نشست قضایی
بررسی ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375
خلاصه
در خصوص ماده ۵۹۶ قانون مجازات اسلامی، اکثریت قضات معتقدند عبارت «ضعف نفس و هوی و هوس» شامل همه اشخاص (رشید و غیررشید) میشود. برای تحقق این جرم، وجود حکم حجر الزامی نیست.
اصلِ حقوقی: اطلاق عبارت ضعف نفس و هوی و هوس در ماده ۵۹۶ قانون مجازات اسلامی شامل کلیه اشخاص اعم از رشید و غیررشید میگردد.
مستند: ماده ۵۹۶ قانون مجازات اسلامی
کلیدواژهها: ماده ۵۹۶، ضعف نفس، هوی و هوس، حکم حجر، رشید
متنِ زیر هنوز بهوسیلهٔ کارشناس مرور و تأیید نشده است.
مقدمه
بررسی ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375
خ. م.:
در نشست قضایی که در تاریخ 23 اردیبهشت 1398 در استان اصفهان برگزار شد، موضوع بررسی ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 مورد بحث قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که منظور از افراد غیررشید در این ماده چه اشخاصی هستند و آیا برای شناسایی این افراد، وجود حکم حجر الزامی است یا خیر. نظر هیات عالی بر این اساس بود که عبارت "ضعف نفس و هوی و هوس" شامل تمامی اشخاص، اعم از رشید و غیررشید، میشود و شناسایی این افراد تنها به موجب حکم حجر نیست. اکثریت اعضای هیات با دلایل مختلف تاکید کردند که اشخاص رشید بزهدیده جرم مذکور نیستند. استدلالهای این گروه شامل سابقه تقنینی، زاید بودن برخی عبارات در صورت تفسیر گسترده، و تناقضات احتمالی با اصول حقوقی و قراردادها بود. همچنین در خصوص ضرورت حکم حجر، تفکیک بین صغیر، مجنون و سفیه مورد تاکید قرار گرفت. در مقابل، نظر اقلیت بر این باور بود که رویکرد قانونگذار در این ماده حمایتی است و میتواند شامل افرادی با ضعف نفس در شرایط خاص نیز باشد. این نظرات به تفسیر و اجرای ماده 596 قانون مجازات اسلامی و تاثیر آن بر حقوق اشخاص مختلف پرداخته و ابعاد گوناگون آن را مورد بررسی قرار دادند.
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: 1398/02/23
برگزار شده توسط: استان اصفهان/ شهر اصفهانموضوع
بررسی ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375پرسش
منظور از افراد غیر رشید در ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 چه اشخاصی است؟ آیا در راستای ماده مذکور، ضرورتاً حکم حجر لازم است یا خیر؟
نظر هیات عالی
ب. ت. ب. ماده 596 قانون مجازات اسلامی سال 1375 اطلاق عبارت ضعف نفس و هوی و هوس شامل کلیه اشخاص اعم از رشید و غیر رشید میگردد و تغییرات تقنینی قانون مرقوم نسبت به ماده صدرالذکر موید این نظر م. ب. و احراز آن صرفاً به موجب حکم حجر نیست.نظر اکثریت
ب. ت. ب. دلایل زیر اشخاص رشید، بزه دیده جرم ماده 596 قانون مجازات اسلامی 1375 نیستند؛
1- سابقه تقنینی جرم مزبور (ماده 239 قانون مجازات عمومی و ماده 117 قانون تعزیرات) حکایت از آن دارد که این جرم برای جلوگیری از استفاده از ضعف نفس محجور پیش بینی شده است نه افراد غیر محجور.
2- اگر جرم مزبور در خصوص کلیه اشخاص اعم از محجور و غیر محجور تفسیر شود، عبارت « حوایج شخصی افراد غیر رشید » در 596 قانون مجازات اسلامی 1375 زاید م. ب. لذا عبارت مذکور، بر خروج افراد رشید از شمول ماده قانونی مورد اشاره، دلالت دارد.
3- در پایان ماده فوق در مورد اشخاصی که دارای سمت ولایت یا وصایت یا قیمومیت هستند مجازات تشدید شده است این نکته نیز، حکایت از منظور قانون گذار در حمایت از افراد غیر رشید دارد چرا که شخص رشید، ولی یا قیم ندارد.
4- شمول عنوان بزه دیده بر اشخاص رشید در ماده مزبور، تالی فاسد دارد زیرا این امر مستلزم مجازات اشخاص کثیری در جامعه است که با استفاده از هوی و هوس اشخاص رشید، سند الزام آوری از آنها دریافت کرده اند که با اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری و اصل تفسیر قوانین کیفری به نفع متهم منافات دارد.
