ارث (حقوق): موانع تحقق ارث

مقصود از موانع تحقق ارث، اموری است که وجود هر یک از آن‌ها، به‌رغم وجود شرایط وراثت، مانع از تحقق ارث می‌شود. برای اینکه بتوان وارثی را به این علت از ارث محروم کرد، باید وجود یکی از این عوامل به اثبات برسد. در صورت شک در وجود مانع، کسی که اسباب و شرایط وراثت در او جمع باشد، از متوفی ارث خواهد برد. موانعی که در قانون مدنی از آن‌ها نام برده شده است عبارتند از: ۳. ۱ - قتل عمدی مورّث به استناد ماده‌ ۸۸۰ قانون مدنی، هر‌گاه کسی عمدا مورث خود را بکشد، از ارث او محروم می‌شود. ۳.۱. ۱ - دلیل حکم ماده ماده‌ ۸۸۰ قانون مدنی این حکم قانون‌گذار از دو جهت دارای اهمیت است: • نخست آن‌که محرومیت از ارث، به عنوان نوعی تنبیه و مجازات برای قاتل در نظر گرفته شده است؛ • دیگر آن‌که منع از ارث نوعی اقدام پیشگیرانه از جرم قتل نیز هست، چراکه انگیزه‌ ارتکاب قتل را، در فرضی که وارث به طمع دستیابی به ثروت مورث به آن دست می‌زند، از بین می‌برد. ۳.۱. ۲ - ماده‌ ۸۸۱ قانون مدنی لیکن در این مورد باید دانست که اگر قتل عمدی مورث، به علت مشروعی باشد، مانع از تحقق ارث نیست و به همین دلیل است که ماده‌ ۸۸۱ قانون مدنی مقرر می‌دارد: «در صورتی که قتل عمدی مورث، به حکم قانون یا برای دفاع باشد مفاد ماده‌ فوق مجری نخواهد بود». ۳. ۲ - لعان لعان در لغت به معنی لعنت کردن است. در اصطلاح عبارت است از اظهار لعن و نفرت بین زوجین با صیغه‌ مخصوص، با این منشا که شوهر به همسر خود نسبت زنا بدهد و یا فرزندی را که شرعا ملحق به او است، انکار کند. ۳.۲. ۱ - ماده‌ ۸۸۲ قانون مدنی به استناد ماده‌ ۸۸۲ قانون مدنی، بعد از لعان، رابطه‌ زوجیت منحل می‌شود و زن و شوهر که بر هم حرام ابدی می‌شوند، از یکدیگر ارث نمی‌برند. همچنین فرزندی که به سبب انکار او لعان واقع شده است، از پدر ارث نمی‌برد و پدر نیز از او ارث نمی‌برد. ۳. ۳ - کفر به استناد ماده‌ ۸۸۱ مکرر قانون مدنی، اگر متوفی مسلمان باشد، هر یک از ورثه که کافر باشد از او ارث نمی‌برد. اگر متوفی کافر باشد، در صورتی‌ که در جمع ورثه‌ او، فرد مسلمانی موجود باشد، آن‌که مسلمان است ارث می‌برد و مانع ارث بردن سایر وراث که کافر هستند می‌شود. ۳. ۴ - ولادت از زنا به استناد ماده‌ ۸۸۴ قانون مدنی، طفل متولد از زنا، از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی‌برد. البته علت این حکم آن است که، به استناد ماده ۱۱۶۷ قانون مدنی طفل متولد از زنا، ملحق به زانی نمی‌شود. یعنی بین آن‌ها رابطه‌ خویشاوندی نسبی به‌ وجود نمی‌آید و نبودن توارث، بین زانی و فرزند ناشی از زنا، یکی از نتایج فقدان رابطه خویشاوندی مشروع است که از آن تحت عنوان یکی از اسباب انتقال ترکه نام بردیم. منبع: ارث، ص۷۵، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۵، چاپ ششم · دوره مقدماتی حقوق مدنی درس‌هایی از شفعه، وصیت و ارث، ص۲۲۹، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۶، چاپ نهم · فرهنگ جامع عربی- فارسی، ج۱، ص۱۰۶، تهران، ۱۳۵۴، کتاب فروشی اسلام، چاپ هشتم · ارث، ص۸۹، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۵، چاپ ششم · دوره مقدماتی حقوق مدنی درس‌هایی از شفعه، وصیت و ارث، ص۲۰، تهران، نشر میزان، ۱۳۸۶، چاپ نهم · ارث، ص۹۵، تهران، انتشارات مجد، ۱۳۸۵، چاپ ششم