قرارداد اجاره به شرط تملیک: حقوق و تکالیف طرفین

با این حال از آن نظر که شرط تملیک مال در ضمن قرارداد یاد شده قرار گرفته، حقوق و تکالیفی را از عقود تملیکی وام می‌گیرد. بر این اساس، حقوق و تکالیف موجر و مستاجر عبارتند از: ۱۰. ۱ - حقوق موجر ۱. موجر حق مطالبه اقساط را در سه موعد دارد. ۲. چنان‌چه مستاجر به شروط توافق شده عمل نکند، مثلاً اقساط را در موعد مقرر نپردازد، موجر حق دارد عقد را فسخ کرده و از جریان شرط تملیک جلوگیری کند. نتیجه این اقدام آن است که موجر در برخی فروض، می‌تواند تخلیه عین مستاجره را بخواهد. ۳. چنانچه مستاجر ورشکسته شود، مالک حق دارد عین مال خویش را از اموال او بردارد، بدون آن‌که لازم باشد در زمره سایر طلبکاران وارد شود. به نظر می‌رسد ماده ۵۲۹ ق. ت که اموال امانت در دست تاجر را قابل استرداد می‌داند، شامل مورد بحث بشود. ۱۰. ۲ - تکالیف موجر چون سایر موارد اجاره، در اجاره به شرط تملیک نیز موجر متعهد است که موارد زیر را انجام دهد: ۱. عین مستاجره را در حالی که از عیب و نقص خالی باشد تسلیم کند. به علاوه عین مستاجره باید به گونه‌ای تحویل شود که حق شخص ثالث به آن تعلق نگرفته باشد و تا آخر مدت اجاره نیز تعلق نگیرد. به بیان دیگر: عین مستاجره باید ملک طلق موجر بوده تا آخر مدت قرارداد اجاره نیز چنین بماند. ۲. تعمیرات و کلیه مخارجی که در عین مستاجره برای امکان انتفاع از آن لازم است به عهده موجر است، مگر آنکه شرط خلاف شده باشد یا عرف بر خلاف آن جاری باشد. ماده ۴۸۶ ق. م ۳. اطلاعات لازم برای انتفاع از عین مستاجره را در اختیار مستاجر قرار دهد. ۴. از هرگونه اقدام که با بهره‌برداری از عین مستاجره تنافی دارد خودداری کند. ۵. از آن‌جا که تعهد به شی، تعهد به لوازم آن است، بنابراین موجر مکلف است هزینه‌های انتقال، همچون مالیات و عوارض و حق الثبت در دفاتر اسناد رسمی را پرداخت کند -با استفاده از ملاک ماده ۳۸۱ ق. م- مگر آن‌که شرط برخلاف آن در ضمن عقد وجود داشته باشد. ۶. موجر مکلف است پس از قیام مستاجر به شروط قرارداد، مال را به وی منتقل کند. ۱۰. ۳ - حقوق مستاجر ۱. مستاجر بر اساس قرارداد اجاره حق دارد عین مستاجره را بدون عیب تحویل گرفته و از منافع آن در مدت اجاره بهره‌برداری کند. ۲. مستاجر می‌تواند مال را در مدتی که تحت تصرف دارد به منظور تعمیر در اختیار ثالث قرار دهد. مستفاد از ماده ۴۸۵ ق. م ۳. از آن‌جا که قرارداد مورد بحث، متضمن شرط تملیک است، مستاجر حق دارد از تصرفات ناقله مالک نسبت به مال مورد اجاره جلوگیری کند، زیرا شرط تملیک، ملکیت مالک را از حالت طلق بیرون می‌کند مثل بیع شرط که مشتری نمی‌تواند تصرفات ناقله در مبیع داشته باشد. ماده ۴۶۰ ق. م ۱۰. ۴ - تکالیف مستاجر ۱. مستاجر موظف است اقساط اجاره‌بها را در موعد مقرر بپردازد و به شروط قرارداد عمل کند. ۲. عین مستاجره در دست مستاجر امانت است و چنانچه در نگهداری آن تعدی و تفریط کند ضامن آن خواهد بود. ماده ۴۹۰ ق. م ۳. مستاجر باید از عین مستاجره در همان موردی که در عقد مشخص شده استفاده کند. تخلف از این امر چنان‌چه منع وی امکان‌پذیر نباشد، موجب حق فسخ برای موجر خواهد بود. ماده ۴۹۲ ق. م