روند اجرای حکم نسبت به عین محکوم به — فوت و حجر داد باخته در تعهدات

چندچه موضوع حکم و اجرائیه تسلیم مال مشخصی است که در پرتو رأی و حکم قطعی تعلق آن به دانبرده تثبیت یافته است و اجرائیه بر آن مبنا صادر شده اما پیش از ابلاغ اجرائیه و یا پس از ابلاغ اجرائیه و پیش از بازداشت مال فوت یا حجر داد باخته به وقوع پیوسته در این صورت برابر ماده ۱۰ ق.ا.ا.م حسب مورد باید اجرائیه دوباره تنظیم و برای وراث یا جانشینان قانونی ارسال گردد و یا مفاد اجرائیه به ایشان اطلاع داده شود. اما چنانچه پس از ابلاغ اجرائیه به داد برده فوت یا حجر پیش آید و پیش از وقوع این دو رخداد عین محکوم به بازداشت شده باشد، بنظر اجرای حکم و دادن عین محکوم به به صاحب حق منعی ندارد. ماده ۳۸ ق.ا.ا.م مقرر می دارد: «داد ورز (مأمور اجرا) محکوم به را به محکوم له تسلیم نموده برگ رسید می گیرد و هرگاه محکوم به نباید به مشارالیه داده شود یا دسترسی به محکوم له نباشد مراتب را جهت صدور دستور مقتضی به دادگاهی که اجراییه صادر کرده است اعلام میکند. از آنجا که نسبت به عین محکوم به دادورز می بایستی در آغاز مال را پیدا و بازداشت نماید و سپس با دریافت رسید به داد برده تسلیم نماید، اقدام مهم و اصلی بازداشت مال است. تسلیم مال معطوف به شخص داد برده است و برای دریافت رسید تسلیم از او نمی توان حیات داد باخته و یا سلامت روان و عقل او، مال از اختیار او خارج شده و حال دادورز ۲-۵-۲ اثر فوت و حجر داد باخته بر اجرای حکم با موضوع عمل یا تعهد قائم به شخص داد باخته اجرای پاره ای از احکام قائم به شخص داد باخته است و تنها از ناحیه او شدنی است. مفاد و موضوع حکم را به وراث یا جانشینان قانونی وارد ساخت. برای مثال موضوع حکم الزام به برگزاری کنسرت موسیقی انجام عمل جراحی نسبت به بیمار الزام به طراحی و ساخت تندیس مشخص نگارش سناریو کارگرانی فیلم بر مبنای قرارداد با تهیه کننده و یا انجام بازی در یک تیم ورزشی برای یک یا چند فصل مسابقات است. در موارد این چنین هنر خلاقیت و مهارت شخص داد باخته موجب گرایش طرف به او و شکل گیری قرارداد شده و این زمینه ها در وراث یا جانشینان قانونی وجود ندارد تا انتظار اجرا از سوی ایشان منطقی باشد. در اینگونه موارد امکان اجرا متفی بوده و پرونده اجرایی باید مختومه شود. ⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. مفاد و موضوع حکم را به وراث یا جانشینان قانونی وارد ساخت. برای مثال موضوع حکم الزام به برگزاری کنسرت موسیقی انجام عمل جراحی نسبت به بیمار الزام به طراحی و ساخت تندیس مشخص نگارش سناریو کارگرانی فیلم بر مبنای قرارداد با تهیه کننده و یا انجام بازی در یک تیم ورزشی برای یک یا چند فصل مسابقات است. در موارد این چنین هنر خلاقیت و مهارت شخص داد باخته موجب گرایش طرف به او و شکل گیری قرارداد شده و این زمینه ها در وراث یا جانشینان قانونی وجود ندارد تا انتظار اجرا از سوی ایشان منطقی باشد. در اینگونه موارد امکان اجرا متفی بوده و پرونده اجرایی باید مختومه شود. ممکن است در امتداد اجرای حکم، فوت یا حجر پیش آید. در این صورت