علم قاضی (حقوق): مبانی علم شخصی قاضی

مبانی علم شخصی قاضی عبارت است از: • ادله قانونی به‌خصوص امارات قضائی؛ • اموری‌ که از طرف مقنن، جزء ادله نیامده ولی برای قاضی یقین‌آور است. این علم ممکن است در نتیجه تجربیات و مطالعه جامعه‌شناسی و با یک سلسله نتیجه‌گیری‌ها، برای قاضی حاصل شده باشد و یا از طریق مطالعه پرونده و توضیحاتی که از طرفین داده و دلایلی که ابراز کرده‌اند حاصل شده باشد. البته قاضی نمی‌تواند بعد از ختم دادرسی بدون مقدمه متهمی را صرفا به لحاظ این‌که علم به بی‌گناهی او دارد، بدون قید مبانی علم، تبرئه کند یا در مقام محکومیت بگوید ب. ت. ب. علمی که حاصل شده به هیچ‌یک از دلایل، رسیدگی نمی‌نماید، و متهم را به حبس و جزای نقدی محکوم می‌نماید. مع‌الوصف براساس علم خود وقتی می‌تواند حکم صادر کند که بتواند موجباتی که برای او علم حاصل شده در پرونده قید نماید و رای خود را موجه نشان دهد تا قابل بررسی و کنترل از جانب مراجع تجدید نظر باشد و موجب ایجاد حالت دلخواهی و خودرایی در امر قضاوت نشود. در این مورد ماده ۱۰۵ قانون مجازات اسلامی می‌گوید: « حاکم شرع می‌تواند در حق‌ الله و حق الناس به علم خود عمل کند و حد الهی را جاری نماید و لازم است مستند علم را ذکر کند.» منبع: ادله اثبات دعوا، بی‌جا، ‌هاد، ۱۳۷۲، چاپ دوم، ص۲ · آئین دادرسی کیفری ۱ و ۲، تهران، پایدار، ۱۳۷۸، ص۳۷۸ · آئین دادرسی کیفری ۱ و ۲، تهران، پایدار، ۱۳۷۸، ص۳۷ · قانون مجازات اسلامی، ماده ۱۰۵