پیمانکار جز — پیمانکار جز باید تخصص لازم در انجام

⚠ احتیاط: ممکن است آغاز یا پایانِ مطلب در بندِ مجاور باشد. پیمانکار جز شخص حقیقی یا حقوقی است که تخصص در کارهای اجرایی دارد و پیمانکار برای اجرای بخشی از عملیات موضوع پیمان با او قرارداد می بندد. یکی دیگر از عوامل پیمانکار که بخشی از عملیات موضوع پیمان توسط او انجام می شود، پیمانکار جز است. ماده ۱۱ شرایط عمومی پیمان پیمانکار جز را چنین تعریف می کند پیمانکار جز، شخصی انجام کارهای اجرایی را همان طوری که از نام پیمانکار جز» برمی آید، چون موضوع پیمان عموماً وسیع و بزرگ است و هر پیمانکاری قادر نیست تمام بخشهای پیمان را به تنهایی انجام دهد و باید در اجرای قسمتهای کار تسهیل و تسریع لازم صورت گیرد لذا این حق پیمانکار را کارفرما به رسمیت می شناسد که او بتواند برای انجام قسمتها و اجزای موضوع پیمان از خدمات پیمانکاران جز در کارگاه استفاده نماید و انجام بخش یا بخشهایی از کار موضوع پیمان را به آنها واگذار کند. با این حال پیمانکار که طرف اصلی کارفرما محسوب می شود، اصولاً و به طور کلی حق ندارد موضوع پیمان را به ثالث انتقال دهد و کار عملاً توسط شخص دیگری انجام شود به گونه ای که در عمل شخص ثالث بدون اطلاع و اذن کارفرما و به طور مخفیانه جایگزین و جانشین پیمانکار شود. در این رابطه بند (الف) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان صریحاً حق پیمانکار را در واگذاری تمامت پیمان به دیگران سلب می کند. این شرط از نوع شرط فعل به صورت منفی است که اساساً و اصولاً پیمانکار از انتقال موضوع پیمان به ثالثی منع شده است. به عبارت دیگر یکی از تعهدات اصلی پیمانکار در شرایط عمومی پیمان خودداری او از واگذاری کلی پیمان به شخص یا اشخاص ثالث است. البته این تعهد پیمانکار دارای ضمانت اجرایی یا سانکسیون قوی تری هست که در جز (۱) بند (ب) ماده ۴۶ شرایط عمومی پیمان حق فسخ از جانب کارفرما را به وجود می آورد. این بدان سبب است که کارفرما بر اساس انجام یک فرآیند اداری پس از برگزاری مناقصه و برنده شدن پیمانکار در مناقصه که پیشتر، ظرفیت، شایستگی توانایی و صلاحیت او برای انجام موضوع پیمان احراز شده و در نهایت موضوع پیمان به او واگذار گردیده، منطقاً و قانوناً و اخلاقاً پیمانکار حق واگذاری همه ی پیمان را به اشخاص ثالث نداشته باشد. اما همان طوری که گفته شد واگذاری جزیی از کارهای پیمان به شخص یا اشخاص ثالث که به آنان پیمانکاران جز گفته می شود، از نظر شرایط عمومی پیمان بلامانع است. به عنوان مثال، پیمانکار می تواند اجرای اسکلت ساختمان را به یک شخص حقیقی یا حقوقی که تخصص انجام آن را داشته باشد، واگذار کند و سپس برای بتن ریزی از شرکت دیگری استفاده کند و نصب کاشیها، سرامیک ساختمان را به دیگر پیمانکار جز انتقال و ساخت و نصب کمدها یا تزیینات داخلی آن را به شخص دیگری واگذار نماید. اما همه ی این کارها باید زیر نظر دقیق پیمانکار صورت گیرد تا خدشه ای بر مسئولیت پیمانکار وارد نسازد. به همین دلیل در بخشی از بند (ب) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان آمده است که این واگذاری نباید