5- اگر افراد رشید را مشمول ماده 596 قانون مجازات اسلامی 1375 بدانیم بسیاری از قراردادها به همین بهانه مورد خدشه قرار میگیرد که با اصل لزوم قرارداد ها (اصاله اللزوم) و اصل صحت قرارداد ها (اصاله الصحه) منافات دارد.
و در خصوص ضرورت اخذ حکم حجر، باید قائل به تفکیک شویم؛
الف) در مورد صغیر نیازی به حکم حجر نیست و صرفاً با ملاحظه مدارک شناسایی او، عدم بلوغ احراز میگردد.
ب) در مورد مجنون با حکم حجر یا گواهی پزشکی قانونی، حجر اثبات میشود.
ج) در مورد سفیه ب. ت. ب.
تبصره ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392 تشخیص سفاهت با مرجع قضایی رسیدگی کننده است.
تبصره مذکور بیان میدارد «دادگاه برای تشخیص رشد و کمال عقل، میتواند نظر پزشکی قانونی را استعلام یا از هر طریق دیگر که مقتضی بداند استفاده کند».نظر اقلیت
قانونگذار در قوانین ما سه رویکرد دارد گاهی رویکرد تشدیدی دارد (مانند قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری) گاهی رویکرد حمایتی از فرد یا گروه خاصی دارد (مانند قانون حمایت از کودکان و نوجوانان) و گاهی رویکرد تخفیفی دارد (مانند قانون راجع به عفو و بخشودگی و تخفیف پاره ای از محکومیت های سیاسی و عادی). به نظر میرسد رویکرد قانونگذار در ماده 596 نیز، رویکرد حمایتی از افرادی است که دارای ضعف نفس شخصی هستند. بنابر این علاوه بر افراد غیر رشید، حسب مورد می توان به سایر اشخاص، در شرایط خاص نیز تسری داد مانند بی سواد، مسن، بیمار، نابینا در شرایط خاص زمانی و مکانی.موارد مرتبط 75
آرای مرتبط 40
-
رأی
هماستناد
قتل عمد ارتکابی توسط بالغ کمتر از 18 سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی وحدت رویه
هماستناد
رای وحدت رویه شماره 737 مورخ 1393/09/11 هیات عمومی دیوان عالی کشور | شرایط اعاده دادرسی برای محکومان به قصاص زیر ۱۸ سال طبق قوانین جدید مجازات اسلامی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 آرای متهافت صادر گردیده است که جریا
-
رأی
هماستناد
مقررات مرورزمان درخصوص جنبه عمومی مجازات جرایم عمدی مستوجب دیه و قصاص
مواد 91، 92، 93 و 614 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
تشدید مجازات پس از رفع نقص تحقیقات
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
رأی
هماستناد
شرط صدور حکم به مجازات حدی در خصوص بالغ کمتر از هجده سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و عدم توجه دادگاه به سن و وضعیت عقل
-
رأی
هماستناد
مجازات تکمیلی در جرم حدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
عطف به ماسبق شدن ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392
قانون مجازات اسلامی مصوب 30/2/92 صادر شد ولی چون ماده 91
-
رأی
هماستناد
درخواست اعاده دادرسی با ادعای عدم درک حرمت یا ماهیت جرم ارتکابی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
رأی
هماستناد
عدم ارجاع به کارشناس جهت احراز رشد نوجوان قاتل زیر 18 سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و رای وحدت رویه شماره 737
-
رأی
هماستناد
شرط پذیرش درخواست اعاده دادرسی از سوی دادستان مجری حکم
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
رأی
هماستناد
اعتراض به رأی رد درخواست اعاده دادرسی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 از امور موضوعی بوده که احراز آنها ن
-
رأی
هماستناد
ضمانت اجرای عدم ابلاغ نظریه پزشکی قانونی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 و ارجاع امر به کمیسیون پزشکی قانونی و
-
رأی
هماستناد
اعتراض به نظریه پزشکی قانونی در بزه قتل عمد
مواد 91 و 612 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
دامنه شمول مقررات ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 خلاصه متن: در تاریخ 24 آذر 1394
-
رأی
هماستناد
محدوده اعمال ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 خلاصه متن: در تاریخ 24 مرداد 1395
-
رأی
هماستناد
مجازات افراد بالغ زیر 18سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 استناد شده و ادعا شد که موکلش از نظ
-
رأی
هماستناد
شرط مقدم بر اجرای قسامه
قانون مجازات اسلامی و ماده 91
-
رأی
هماستناد
مجازات اختفاء جسد توسط قاتل
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 نظر به اینکه متهم در زمان وقوع جرم
-
رأی
هماستناد
حکم به پرداخت دیه در فرض عدم مطالبه از ناحیه اولیاء دم
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
مصداق تقصیر در امر کیفری
قانون مجازات اسلامی و مواد 91
-
رأی
هماستناد
شرط قصاص افراد بالغ کمتر از 18 سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
مصداق تقصیر در امر کیفری
قانون مجازات اسلامی و مواد 91
-
رأی
هماستناد
