نکات مربوط به قواعد عمومی خیارات — ماهیت خیار اختیار فسخ معامله یک نوع

اختیار فسخ معامله که در حقوق ایران به خیار فسخ نام گذاری شده مخصوص عقود لازم است زیرا عقود جایز در هر زمان از سوی هر یک از طرفین قابل فسخ هستند. تعریف خیار اختیار فسخ قرار داد است که قانون گذار به ی. ا. ط. معامله یا هر دو یا به شخص ثالث میدهد. کلیه خیارات منشأ قانونی دارند، به جز خیار شرط و به نوعی خیار تخلف از شرط که منشأ قراردادی دارند و گنجاندن آن در عقد به اراده طرفین بستگی دارد. ماهیت خیار اختیار فسخ معامله یک نوع عمل حقوقی از نوع ایقاع محسوب می شود که صرفاً به یک اراده نیاز دارد. سؤال خیار فسخ از چه زمانی اثر خود را می گذارد و عقد را منحل میکند؟ صرف داشتن قصد مبنی بر اعمال حق فسخ عقد را منحل نمی کند، بلکه این اراده باید چهره ظاهری و بیرونی پیدا کند، که در حال حاضر بهترین روش اعلان اراده، ارسال اظهارنامه رسمی به طرف مقابل است. لذا با این وصف تاریخ ارسال اظهارنامه تاریخ فسخ و انحلال قرارداد محسوب می شود نه تاریخ ابلاغ آن مطابق ماده ۴۴۹ قانون مدنی فسخ به هر لفظ یا فعلی که دلالت بر آن نماید حاصل میشود. سؤال در فسخ قرارداد خواسته صحیح چیست؟ خواسته صحیح تایید فسخ قرارداد است نه اعلام فسخ قرارداد زیرا اعلام فسخ نیاز به طرح دعوا ندارد و صرف ارسال اظهارنامه برای طرف مقابل و بروز اراده خود مبنی بر انحلال عقد کفایت می کند، اما آنچه در زمان مناقشه برای ذوالخیار ضروری است تا از دادگاه اخذ نماید همان تأیید این فسخی است که قبلا آن را اعمال کرده است. (توضیح اینکه در صورت عدم ارسال اظهارنامه تاریخ تقدیم دادخواست تاریخ اعلان اراده و بروز اعمال حق فسخ قلمداد سؤال علاوه بر فسخ معامله چه خواسته هایی تبعی دیگر باید درخواست شود؟ این پرسش را باید در دو فرض پاسخ داد: فرض اول اگر خواهان فروشنده باشد: در این صورت ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. سؤال در فسخ قرارداد خواسته صحیح چیست؟ خواسته صحیح تایید فسخ قرارداد است نه اعلام فسخ قرارداد زیرا اعلام فسخ نیاز به طرح دعوا ندارد و صرف ارسال اظهارنامه برای طرف مقابل و بروز اراده خود مبنی بر انحلال عقد کفایت می کند، اما آنچه در زمان مناقشه برای ذوالخیار ضروری است تا از دادگاه اخذ نماید همان تأیید این فسخی است که قبلا آن را اعمال کرده است. (توضیح اینکه در صورت عدم ارسال اظهارنامه تاریخ تقدیم دادخواست تاریخ اعلان اراده و بروز اعمال حق فسخ قلمداد سؤال علاوه بر فسخ معامله چه خواسته هایی تبعی دیگر باید درخواست شود؟ این پرسش را باید در دو فرض پاسخ داد: فرض اول اگر خواهان فروشنده باشد: در این صورت باید خواسته های فسخ معامله استرداد مال در مواردی که مال منقول است خلع ید در ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. باید خواسته های فسخ معامله استرداد مال در مواردی که مال منقول است خلع ید در یا سند مالکیت خودرو صادر شده باشد ابطال این اسناد نیز باید خواسته شود. در خصوص چگونگی ابطال سند رسمی انتقال و خلع ید در قسمت خلع ید به صورت مبسوط توضیح داده شده است فرض دوم اگر خواهان خریدار باشد در این صورت خواسته فسخ معامله استرداد ثمن معامله و در صورتی که