مبیع است نه ایجاد یا پیدایش حق شفعه — نظر سوم این گروه معتقدند شفیع علاوه

۱۶ - زمان ایجاد مالکیت شفیع نسبت به ملک اعمال حق شفعه پرداخت ثمن و اعلان اراده باعث تملک قهری شفیع میشود بدون انجام عمل حقوقی دیگر، لذا استقرار مالکیت وی از این تاریخ است نه تقدیم دادخواست یا صدور حکم قطعی. البته سبب، اراده است که تملک قهری ایجاد میکند. ۱۷ - شفیع باید چه مبلغی را به خریدار بدهد، ثمن قراردادی یا قیمت واقعی؟ ماده ۸۰۸ قانون مدنی در این باره صراحت لازم را دارد، بنابراین میزان ثمن پرداختی ثمنی است که خریدار به فروشنده داده است هر چند در زمان اعمال حق شفعه افزایش قیمت داشته باشد. لازم به توضیح است حتی اگر ثمن معامله مبلغی غیر واقعی و گزاف هم باشد شفیع برای اعمال حق شفعه باید تمام آن را به خریدار پرداخت نماید. ۱۸ - اگر پرداخت ثمن معامله به اقساط باشد، آیا شفیع باید ثمن را نقداً به خریدار بپردازد یا زمان سررسید؟ راه حلی است عادلانه در جمع دو حق که شایسته بود قانون گذار بدان توجه کند و پیشینه بحث را در فقه از یاد نبرد کاتوزیان بقاع ش ۱۴۴؛ شیخ طبرسی، المبسوط، ج ۳). نظر دوم اکثریت فقها اعتقاد دارند اخذ به شفعه فوری است و این مسئله اقتضای آن را دارد حتی در مواقعی که ثمن مؤجل یا اقساط است شفیع آن را نقداً به خریدار بپردازد تا شرایط اعمال حق شفعه فراهم گردد امامی حقوق مدنی، ج ۳، ص ۲۹؛ علامه حلی قواعد الاحکام، ج ۲، ص ۲۵۲؛ شیخ مفید، المقنعه، ص ۶۲۰؛ محقق حلی، شرائع الاسلام، ج ۳، ص ۲۰۸ شیخ طوسی النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی، ص ۴۲۵). نظر سوم این گروه معتقدند شفیع علاوه بر اختیاراتی که حسب نظر اول دارد می تواند فوراً اخذ به شفعه نماید، اما ثمن را در زمان سررسید بپردازد. زیرا اگر تأخیر در اعمال حق مستند به غرض عقلایی و عذر موجهی باشد، سبب سقوط شفعه نمیشود. دکتر صفایی پس از ذکر هر سه دیدگاه در نتیجه بیان میدارد دیدگاه اخیر صحیح تر به نظر می رسد، زیرا تأخیر در پرداخت ثمن امتیازی برای شفیع است. او میتواند از این نفع بگذرد و با پرداخت فوری ثمن اخذ به شفعه کند یا از این امتیاز استفاده کند و ثمن را در همان اجل بپردازد. تأخیر در اخذ به شفعه نیز در این فرض موجه است و مانع از سقوط شفعه میشود. ۱۹ آیا اقاله بیع ابتدایی باعث از بین رفتن حق شفیع میشود؟ قانون در این باره ساکت است. اما در دو فرض میتوان به سؤال پاسخ داد. اول آنچه مسلم و غیر اختلافی است این است که اگر پس از اعمال حق شفعه معامله قاله شود، هیچ خالی به حق شفیع وارد نمی کند. دوم اگر اقاله قبل از اخذ به شفعه باشد، بحث اختلافی است. دکتر کاتوزیان معتقد است با اقاله بیع حق شفعه ساقط نمیشود کاتوزیان، شفعه، وصیت، ارث، ش ۱۶). این گروه اعتقاد دارند حق شفعه قبل از وقوع اقاله و به موازات بیع و اقاله پس از بیع پدید آمده است. بنابراین شفعه بر اقاله مقدم است. در مقابل دکتر صفایی نظری مخالف دارد. ایشان معتقد است زوال حق شفعه در اثر اقاله بین فروشنده و خریدار قوی تر و منطقی تر است زیرا مبنای شفعه دفع ضرر است و این ضرر در صورتی باقی است که ملک در مالکیت خریدار باقی بماند صفایی و جواهر کلام وصیت ارث شفعه ش ۲۸۲). ۲۰- آیا وجود خیار حق فسخ در قرارداد مانع اعمال حق شفعه میشود؟ ماده ۸۱۴ قانون مدنی صراحتاً بیان داشته است خیاری بودن بیع مانع از اخذ به شفعه نیست. ۶۹۰ فرکان دعاوی حقوقی در پرتو رویه قضایی (جلد اول) ۲۱ آیا حق شفعه به وراث منتقل می شود؟ بر طبق ماده ۸۲۲ قانون مدنی حق شفعه پس از فوت احدی از شرکا به وراث منتقل می شود. باید توجه داشت بر اساس ماده ۸۲۴ قانون مدنی برای اعمال و اخذ به شفعه کلیه ورثه باید راضی باشند و رضایت برخی از آنها کافی نیست.