صلاحیت نسبی از نوع محلی — این از موارد استثنایی است که دادگاهی

این از موارد استثنایی است که دادگاهی اختیار رسیدگی مجدد و نقض رأی دادگاه همدرجه و همعرض خود را می یابد؛ نکته ای که از اهمیت بسیاری برخوردار است و لازم است در همین جا به آن بپردازیم رعایت صلاحیت ذاتی میان دو دادگاه همدرجه است. چون دادگاههای همدرجه همواره دادگاههای همعرض نیستند و مانند دادگاههای همعرض از صلاحیت ذاتی برخوردار نیستند. زیرا میان دو دادگاه همعرض راجع به دعاوی معین و مشخصی همواره صلاحیت ذاتی مشترک وجود دارد اما این ترتیب را الزاماً نمی توان میان دو دادگاه همدرجه دید؛ زیرا دو دادگاه همدرجه ممکن است دارای درجه یکسان باشند ولی لزوماً همعرض تلقی نشده و احتمال دارد دارای صلاحیت ذاتی متفاوتی باشند؛ مانند دادگاه عمومی حقوقی و دادگاه انقلاب اسلامی که دو دادگاه همدرجه مواد ۲۸ و ۴۲۱ ق.آ.د.م و قسمت اخیر تبصره ۲ ماده ۲۴۹ ق. آد.ک سال ۱۳۷۸) به شمار می روند و از صلاحیت ذاتی متفاوتی برخوردارند ولی دو دادگاه همعرض نیستند. با این ترتیب همواره و اصولاً دادگاه همدرجه باید در رسیدگی به اعتراض ثالث طاری و در واقع در رسیدگی به موضوع دعوایی که منتهی به رأی معترض عنه شده، صلاحیت ذاتی داشته باشد. بنابراین هرگاه دادگاه همدرجه با دادگاه صادر کننده رای معترض عنه صلاحیت ذاتی رسیدگی به موضوع رای معترض عنه را نداشته باشد، شایسته و صالح به رسیدگی به اعتراض ثالث طاری نیست. به همین علت بهتر است دادگاه همدرجه موضوع ماده ۴۲۱ ق.آ.د.م را به دادگاه همعرض تعبیر کرد. مرجع تجدیدنظر از دادگاههای بخش و حقوقی دو نظامی دو به شمار می آمدند، در نتیجه به نسبت دادگاه پایین دستی خود، عالی تلقی و درجه بالاتری داشتند. با این وصف میان این مراجع دوگانه صلاحیت نسبی برقرار بود و در صورت بروز اختلاف در صلاحیت نیز اختلاف در صلاحیت ذاتی محسوب نمی شد. اینک موارد صلاحیت محلی را یک به یک بررسی نموده و به شرح آن خواهیم پرداخت.