اصل حاکمیت اراده اصل صحت — در صلح مغابنه ای هم علم تفصیلی

بر اساس ماده ۷۵۷، صلح بلاعوض نیز جائز است. منظور این ماده این نیست که صلح بلاعوض عقد جایز است، بلکه مقصود آن است صلح بلاعوض صحیح و مجاز است. به دلالت ماده ۷۶۰ قانون مدنی صلح عقد لازم است. اگرچه در مقام عقود جائزه واقع شده باشد و بر هم نمیخورد مگر در موارد فسخ به خیار یا اقاله صلح در خصوص معاملات یا صلح ابتدایی ۲ گونه است صلح معمولی در این نوع صلح حفظ تعادل و ارزش اقتصادی دو عوض حائز اهمیت است که به آن صلح معوض یا معاوضه یا صلح مغابنه ای نیز می گویند. برای مثال ملک یا خودرویی که در بازار یک میلیارد ارزش دارد به همان قیمت صلح شود. صلح محاباتی صلحی است که عوضین در آن نابرابر یا بسیار ناچیز است و رعایت ارزش اقتصادی دو عوض مورد نظر طرفین نیست یا اصلا امکان دارد صلح به صورت مجانی و رایگان باشد و ی. ا. ط. هیچ عوضی پرداخت نکند. به این نوع صلح صلح مبتنی بر مسامحه نیز میگویند. برای مثال یک منزل یا خودرو در مقابل یک شاخه گل صلح شود. در صلح محاباتی یا مبتنی بر مسامحه علم اجمالی به مورد معامله کفایت می کند. مثلاً طلبکار می داند که از طرف مقابل طلب دارد، ولی میزان دقیق آن را نمی داند و طرفین صلح میکنند که کلیه طلب بستانکار طبق این صلح نامه بخشیده شده است. یا مثلاً مقداری برنج یا میوه موجود است، اما میزان آن دقیقاً مشخص نیست، ولی مالک آن را به دیگری صلح کند. ولی باید توجه داشت صلح محاباتی نمی تواند مردد باشد، بلکه باید معین باشد. یعنی نمی شود یکی از دو ملک یا یکی از دو خودرو را به نحو مردد به دیگری صلح کرد. در صلح مغابنه ای هم علم تفصیلی به مورد معامله نیاز است و هم موضوع معامله باید معین باشد. - صلح عقد است و نیاز به دو اراده دارد. بعضاً مشاهده میشود فرضاً زوجه به تنهایی در دفتر اسناد رسمی حاضر شده و کلیه مهریه خود را یک طرفه صلح می کند، که معمولاً قصد و نیت وی ابراء است، اما واژه صلح نگارش میشود. اگر برای دادگاه محرز شود مقصود زوجه صرفاً بری کردن زوج بوده، می تواند آن را ابراء تلقی کند چراکه ابراء با یک اراده محقق میشود. این موضوع در زمانی که زوج فوت شده است یا بعداً فوت میشود می تواند منشأ اختلاف شود. برخی عقود قابل صلح نیستند، از جمله صلح مربوط به اجاره های مشمول قانون روابط موجر و مستأجر سال ۵۶، صلح در مقام بیع شرط و معاملات شرطی و رهنی به استناد ماده ۳۳ و ۳۴ قانون ثبت و صلح درباره پیش فروش ساختمان ۱۰ در گذشته و قبل از تصویب قانون مدنی، فقها معتقد بودند اگر طرفین بخواهند معامله ای جزو عقود معین به شمار نیاید یا آنکه توافق در هیچ قالب از عقود معین نگنجد را می توان به صورت عقد صلح منعقد کرد. اما قانون گذار ایران علاوه بر پیش بینی عقد صلح در قانون مدنی ماده ۱۰ را نیز تصویب کرده است. هر چند برخی ها معتقدند عقد صلح همان عقد نامعین است که به آن سید العقود نیز می گویند و احتیاجی به ماده ۱۰ قانون مدنی نبوده است، اما دکتر کاتوزیان بین این دو تفاوت قائل است کاتوزیان عقود معین ج ۱۱ بر اساس ماده ۷۶۵ قانون مدنی صلح دعوی مبتنی بر معامله باطله باطل است زیرا اساس معامله باطل است و وقتی مبنا باطل باشد توافقات بعدی راجع به آن معامله یا مبنای باطل نیز باطل است. مثلاً فردی خودرویی خریداری می کند، ولی بعداً مستحق للغیر در می آید و معامله باطل میشود. حالیه نمی توانند در خصوص چگونگی پرداخت ثمن و تحویل اتومبیل با یکدیگر صلح کنند، اما صلح دعوی ناشی از بطلان معامله صحیح است، یعنی حال که مشخص شد معامله باطل بوده و آن را قبول دارند، میتوانند درباره بازپس گیری عوضین با یکدیگر صلح کنند. -۱۲- خیارات در صلح راه دارد، مگر اینکه مختص عقود خاص باشد مثل خیارات حیوان مجلس و تأخیر ثمن که مختص عقد بیع است. خیار غین در صلحی که مبتنی بر مسامحه باشد راه ندارد ولی در صلح مغابنه ای ۱۳ - عقد صلح را می توان اقاله کرد چون صلح یک عقد و ناشی از پیوستگی دو اراده است.