از پیشرفت کار طبق برنامه ی زمانی اجرای کار بکاهد و به هر حال به هیچ روی از مسئولیت و تعهدات پیمانکار نمی کاهد. و پیمانکار مسئول تمام عملیاتی است که توسط پیمانکاران جز یا کارکنان آنها انجام میشود». پس واگذاری اجزای موضوع پیمان از طرف پیمانکار به دیگران از جمله ی حقوق مسلم او در پیمان به شمار می آید که کارفرما حق سلب آن را از پیمانکار ندارد. ولیکن این حق منوط به رعایت شروط زیر است: پیمانکار جز باید تخصص لازم در انجام کارهای اجرایی را داشته باشد. زیرا، مطلوبیت و مرغوبیت انجام کار موضوع پیمان برای کارفرما مهم است پس پیمانکار باید از خدمات اشخاصی در انجام بخشهایی از کار پیمان استفاده کند که تخصص آن بخش از کار که به او محول شده است داشته باشد. بنابراین اگر بتن ریزی ساختمان به آهنگ سپرده شود قطعاً چون او تخصص انجام بتن ریزی را ندارد، کیفیت کار او اثر منفی خود را در موضوع پیمان نشان خواهد داد. ۲- پیمانکار جز باید صلاحیت انجام آن بخش از موضوع پیمان را داشته باشد که به او محول شده است. علاوه بر تخصص، در مواردی انجام بخشی از کار به قدری ظریف دقیق و مهم است که کارفرما به دارا بودن صلاحیت پیمانکار در انجام آن قسمت از کار اهمیت میدهد و در بخشی از بند (ب) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان مقرر می دارد: در صورتی که در اسناد و مدارک پیمان، کارفرما، لزوم تأیید صلاحیت پیمانکاران جز را پیش بینی کرده باشد، پیمانکار موظف است که تأیید کارفرما را در این مورد تحصیل نماید. صولاً، صلاحیت غیر از تخصص است. تخصص عبارت است از این که پیمانکار جز در کاری که به او سپرده می شود حرفه ای باشد ولیکن صلاحیت علاوه بر حرفه ای بودن پیمانکار جز، شایستگی و قابلیت او را در انجام کار مدلل میدارد. یعنی ممکن است پیمانکاران جز بسیاری وجود داشته باشند که انجام کار خاصی از موضوع پیمان را بتوانند انجام دهند اما برخی از آنان از حیث صداقت، امانت، وجود کارشناسان مجرب و با کیفیت و مانند اینها نسبت به سایرین در اولویت باشند. بدین ترتیب اصل بر این است که پیمانکار حق واگذاری پیمان را به پیمانکاران جزئی که خود صلاح می داند، دارد اما چنان چه در سایر اسناد پیمان احراز صلاحیت آنها توسط کارفرما پیش بینی شده باشد، قبلاً باید تأییدیه ی آن را از کارفرما داشته باشد وگرنه، کارفرما می تواند از انجام کار پیمانکار جزیی که صلاحیت او را پیشتر احراز نکرده ممانعت نماید. پیمانکار باید با پیمانکار جز راجع به انجام قسمتی از موضوع پیمان، قرارداد داشته باشد. اصولاً و قانوناً قرارداد می تواند کتبی یا شفاهی باشد. اما صرف نظر از این که قرارداد شفاهی به لحاظ تثبیت نکردن حقوق و تعهدات پیمانکار با پیمانکاران جز می تواند در آینده مشکلات اثباتی زیادی را برای طرفین ببار آورد با وجود این از بند (ب) ماده ۲۴ شرایط عمومی پیمان چنین برمی آید که قرارداد باید کتبی و نوشته شده باشد. زیرا در بخشی از بند (ب) ماده (۲۴ شرایط عمومی پیمان آمده است: «در پیمانهای بین پیمانکار و پیمانکاران جز باید نوشته شود که ... پس پیمانکار مکلف به نوشتن قرارداد بین خود با پیمانکاران جز است.