویی با دعوای اعسار می تواند با دقت در مستندات این دعوا و تعقیب جریان آن، حقوق خویش به جهت طرح نادرست دعوا و آلودگی دلایل ادعای طرف را محفوظ بدارد و برابر او از ظرفیت اعمال محرومیت های اجتماعی و مدنی و ضمانت اجرای کیفری بهره مند شود. گفتنی است دعوای اعسار و حکم پیرامون آن نسبت به محکوم به دینی جاری است. در مورد مال مشخص یا عین معین محکوم به دعوا و حکم اعسار موضوعیت ندارد. هرگاه موضوع حکم یا همان محکوم به مال معین یا عین معین باشد، حتا صدور حکم اعسار نیز موجب تأخیر اجرای حکم نخواهد شد. چون اعسار مدیون تنها در مورد دیون او و آنچه به ذمه تعلق می گیرد، مؤثر می افتد و او را موقتاً از تأدیه دین معاف می سازد. چنانچه حکم دادگاه مربوط به عین معین باشد، حکم صادره نسبت به عین یاد شده اجرا خواهد شد و وضعیت م. ع. از حیث اعسار یا ایسار تمکن و ملائت او تأثیری در جریان اجرای حکم نخواهد گذاشت.