اعتراض به رأی رد درخواست اعاده دادرسی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 از امور موضوعی بوده که احراز آنها ن
-
رأی
هماستناد
رأی خلاصه جریان پرونده
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 از امور موضوعی بوده که احراز آنها ن
-
رأی
هماستناد
مجازات اختفاء جسد توسط قاتل
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392نظر به اینکه متهم در زمان وقوع جرم ق
-
رأی
هماستناد
محدوده إعمال ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
ماده91 قانون مجازات اسلامی مصوب1392 اصل پرونده حاوی 393 برگ به حضور ایفا
-
رأی
هماستناد
شرط پذیرش درخواست اعاده دادرسی از سوی دادستان مجری حکم
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
رأی
هماستناد
عطف به ماسبق شدن ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392
قانون مجازات اسلامی مصوب 30/2/92 صادر شد ولی چون ماده 91
-
رأی
هماستناد
وجود شبهه در شرایط مسئولیت متهم به قتل عمدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 که مقرر می دارد
-
رأی
هماستناد
ضمانت اجرای عدم ابلاغ نظریه پزشکی قانونی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 و ارجاع امر به کمیسیون پزشکی قانونی و
-
رأی
هماستناد
مساعدت جهت خلاصی متهم از محاکمه و تعقیب
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
اعتراض به نظریه پزشکی قانونی در بزه قتل عمد
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 وارجاع امر به کمیسیون پزشکی قانونی و
-
رأی
هماستناد
ادله اثبات کیفری قتل (اظهارات طرفین)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است
-
رأی
هماستناد
کافی بودن قصد عام جهت تحقق بزه معاونت در قتل عمدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 پرداخت مبلغ ده میلیون ریال جزای نقد
-
رأی
هماستناد
رأی دادگاه بدوی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و اینکه متهم در زمان وقوع بزه کمتر
-
رأی
هماستناد
تغییر عنوان اتهام در دادگاه
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 92 وارجاع امر به کمیسیون پزشکی قانونی و
-
رأی
هماستناد
مجازات تکمیلی در جرم حدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
رأی
هماستناد
شماره110/152/8526 1393/10/22
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 آرای متهافت صادر گردیده است که جریا
-
رأی
هماستناد
1- اثبات در بزه سوءاستفاده از ضعف نفس اشخاص 2-حدود اصلاح رأی در مرحله تجدیدنظر
ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375
-
رأی
هماستناد
دریافت وجه نقد از شخص محجور
ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب 1375 (ماده قانونی مورد استناد دادگاه بدو
نظریات مشورتی 15
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/95/2791 مورخ 1395/11/03
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مواد 91
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/98/457 مورخ 1398/09/10
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 به این نتیجه می رسد که فرد ماهیت جر
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه مشورتی شماره 7/98/1349 مورخ 1398/09/25
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
بررسی مجازات اشخاص حقیقی و حقوقی در صورت فوت کارگر حین کار به علت عدم رعایت نظامات و وقوع قتل غیرعمد
قانون مجازات اسلامی و مواد 91
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/1400/840 — 1400/08/10
ماده 91 قانون مجازات اسلامی به تعزیر تبدیل گردیده است
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/98/457 — 1398/09/10
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در صورتی که دادگاه تشخیص دهد فرد با
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/98/1349 — 1398/09/25
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظریه 7/1401/402 — 1401/05/05
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 در جرایم موجب حد یا قصاص چنانچه فرد
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/92/863 مورخ 1392/05/12 اداره کل حقوقی قوهقضائیه در خصوص مجازات جرایم حد و قصاص برای افراد زیر 18 سال طبق ماده 91 قانون مجازات اسلامی با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/4137 مورخ 1376/12/23 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی در مورد دایه که طفل دیگری را شیر می دهد هم قا
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/95/2791 مورخ 1395/11/03 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص محکومیت شخص حقوقی به پرداخت دیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مواد 91