فسخ ناشی از تقصیر فروشنده باشد می توان مطالبه خسارت کاهش ارزش پول را نیز خواست. در این زمینه در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد نکته به دلیل آنکه بازگشت عوضین سر جای اول خود جزء خواسته های مربوط به فسخ محسوب میشود، لذا این موارد خود به خود اجرا نخواهد شد و نیازمند اقامه دعوا است. حال یا به صورت همزمان با خواسته فسخ یا بعد از آن اما با این حال هیئت عالی در خصوص نشست قضایی استان یزد دادگستری شهرستان اردکان مورخ ۱۳۸۵/۵/۲۳ در نظری مخالف اظهار داشت: در صورتی که دادگاه حکم به فسخ معامله ای دهد اگرچه در آیین دادرسی مدنی در خصوص استرداد ثمن معامله ساکت است و اصولاً دادگاه فقط به خواسته توجه داشته و حکمی غیر از خواسته صادر نمی کند لیکن ب. ت. ب. این که فسخ معامله مستلزم استرداد ثمن معامله است مانعی ندارد ضمن صدور حکم به فسخ معامله حکم به استرداد ثمن معامله هم داده شود. زیرا با صدور حکم به فسخ معامله اصولی نیست که استرداد ثمن معامله را به وقت دیگر موکول و استرداد آن را مستلزم دادخواست جداگانه ای بدانیم. به عبارت دیگر حکم فسخ معامله ملازمه با استرداد ثمن معامله دارد.». ⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. یا سند مالکیت خودرو صادر شده باشد ابطال این اسناد نیز باید خواسته شود. در خصوص چگونگی ابطال سند رسمی انتقال و خلع ید در قسمت خلع ید به صورت مبسوط توضیح داده شده است فرض دوم اگر خواهان خریدار باشد در این صورت خواسته فسخ معامله استرداد ثمن معامله و در صورتی که فسخ ناشی از تقصیر فروشنده باشد می توان مطالبه خسارت کاهش ارزش پول را نیز خواست. در این زمینه در ادامه بیشتر توضیح خواهیم داد نکته به دلیل آنکه بازگشت عوضین سر جای اول خود جزء خواسته های مربوط به فسخ محسوب میشود، لذا این موارد خود به خود اجرا نخواهد شد و نیازمند اقامه دعوا است. حال یا به صورت همزمان با خواسته فسخ یا بعد از آن اما با این حال هیئت عالی در خصوص نشست قضایی استان یزد دادگستری شهرستان اردکان مورخ ۱۳۸۵/۵/۲۳ در نظری مخالف اظهار داشت: در صورتی که دادگاه حکم به فسخ معامله ای دهد اگرچه در آیین دادرسی مدنی در خصوص استرداد ثمن معامله ساکت است و اصولاً دادگاه فقط به خواسته توجه داشته و حکمی غیر از خواسته صادر نمی کند لیکن ب. ت. ب. این که فسخ معامله مستلزم استرداد ثمن معامله است مانعی ندارد ضمن صدور حکم به فسخ معامله حکم به استرداد ثمن معامله هم داده شود. زیرا با صدور حکم به فسخ معامله اصولی نیست که استرداد ثمن معامله را به وقت دیگر موکول و استرداد آن را مستلزم دادخواست جداگانه ای بدانیم. به عبارت دیگر حکم فسخ معامله ملازمه با استرداد ثمن معامله دارد.». هر چند نظر اکثریت متفاوت بوده است. نظر اکثریت اینگونه بوده ه است: دادگاه صرفاً در پیرامون خواسته خواهان باید اظهار نظر کند و در خصوص اعلام فسخ چنانچه درخواستی از خواهان نشده باشد دادگاه در خصوص استرداد ثمن و مثمن مواجه با اظهارنظری نمیباشد. به هر روی باید بیان داشت رویه عملی محاکم همان نظری است که ابتدائا بیان شد و استرداد عوضین را مستلزم طرح خواسته مستقل می دانند. نکته: با فرض پذیرش ارکان دعاوی حقوقی در پرتو رویه قضایی (جلد اول)