اگر تجزیه عملیات اجرایی منطقی و امکان پذیر باشد، می توان نسبت به آن مقدار که عملیات اجرا انجام یافته، بخش اجرا شده را واجد آثار قانونی دانست و نسبت به باقی آن اجرا را مستفی نمود. برای نمونه بازیکن یا مربی موضوع قرارداد ورزشی تعهد خ. ن. ب. نیم فصل یا یک فصل از چند فصل قرارداد را به جا آورده و در ادامه دچار فوت یا حجر شده است در چنین حالتی حکم نسبت به زمان اجرا شده از مقدار باقی مانده تفکیک گردیده برای باقی فصل پرونده اجرایی مختومه می گردد و ذی نفع می تواند با رعایت شرایط مقرر در ... زیان خود را از محل ترکه مطالبه نماید. اما در بسیاری از موارد چنین تفکیک و تجزیه ای امکان پذیر نیست. برای مثال فوت یا حجر نقاش در امتداد ترسیم نقاشی و یا در جریان ساخت یک تندیس به مانند آن است که از آغاز اجرا چنین رخدادی پیش آمده است. چه واگذاری باقی اقدام به وراث یا جانشینان قانونی و اجرای تعهد از سوی ایشان میسر نیست. ⚠ احتیاط: 1 واژهٔ ناخوانا با «...» جایگزین شد. ممکن است در امتداد اجرای حکم، فوت یا حجر پیش آید. در این صورت اگر تجزیه عملیات اجرایی منطقی و امکان پذیر باشد، می توان نسبت به آن مقدار که عملیات اجرا انجام یافته، بخش اجرا شده را واجد آثار قانونی دانست و نسبت به باقی آن اجرا را مستفی نمود. برای نمونه بازیکن یا مربی موضوع قرارداد ورزشی تعهد خ. ن. ب. نیم فصل یا یک فصل از چند فصل قرارداد را به جا آورده و در ادامه دچار فوت یا حجر شده است در چنین حالتی حکم نسبت به زمان اجرا شده از مقدار باقی مانده تفکیک گردیده برای باقی فصل پرونده اجرایی مختومه می گردد و ذی نفع می تواند با رعایت شرایط مقرر در ... زیان خود را از محل ترکه مطالبه نماید. اما در بسیاری از موارد چنین تفکیک و تجزیه ای امکان پذیر نیست. برای مثال فوت یا حجر نقاش در امتداد ترسیم نقاشی و یا در جریان ساخت یک تندیس به مانند آن است که از آغاز اجرا چنین رخدادی پیش آمده است. چه واگذاری باقی اقدام به وراث یا جانشینان قانونی و اجرای تعهد از سوی ایشان میسر نیست. فوت و حجر داد باخته در تعهدات قابل انجام از سوی دیگری به حتم و قطع اجرا را منتفی نمی سازد. چنانچه وراث یا جانشینان قانونی داد باخته بی درنگ پس از فوت او و یا صدور حکم حجر خود را معرفی نموده و پیشنهاد اجرای توافقی حکم را با انتخاب شخص توانمند و صاحب تخصص همانند داد باخته مطرح سازند و داد برده نیز رضایت به این امر دهد، به نظر نباید اجرا را منتفی دانسته و درخواست منطقی دو طرف را نادیده گرفت. تفسیر منطقی از ماده ۴۰ ق.ا.ا.م و گرفتن ملاک درست از ماده ۴۷ ق.ا.ا.م چنین نتیجه ای را تجویز می نماید. مشکل آن است که دادورز در چارچوب اجرائیه چنین مأموریتی ندارد و حکم صریح در دامنه اجرا دیده نمی شود. اما این نارسایی و خلاء به نظر یارای رویارویی با اصل احترام به دیدگاه همسوی دوسوی اجرا ندارد. وانگهی حکم تبصره ماده ۱۴ ق.ا.ا.م در تجویز جایگزینی شخص ثالث به جای داد باخته و دادن مال به جای او را می توان به اجرای حکم با موضوع انجام تعهد گسترش داد. به ویژه که شخص ذینفع با این جایگزینی موافق است.