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/98/1349 مورخ 1398/09/25 اداره کل حقوقی قوهقضائیه در خصوص صدور قرار تأمین کیفری در جنایات منجر به تغییر رنگ پوست و تشخیص رشد و کمال عقلی در مجازاتهای افراد زیر 18 سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/1556 مورخ 1376/09/12 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
مواد 91 و93 قانون مجازات اسلامی در حکم بیماری می باشد
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 2085/95/7 مورخ 1395/08/22 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص کیفر محکوم مشمول ماده91 قانون مجازات اسلامی 92 در صورتی که در زمان صدور حکم بیش از 18 سال سن داشته باشد با اص
ماده91 قانون مجازات اسلامی 92 هـ خورشیدی باشند یعنی ممکن است ماهیت و حرم
-
نظریهٔ مشورتی
هماستناد
نظر مشورتی 7/2602 مورخ 1377/04/29 اداره کل حقوقی قوه قضائیه با اصلاحات و الحاقات بعدی
مواد 91 و 92 و 262 قانون مجازات اسلامی این است که اگر برای کودک کفیلی جهت حضانت و تغ
نشستهای قضایی 3
-
نشست قضایی
هماستناد
مجازات مرتکبین جرایم حدی مرتکبین بالغ زیر 18 سال
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
کیفیت تعیین مجازات جرم شرب خمر توسط نوجوان 16 ساله
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
نشست قضایی
هماستناد
ماهیت مجازات های جایگزین حدود در خصوص نوجوانان
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
مواد مرتبط 2
-
تفسیر
از این صفحه
ماده 596 — قانون مجازات اسلامی
ماده 596 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 خلاصه متن: در نشست قضایی که در
-
تفسیر
از این صفحه
ماده 91 — قانون مجازات اسلامی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392 تشخیص سفاهت با مرجع قضایی رسیدگی کننده ا
مقرراتِ مرتبط 2
-
دستورالعمل
هماستناد
دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم
ماده 91 قانون مجازات اسلامی در جرایم موجب حد یا قصاص ارتکابی توسط افراد ب
-
دستورالعمل
هماستناد
دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم
با اصلاحات و الحاقات بعدی
ماده 91 قانون مجازات اسلامی در جرایم موجب حد یا قصاص ارتکابی توسط افراد ب
دکترین 13
-
مقاله
هماستناد
واکاوی معنایی اعتبار رشد و کمال عقل در مسئولیت کیفری نوجوانان (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی در کنار رشد
-
مقاله
هماستناد
واکاوی مفهوم «درک» موضوع ماده 91 ق.م.ا. تحلیل میان رشته ای حقوق و علوم اعصاب شناختی (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
-
مقاله
هماستناد
جهل حکمی و جهل موضوعی در جرایم موجب حدود و قصاص نوجوانان
ماده 91 قانون مجازات اسلامی است که به بحث رشد جزایی
-
مقاله
هماستناد
تحلیل شرط سنی مسئولیت کیفری مبتنی بر اندیشه فایده گرایی و سزاگرایی (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی رشد عقلی مولفه سنی مسئولیت کیفری است و نباید
-
مقاله
هماستناد
قابلیت تعمیم حکم مقرر در ماده 91 قانون مجازات اسلامی به افراد غیر مشمول
ماده 91 قانون مجازات اسلامی به افراد غیر مشمول نویسندگان: مصطفی باقری حسن
-
مقاله
هماستناد
ریشه یابی چالش های فقهی و حقوق بشری ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392در باب مجازات های سالب حیات نوجوانان (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی 1392در باب مجازات های سالب حیات نوجوانان (مقا
-
مقاله
هماستناد
بررسی تطبیقی قتل عمد توسط کودک در فقه و حقوق ایران (مقاله پژوهشی دانشگاه آزاد)
مواد 91 و 120 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 ظاهر و بارز است
-
مقاله
هماستناد
امکان سنجی سقوط قصاص نوجوان در پرتو قاعده درأ (از منظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران)
قانون مجازات اسلامی در ماده 91
-
مقاله
هماستناد
رشد کیفری؛ نگاهی تحلیلی به ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 (مقاله علمی وزارت علوم
-
مقاله
هماستناد
احراز رشد و تعیین کیفر در ماده 91 قانون مجازات اسلامی؛ (مطالعه موردی پرونده های دادگستری تهران) (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی
-
مقاله
هماستناد
اعمال مقرّرات نظارت الکترونیکی در خصوص اطفال و نوجوانان؛ پیامدها، چالش ها و راهکارها (مقاله علمی وزارت علوم)
ماده 91 قانون مجازات اسلامی و همچنین امکان بهره از این نهاد در مقام صدور
-
مقاله
هماستناد
حمایت حقوقی از جنین
مواد 91، 92، 262 قانون مجازات اسلامی
-
مقاله
هماستناد
نکتهٔ فقهی: تفسیر ولوج روح در قانون مجازات اسلامی
قانون مجازات اسلامی و ماده 91
فقط پیوندهایی که متنشان در بانک است، با شاهد از خودِ متن — نه شباهتِ آماری. عنوانِ بدونِ متن ساخته نمیشود.
