صورت وضعیت قطعی — بعد از آن که عملیات اجرایی موضوع

قبل از شروع کار، پیمانکار با دریافت پیش پرداخت در مراحل مختلف کار، بنیه مالی خود را توسط کارفرما، تقویت می کند. گویی وامی از کارفرما دریافت کرده که اقساط آن را به تدریج در اثنای عملیات اجرایی موضوع پیمان به کارفرما مسترد میکند. پس از آغاز کار و هنگام اجرای موضوع پیمان برای تمشیت و راه اندازی امور روزانه و پاسخگویی به تعهدات خود در برابر اشخاصی که به نحوی در کار پیمان با او در تعامل اند (مانند کارکنان، پیمانکاران جز، فروشندگان کالا و ...)، با وصول وجوه صورت وضعیت های موقت توان ادامه ی اجرای موضوع پیمان را به دست می آورد. در مقابل، کارفرما نیز به عنوان ادای تعهدات و وظایف اصلی خویش در برابر پیمانکار، مکلف است حقوق ناشی از پیش پرداخت و صورت وضعیتهای پیمانکار را به موقع پرداخت کند و گرنه در صورت تخلف از این تعهد اصلی و مهم، باعث تضعیف توان مالی پیمانکار شده و به تبع آن آثار مخرب این عهدشکنی در موضوع پیمان آشکار میشود. بنابراین برای رسیدن به اهداف پروژه و موضوع پیمان هر دو طرف مکلفند مو به مو و در مواعد مقرر به تعهدات و شروط خویش پایبند و عامل باشند. اینک مراحل رسیدگی به صورت وضعیت قطعی را ذیلاً میبینیم: ۱ بعد از آن که عملیات اجرایی موضوع پیمان که جز تعهد اصلی پیمانکار است، به پایان رسید مطابق ماده ۳۹ شرایط عمومی پیمان به کارفرما تحویل موقت میشود و حداکثر تا یک ماه از تاریخ تحویل موقت پیمانکار موظف است وفق ماده ۴۰ شرایط عمومی پیمان صورت وضعیت قطعی کارهای انجام شده را براساس اسناد و مدارک پیمان بدون منظور نمودن مصالح و تجهیزات پای کار تهیه کند. البته برابر تبصره ی ماده ۴۰ شرایط عمومی پیمان در مواردی که طبق مواد ۴۷ یا ۴۸، پس از فسخ یا خاتمه پیمان، اقدام به تهیه صورت وضعیت قطعی میشود، مهلت تهیه صورت وضعیت قطعی به ترتیب از تاریخ صورت برداری یا تاریخ تحویل کارهای انجام شده م. ب.. به هر روی آماده کردن صورت وضعیت قطعی گرچه به نفع پیمانکار است و باقیمانده ی مطالبات خ. ر. ب. واسطه ی آن از کارفرما دریافت می کند با این حال، گاهی ممکن است بنا به دلایل و علل گوناگون پیمانکار به این وظیفه ی خویش قیام نکند در این صورت مطابق مفاد ماده ۴۰ شرایط عمومی پیمان به ناگزیر با تأیید کارفرما، مهندس … ی پیمانکار را به نیابت از او انجام میدهد تا به هر حال برای دستگاه اجرایی کارفرما تکلیف مالی پیمان، روشن و تعیین شود. وقتی پیمانکار صورت وضعیت قطعی کارهای انجام شده را ظرف یک ماه از تاریخ تحویل موقت آماده کرد باید آن را برای رسیدگی به مهندس …. اگر پیمانکار ظرف مهلت بالا به این مهم عمل نکند، همان طوری که فوقاً گفتیم، این کار را مهندس … و با اذن و تأیید کارفرما نیابتاً از طرف پیمانکار انجام می دهد. ممکن است پس از تهیه صورت وصف قطعی از جانب مهندس … آن را امضا کند و یا احتمال دارد از امضای آن استنکاف ورزد. در هر صورت مهندس … دریافت