بازرسی و تفتیش

بازرسی و تفتیش خ. م.: در نشست قضایی که در تاریخ 1402/05/04 با موضوع بازرسی و تفتیش برگزار شد، پرسشی مطرح گردید درباره قانونی بودن اقدام ماموری که تنها بر اساس شک و بدون وجود اماره‌ای به بازرسی شخصی پرداخته و در نتیجه 5 گرم مواد مخدر از وی کشف کرده و همچنین به او توهین و ضرب و جرح نموده است. هیات عالی بر این نظر بود که اقدام این مامور غیرقانونی بوده و تحت شمول تبصره 4 ماده 597 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 قرار نمی‌گیرد. نظر اکثریت نیز تاکید کرد که مامور حق بازرسی نداشته و باید از دادستان کسب تکلیف می‌کرد، بنابراین عمل او غیرقانونی است و در صلاحیت رسیدگی سازمان قضایی نیروهای مسلح نمی‌باشد. در مقابل، نظر اقلیت بر این باور بود که پس از کشف مواد مخدر، عمل مامور به عنوان جرم مشهود تلقی شده و در نتیجه او در مقام ضابطیت عمل کرده است. از این رو، رسیدگی به جرایم توهین و ضرب و جرح باید در محاکم عمومی انجام شود، در حالی که بازرسی غیرقانونی در صلاحیت محاکم نظامی است. صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1402/05/04 برگزار شده توسط: استان سازمان قضایی نیروهای مسلح/ شهر اصفهان موضوع بازرسی و تفتیش پرسش چنانچه ماموری در حین گشت زنی به شخصی مشکوک گردیده و به صرف شک و بدون اینکه اماره و قرینه ای مربوط به وقوع جرم وجود داشته باشد،بدون انجام تحقیق و بدون گزارش به دادستان اقدام به بازرسی و تفتیش شخص مورد نظر نموده و 5 گرم مواد مخدر از وی کشف می نماید.متعاقب کشف مواد مخدر به شخص مذکور توهین و وی را مورد ضرب و جرح قرار می دهد. شاکی در همین خصوص شکایتی در دادسرای نظامی مطرح و تقاضای رسیدگی نموده است.آیا اقدام مامور در راستای جرم مشهود و در مقام ضابطیت بوده است یا خیر؟آیا اقدام مامور در بازرسی از شاکی قانونی بوده است یا خیر؟صلاحیت رسیدگی به جرایم مذکور بر عهده ی چه مرجعی می‌باشد؟ نظر هیات عالی در فرض سوال؛ در مواد 28 الی 62 از قانون آیین دادرسی کیفی مصوب 1392؛ وظایف و اختیارات ضابطان برشمرده شده است لذا اولا موضوع در صلاحیت رسیدگی سازمان قضایی نیروهای مسلح است ثانیا جرم ارتکابی مشهود تلقی نمی گردد و اقدام مامور مبنی بر بازرسی و تفتیش غیر قانونی است و از شمول تبصره 4 ماده 597 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 خارج است. نظر اکثریت ب. ت. ب. صراحت ماده 43 ق آ د ک در فرض سوال مامور موصوف حق بازرسی و تفتیش شاکی را نداشته و می‌بایست تحقیقات لازم را انجام و از دادستان کسب تکلیف می نمود بنابراین اقدام مامور بازرسی اشخاص به صورت غیر قانونی م. ب..ب. ت. ب. اینکه مامورین به شاکی شک داشته و امارات وقوع جرم مورد تردید بوده و پس از تفتیش مواد مخدر را کشف نمود از مصادیق وقوع جرم مشهود مذکور در ماده 45 قانون مذکور خارج م. ب..همچنین ب. ت. ب. عبارت «به موجب قانون اقدام می کنند» مذکور در ماده 28 ق آ د ک مامور زمانی ضابط محسوب می‌شود که در چهار چوب قانون عمل کند و در صورت خروج از حدود قانون عنوان ضابط ندارند لذا در مانحن فیه چون مامور خلاف قانون عمل کرده است در مقام ضابط نمی‌باشد و رسیدگی به جرایم معنونه در صلاحیت محاکم نظامی است. نظر اقلیت گرچه بازرسی مامور طبق ماده 43 ق آ د ک بر خلاف قانون بوده است لکن پس از کشف مواد مخدر جرم مشهود و از مصادیق ماده 45 ق آ دک بوده و اقدام مامور در راستای جرم مشهود و در مقام ضابطیت م. ب. لذا رسیدگی به جرایم توهین و ضرب و جرح در صلاحیت محاکم عمومی و رسیدگی به بزه بازرسی غیر قانونی اشخاص در صلاحیت محاکم نظامی است.