مفهوم دعوا
▪معنای لغوی دعوا
دعاوی، جمع دعوا است. دعوا در لغت به معنی خواستن، ادعا کردن، ادعاء، نزاع و دادخواهی است.[١]
▪معنی حقوقی دعوا
در حقوق ایران تعاریف مختلفی از دعوا ارائه شده است؛ از جمله «دعوا در اصطلاح حقوقی عبارت است از عملی که برای تثبیت حقی صورت میگیرد، یعنی حقی که مورد انکار یا تجاوز واقع شده باشد.»[٢] در حقیقت دعوا، خواستن چیزی بر اساس منازعه است. دعوا «حقی است که به موجب آن اشخاص می توانند به دادگاه مراجعه کنند و از مقام رسمی بخواهند که به وسیله اجرای قانون از حقوقشان در برابر دیگری حمایت شود. مراجعه به دادگاه و اجرای این حق همیشه به وسیله عمل حقوقی خاصی انجام می شود که «اقامه دعوا» نام دارد.» [٣] و در جای دیگر «دعوا، عملی است تشریفاتی که به منظور تثبیت حقی که مورد انکار و تجاوز واقع شده است انجام می شود.» [۴]
ارائه تعریف دقیقی از دعوا و تشخیص مفهوم آن، بی شک در تجزیه و تحلیل مقررات قانونی اهمیت بنیادین دارد. با بررسی مواد قانونی روشن می شود که قانون گذار دعوا را در سه مفهوم مختلف به کار برده است:
١-دعوا به مفهوم اخص: مقصود از آن، قدرت خواهان یا مدعی یک حق یا بزه دیده و شاکی از یک جرم، برای مراجعه به مراجع صالحه می باشد تا دادگاه صالح، به ادعا و شکایت فرد، رسیدگی و حکم مقتضی را در خصوص موضوع حقوقی یا کیفری مورد درخواست و شکایت، صادر نماید.
در این مفهوم از دعوا، باید جرمی رخ داده یا حقی قانونی و مشروع که در عمل و بنابر ادعا موجود است، مورد تجاوز، تضییع یا انکار قرار گرفته باشد و خواهان یا شاکی، با طی مراتب و مراحل قانونی، شکواییه یا دادخواست خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، ثبت کرده باشد. البته، بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری، مراجع قضایی، ملزم به پذیرش شکایت شفاهی و ناشی از مراجعه مستقیم به دادسرا یا مرجعی نظیر کلانتری نیز هستند.
٢-دعوا به مفهوم اعم: در این مفهوم، دعوا در بعضی مقررات به مفهوم منازعه و اختلاف ی آمده است که در مرجع قضاوتی مطرح گردیده و تحت رسیدگی بوده یا می باشد. به عبارت دیگر مقصود از آن، این است که دعوا به معنای اخص آن، با ثبت شکواییه یا دادخواست از طریق مراجع ذی صلاح یعنی دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، مطرح گردد و به جریان افتد و اکنون، تحت رسیدگی در مراجع صالح، اعم از دادگاه یا دادسرا یا شورای حل اختلاف باشد.بنابراین دعوا بدین مفهوم، زمانی ایجاد می شود که دعوا در معنای نخست (مفهوم اخص)، به وجود آمده و دارنده، آن را اعمال نموده و در معرض رسیدگی قضاوتی قرار داده است.
٣-دعوا در مفهوم سوم آن، بنا بر آنچه در کتب حقوقی مختلف آمده، برابر با ادعایی است که هنوز در مراجع قضایی، مطرح نشده یا در جریان رسیدگی، به عنوان یک امر تبعی، مطرح می گردد که از جمله مثال های آن می توان به تهاتر یا فسخی که در ماده ١۴٢ قانون آیین دادرسی مدنی، مورد تصریح قرار گرفته، اشاره کرد.
تبصره ماده مذکور مقرر می دارد: «پاسخ خوانده در صورتی که به صورت تهاتر، صلح، فسخ و رد خواسته باشد، دفاع به معنای اخص تلقی می شود.»
بر اساس نظر استاد محمد جعفر جعفری لنگرودی، دعوا در اصطلاح دادرسی در معانی زیر به کار میرود:
الف- منازعه در حق معین را گویند.
ب- ادعاء مدعی که دعوا به معنای اخص نامیده میشود.
ج- مجموع ادعاء مدعی و دفاع مدعی علیه که دعوا به معنای اعم نامیده شده است.[۵]
تعاریف ارائه شده و تمایز مفهوم آنها در مواد مختلف قانونی، به ترتیبی که گفته شد در امور کیفری نیز تا حدود زیادی می تواند مورد عنایت قرار گیرد، اما با این تفاوت که در امور کیفری حق اصلی مورد تجاوز یا انکار، حقی عمومی و متعلق به کل جامعه است و ضمانت اجرای کیفری نشانه و مبین آن است. در حقیقت با وقوع عملی که جرم شمرده می شود به سبب اخلالی که بر فرض، در نظم و امنیت عمومی به وجود می اید حق اجتماع یعنی حق عمومی، مورد تجاوز یا انکار قرار می گیرد و بنابراین، توانایی مراجعه به مراجع صالح به منظور احقاق و مورد شناسایی قراردادن آن برای اجتماع به وجود می¬آید؛ یعنی به مفهوم نخست، متحقق می گردد. این دعوا که با توجه به ویژگی حق اصلی مورد ادعا «دعوای عمومی» است، علی الاصول توسط دادستان (مدعی العموم) به عنوان نماینده اجتماع اقامه می شود.
ارتکاب جرم، علاوه بر اینکه بر فرض، در هر حال موجب اخلال در نظم و امنیت عمومی گردیده و تولید دعوای عمومی می نماید، ممکن است موجب شود که حق شخص یا اشخاص معینی نیز، تضییع یا انکار شود، در این صورت چون این حق، حقی خصوصی است، دعوای ایجاد شده نیز «دعوای خصوصی» شمرده می شود. ملاک مزبور در مفاهیم دیگر دعوا نیز قابل استناد می باشد.
بنا بر آنچه گذشت، با اعمال دعوا به مفهوم اخص یا اقامه آن، دعوا به مفهوم اعم ایجاد می شود.
ادامه مطلب را با لمس Add a comment (کادر ذیل)مطالعه فرمایید.
1 comment
بختیار سید نظامی
2
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
