چگونگی دریافت مبلغ صورت وضعیت موقت — علاوه بر کنترل صورت وضعیت موقت توسط

ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان در ادامه ی بند (الف) می گوید: کارفرما صورت وضعیت کنترل شده از سوی مهندس مشاور را رسیدگی کرده و پس از کسر وجوهی که بابت صورت وضعیت های موقت قبلی پرداخت شده است و همچنین اعمال کسور قانونی و کسور متعلقه طبق پیمان باقیمانده مبلغ قابل پرداخت به پیمانکار را حداکثر ظرف ۱۰ روز از تاریخ وصول صورت وضعیت با صدور چک به نام پیمانکار پرداخت می کند. این فراز از بند (الف) ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان نیازمند توضیحاتی است که ذیلاً میبینیم ۱- مهمترین اساسی ترین و کارسازترین بخش ایفای تعهدات قراردادی که راجع به تعهد اصلی کارفرماست، از جمله در نهفته است. زیرا، در همین جا است که پیمانکار بعد از یک ماه تلاش، به حقوق خود نایل شده و در ماههای بعد نیز نایل میشود و با دریافت مبلغ صورت وضعیت قطعی، پیمانکار علاوه بر سود خود قادر می شود سایر تعهدات خود در قبال کارفرما را به طور مطلوب ایفا نماید. به عبارت دیگر، هنگامی که پیمانکار مرتباً در هر ماه حاصل کار خود را با دریافت وجوه صورت وضعیت های موقت درو می کند مسلماً می تواند . نگاه کنید به دفترچه کوچک «مرور؟ متره؟» گردآوری توسط علی رضا میلانی زاده، انتشارات میلان تعهدات مالی خود در برابر کارکنان پیمانکاران جز مصالح فروشان و سایر اشخاصی که به نحوی با او سروکار دارند به خوبی ایفا نماید. علاوه بر کنترل صورت وضعیت موقت توسط مهندس مشاور کارفرما نیز صورت وضعیت کنترل شده را رسیدگی می کند. ممکن است در اثر سهو پیمانکار یا مهندس مشاور محاسبات انجام شده نادرست بوده باشد، پس با رسیدگی کارفرما احتمال این که محاسبات درست تر انجام شود، وجود دارد. با این حال امکان دارد کار فرما نه محاسبات پیمانکار و نه محاسبات مهندس مشاور را به پذیرد. در نتیجه، صرفاً براساس محاسبات خود صورت وضعیت را تأیید کند. ولی باید دانست که کارفرما در این مورد مبسوط الید نیست که بی دلیل محاسبات پیمانکار یا مهندس مشاور را رد و صرفاً بر پایه ذهنیات خویش عددی را تأیید کند که مورد رضایت پیمانکار نیست. به تجربه ثابت شده که بسیاری از اختلافات مالی پیمانکار با کارفرما از همین جا ناشی میشود و این امر آغازی میشود برای اختلافات بزرگ که گاهی تا فسخ یا خاتمهی پیمان نیز پیش می رود. در اینجا این پرسش مطرح است که هرگاه به عللی صورت وضعیت ارسالی از طرف مهندس مشاور مورد تأیید کارفرما قرار نگیرده چه باید کرد؟ پاسخ آن را تبصره ی (۱) بند (الف) ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان چنین می دهد. کارفرما پس از وضع کسور تعیین شده در این ماده تا ۷۰ درصد مبلغ صورت وضعیتی را که مهندس مشاور ارسال نموده است، به عنوان علی الحساب و در مدت مقرر در این ماده در وجه پیمانکار پرداخت می کند و صورت وضعیت را همراه با دلایل رد آن، برای تصحیح به مهندس مشاور بر می گرداند تا پس از اعمال اصلاحات لازم در مدت حداکثر روز دوباره به شرح یاد شده، برای کارفرما ارسال شود و بقیه مبلغ به ترتیب پیش گفته به پیمانکار پرداخت گردد. در این صورت مهلت پرداخت مبلغ صورت وضعیت از تاریخی شروع می شود که صورت وضعیت تصحیح شده تسلیم کارفرما شود». سؤال بعدی این است که هرگاه پیمانکار نسبت به صورت وضعیتی که به شرح تبصره ی (۱) بند (الف) ماده ۳۷ شرایط عمومی پیمان. پیش گفته اصلاح شده است معترض باشد، چه حق یا تکلیفی برای او در این موقعیت در شرایط عمومی پیمان پیش بینی شده است؟ پاسخ این پرسش را می توان در تبصره ی (۲) بند (الف) ماده ۳۷) شرایط عمومی پیمان بدین صورت یافت پیمانکار... اعتراض خود را با ذکر دلیل، حداکثر ظرف یک ماه، به کارفرما اعلام ولی پرسش دیگر این است که هرگاه در این رسیدگی باز هم پیمانکار به مبلغ صورت وضعیت معترض باشد، چه وظیفه یا حقی در شرایط عمومی پیمان برای او شناخته شده است؟ متأسفانه این پرسش در شرایط عمومی پیمان بی پاسخ مانده است اما طبق اصول کلی، پیمانکار می تواند حین اجرای عملیات موضوع پیمان یا در مرحله ی تسویه حساب، مطالبات ناشی از صورت وضعیتهای موقت خود را مطرح سازد و در حالت رد آنها توسط کارفرما، ناگزیر پیمانکار حق دارد از طریق مرجع حل اختلاف اقدام نماید. از آنجا که طبق فراز دیگری از بند (الف) ماد ۳۷ شرایط عمومی پیمان مقادیر درج شده در صورت وضعیت های موقت و پرداختی هایی که بابت آنها به عمل می آید جنبه موقت و علی الحساب دارد و هر نوع اشتباه اندازه گیری و محاسباتی و جز اینها، در صورت وضعیت های بعدی یا در صورت وضعیت قطعی اصلاح و رفع میشود، لذا به همین دلیل مقرر گردیده که کارفرما به هنگام رسیدگی پس از کسر وجوهی که بابت صورت وضعیت های موقت قبلی پرداخت شده است... مبلغ قابل پرداخت به پیمانکار را... پرداخت می کند. بدین ترتیب صورت وضعیت موقت چون جنبه ی موقت دارد، از سوی هیچ یک از طرفین پیمان نمی تواند به صورت قطعی و غیرقابل تجدیدنظر تلقی شود. بلکه در صورت وضعیت های بعدی هر نوع اشتباهات صورت گرفته در صورت وضعیت های سابق، اصلاح می شود.