شده از پیمانکار یا تهیه شده توسط خود به نیابت از پیمانکار را اعم از امضا شده یا امضا نشده توسط پیمانکار ظرف سه ماه رسیدگی و برای تصویب به کارفرما ارسال میکند. در شرایط عمومی پیمان معلوم نشده که اگر مهندس … در این رسیدگی تأخیر کند و صورت وضعیت قطعی پیمانکار را در مهلت مقرر فوق به کارفرما ارسال نکند و یا اساساً از ارسال آن به کارفرما به طور کلی خودداری کند، چه واکنشی و یا چه ضمانت اجرایی سانکسیون برای پیمانکار وجود دارد. حال آن که تأخیر یا آماده نکردن صورت وضعیت قطعی در مهلت یک ماهه این اختیار را به کارفرما داده است که به تأیید او مهندس … به این کار دست یازد. این هم یکی از خلاء های پیمان است. وقتی پیمانکار صورت وضعیت قطعی کارهای انجام شده را ظرف یک ماه از تاریخ تحویل موقت آماده کرد باید آن را برای رسیدگی به مهندس مشاور تسلیم نماید. اگر پیمانکار ظرف مهلت بالا به این مهم عمل نکند، همان طوری که فوقاً گفتیم، این کار را مهندس مشاور و با اذن و تأیید کارفرما نیابتاً از طرف پیمانکار انجام می دهد. ممکن است پس از تهیه صورت وصف قطعی از جانب مهندس مشاور، پیمانکار آن را امضا کند و یا احتمال دارد از امضای آن استنکاف ورزد. در هر صورت مهندس مشاور صورت وضعیت دریافت شده از پیمانکار یا تهیه شده توسط خود به نیابت از پیمانکار را اعم از امضا شده یا امضا نشده توسط پیمانکار ظرف سه ماه رسیدگی و برای تصویب به کارفرما ارسال میکند. در شرایط عمومی پیمان معلوم نشده که اگر مهندس مشاور در این رسیدگی تأخیر کند و صورت وضعیت قطعی پیمانکار را در مهلت مقرر فوق به کارفرما ارسال نکند و یا اساساً از ارسال آن به کارفرما به طور کلی خودداری کند، چه واکنشی و یا چه ضمانت اجرایی سانکسیون برای پیمانکار وجود دارد. حال آن که تأخیر یا آماده نکردن صورت وضعیت قطعی در مهلت یک ماهه این اختیار را به کارفرما داده است که به تأیید او مهندس مشاور به این کار دست یازد. این هم یکی از خلاء های پیمان است. نیز، در شرایط عمومی پیمان سانکسیون یا ضمانت اجرایی ناشی از تأخیر کارفرما در رسیدگی به صورت وضعیت قطعی پیمانکار ظرف مدت دو ماه پیش بینی نشده است. اما در تبصره ی (۱) ماده ۵۱ شرایط عمومی پیمان سانکسیون ذکر شده که قابل تأمل است، صریحاً قید شده در صورتی که به علت تأخیر در رسیدگی... یا صورت وضعیت قطعی یا... هزینه های اضافی بابت تمدید ضمانت نامه های پیمانکار ایجاد شود، کارفرما این هزینه های اضافی را که از سوی پیمانکار تأمین شده است، به او پرداخت می کند و اگر مدت تأخیر در آزاد کردن هر یک از تضمین ها از سه ماه بیشتر شود، کارفرما تضمین مربوط را آزاد می نماید. به نظر می رسد به همین دلیل است که کارفرماها از اجرای مفاد ماده ۵۱ شرایط عمومی پیمان خودداری و پس از تصویب صورت وضعیت قطعی از انجام تشریفات مربوط به ماده های ۵۱ و ۵۲ شرایط عمومی پیمان طفره می روند و پیمانکاران نیز متأسفانه به چنین شیوه ای با سکوت خود صحه می گذارند.