مفهوم اعاده عملیات اجرایی — در مقررات دادرسی واژه اعاده کاربرد فراوانی

واژه شناسان اعاده را در معانی بازگردانیدن تکرار چیزی دوباره گفتن سخن از سر کردن و اعاده دادن را دوباره به جای خود برگردانیدن آورده اند. در مفهوم حقوقی نیز اعاده با مفهوم ادبی و لغوی پیوند داشته و متضمن تصمیم و اقدامی در بازگشت از تصمیم و اقدام گرفته شده و انجام یافته است. در مقررات دادرسی واژه اعاده کاربرد فراوانی دارد. افزون بر معنای بازگشت و نیز از سرگیری رسیدگی و دوباره تصمیم گیری که در موضوع اعاده دادرسی مواد ۴۲۶ به بعد ق.آ.د.م و مواد ۴۷۴ و ۴۷۷ ق.آ.د. م) هویدا می باشد، نیز در معنای ارجاع یا بازگرداندن پرونده هم بکار می رود. ماده ۳۵۸ ق.آ.د.م بر این معنا مقرر می دارد: «چنانچه دادگاه تجدید نظر ادعای ت. ن. خ. را موجه تشخیص دهد، رای دادگاه بدوی را نقض و رای مقتضی صادر می نماید. در غیر این صورت با رد درخواست و تایید رای پرونده را به دادگاه بدوی اعاده خواهد کرد. مقصود از اعاده عملیات اجرایی برابر ماده ۳۹ ق.ا.ا.م بازگردانیدن آنچه به موجب حکم فسخ یا نقض شده و به انجام رسیده به حال پیشین و نیز بازگشت آثار قانونی اقدامات نجام یافته است. برای نمونه چنانچه مالی از دادباخته بازداشت شده، حال که حکم مستند اجرا نقض شده باید مال از اختیار دادورز و از بازداشت خارج شده و به داد باخته پس داده شود اعاده در این معنا و در این دامنه بنابراین محدود به اقدامات مادی و فیزیکی نیست. بلکه مفهوم اعتباری هم یافته و متضمن بازگشت آثار قانونی اقدام و تصمیم گرفته شده است. نمونه ها و موارد بازگشت عملیات اجرا محدود به حکم ماده ۳۹ و منحصر به ه گونه بازگشت از اقدام نیست، بلکه مفهوم وسیع تری دارد. برای نمونه چنانچه در اجرای ماده ۱۴۲ ق.م شکایت نسبت به صورت برداری، ارزیابی، بازداشت مال و تخلف از فرآیند مزایده ثابت گردد ضمن ابطال اقدام دادورز، حسب تصمیم دادگاه اقدام قانونی و لازم برپا داشته می شود. اعاده عملیات در این مفهوم مشتمل بر توقف اقدام، ابطال اقدام بازگشت به وضع پیش و از سرگیری یا اقدام متفاوت دیگر است. واژه اعاده ناظر بر رفتار و اقدام فیزیکی است. ترک فعل و خودداری از بروز رفتار در این مفهوم نمی گنجد نقض حکم می تواند پیام ترک تصمیم و اقدام مورد نظر دادورز را بازتاب بخشد. دادورزی که بر مبنای حکم و اجرائیه مترصد بازداشت مال دادباخته و دیگر اقدامات اجرایی بوده حال در رویارویی با حکم تازه باید از این تصمیم خودداری ورزد. اما چون اقدام اجرایی ننموده، بازگشت از اجرا متصور نیست.