اجرای حکم خلع ید با وجود زراعت در محل — ماده ۴۸ ق

اشکال و دردسر دنبال می شود. اما چالش و گرفتاری در مواردی است که اولا: در حکم دادگاه تکلیف زرع مشخص نشده است. ثانیا تا هنگام روییدن و به ثمر رسیدن زرع زمان قابل توجهی باقی مانده باشد و ثالثا: دو سوی اجرا هیچگونه توافق و برنامه مشترکی در نحوه اجرای حکم ارائه نمی دهند. این چالش هم نسبت به حکم با موضوع تخلیه قابل تصور است مواد ۵۰۳) و ۵۰۴ ق.م و هم در اجرای حکم رفع تصرف عدوانی بر پایه ماده ۱۶۵ ق.آ.د.م قابل پیش بینی است. ماده ۴۸ ق.ا.ا.م مقرر میدارد: «در صورتی که در ملک مورد حکم خلع ید زراعت شده و تکلیف زرع در حکم معین نشده باشد به ترتیب زیر رفتار می شود: اگر موقع برداشت محصول رسیده باشد م. ع. باید فوراً محصول را بردارد والا دادورز مامور اجرا) اقدام به برداشت محصول نموده و هزینه های مربوط را تا زمان تحویل محصول به م. ع. از او وصول مینماید. هرگاه موقع برداشت محصول نرسیده باشد اعم از اینکه ۱ - ماده ۱۶۵ و آدم در صورتی که در ملک مورد تصرف عدوانی زراعت شده باشد، اگر موقع برداشت محصول رسیده باشد. متصرف عدوانی باید فوری محصول را برداشت و اجرت المثل را تأدیه نماید. چنانچه موقع برداشت محصول نرسیده باشد. چه اینکه بذر رویده، یا نروییده باشد محکوم له پس از جلب رضایت متصرف عدوانی مخیر است بین اینکه قیمت زراعت را نسبت به سهم صاحب بذر و دسترنج او پرداخت کند و ملک را تصرف نماید یا ملک را تا پایان برداشت محصول در تصرف منصرف عدوانی باقی بگذارد و اجرت المثل آن را دریافت کند. همچنین محکوم له می تواند متصرف عدوانی را به معدوم کردن زراعت و اصلاح آثار تخریبی که توسط وی انجام گرفته مکلف نماید. تبصره - در صورت تقاضای محکوم له، دادگاه متصرف عدوانی را به پرداخت اجرت المثل زمان تصرف نیز محکوم می نماید. حکم مقرر در این ماده و ماده ۲۸ قام مبتنی بر احترام به حق زارع و صاحب بدر و نتیجه قاعده الزرع زارع و لوکان خاصبا است. به طوری که عین زیادی در مال مغصوب و با اشجار غرس شده و زرع در محل به حکم مواد ۳۳ و ۳۱۴ ق.م متعلق به داد باخته غاصب م. ب.. ماده ۳۳ قم ماه و محصولی که از زمین حاصل می شود مال مالک زمین است، چه به خودی خود روییده باشد یا بواسطه عملیات مالک مگر اینکه نماه و یا حاصل از اصل یا حبه غیر حاصل شده باشد، که در این صورت درخت و محصول مال صاحب اصله با حبه خواهد بود، اگرچه بدون رضای صاحب زمین کاشته شده باشد.