وصیت در نحوه تقسیم ترکه

وصیت در نحوه تقسیم ترکه خ. م.: در نشست قضایی برگزار شده در تاریخ 1400/10/02 در استان گیلان، موضوع بررسی وصیت و نحوه تقسیم ترکه مورد بحث و بررسی قرار گرفت. پرسش اصلی این بود که آیا سندی که پدر خانواده در زمان حیات به فرزند خود به عنوان سهم‌الارث منتقل می‌کند و در آن تصریح می‌شود که فرزند از ماترک حقی ندارد، به منزله صلح محسوب می‌شود یا اینکه این شرط باطل است و فرزند حق ارث دارد. هیات عالی قضایی با تاکید بر این که رابطه حقوقی میان پدر و فرزند در قالب عقد صلح صحیح است و شرط مذکور نیز معتبر می‌باشد، نظر اکثریت را تایید کرد و اعلام داشت که منتقلالیه پس از فوت پدر حق دریافت حقالارث را نخواهد داشت. نظر اکثریت بر این مبنا بود که انتقال اموال از پدر به فرزند در قالب عقد صلح انجام شده و به تبع آن، فرزند متعهد شده که از باقیمانده ماترک ارث نخواهد برد. در مقابل، نظر اقلیت به این نکته اشاره کرد که انتقال اموال در زمان حیات مورث صحیح است، اما حقوق ناشی از ارث پس از فوت ایجاد می‌شود و لذا این نوع شرط نمی‌تواند مانع از ارث بردن فرزند شود. اقلیت معتقد بود که این وصیت در حدود ثلث ماترک نافذ است و باطل نمی‌باشد. صورتجلسه نشست قضایی تاریخ برگزاری: 1400/10/02 برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر رشت موضوع وصیت در نحوه تقسیم ترکه پرسش براساس عرف برخی از مناطق کشور و بعضاً گیلان، پدر خانواده بخشی از املاک خودش را در زمان حیات خود به فرزندان خود به‌عنوان سهم‌الارث واگذار و تحویل می‌نماید و در سند تنظیمی قید می‌نماید که ملک به‌عنوان سهم‌الارث بوده و فرزند وی (منتقل‌الیه) از ماترک وی حقی ندارد و در زمان طرح دعوی تقسیم ترکه و جریان رسیدگی، وراث دیگر با استناد به سند مزبور مدعی هستند فرزند موصوف از ماترک سهمی ندارد زیرا سهم‌الارث خویش را دریافت نموده و باقی اموال به‌عنوان ماترک به دیگر وراث ب. غ. از منتقل‌الیه تعلق دارد؛ دادگاه‌ها در این‌گونه موارد اختلاف نظر دارند برخی از محاکم سند مزبور را نوعی صلح تلقی و به آن اعتبار می‌دهند و معتقدند تا زمانی که سند صلح باطل نشود واجد اثر قانونی است و آن وارثِ منتقل‌الیه از ماترک ارث نمی‌برد ولی عده‌ای دیگر از قضات با استناد به <a class="artref" href="/ماده/ماده-837-a_0815110236484">ماده 837 قانون مدنی</a> معتقدند شرط مزبور نوعی وصیت است که وصیت مزبور برخلاف قانون امری بوده و شرط مزبور باطل ولی عقد صحیح است و شخص در زمان حیات خود نمی‌تواند به موجب شرط مندرج در سند، وارث مزبور را از ارث محروم نماید. این دسته از قضات، وارث مزبور را مستحق دریافت سهم‌الارث خود از ماترک می‌دانند و به نفع وی حکم صادر می‌نمایند؛ آیا سند مزبور به منزله صلح محسوب و منتقل‌الیه با امضای سند، خودش را به استناد به مفهوم مخالف <a class="artref" href="/ماده/ماده-959-a_0815110236608">ماده 959 قانون مدنی</a> از الباقی ماترک محروم نموده است یا اینکه بنابر استدلال قضات دسته دوم شرط باطل و منتقل‌الیه از ماترک مورث ارث می‌برد؟ نظر هیات عالی در فرض سوال، رابطه حقوقی پدر و فرزند که در قالب یک ماهیت حقوقی (عقد) بخشی از اموالش را به موجب سند رسمی به نام فرزندش منتقل نموده، در قالب عقد صلح و صحیح است و شرط مبنی بر تعهد فرزند به اینکه بعد از فوت پدر سهم‌الارث از سایر ورثه مطالبه ننماید را در قالب عوض عقد صلح و تعهد به نفع ثالث نیز صحیح دانسته و نظریه اکثریت را مطلوب می‌داند. نظر اکثریت ب. ت. ب. قصد واقعی طرفین عقد (مالک و منتقل‌الیه) که بر این مبنا استوار بوده که پدر به‌عنوان مالک، قسمتی از اموال (مایملک) خ. ر. ب. فرزند در قالب عقد صلح منتقل می‌نماید و در مقابل آن منتقل‌الیه (فرزند) متعهد گردید که پس از فوت مورث از باقیمانده ماترک ارثی نخواهد برد و این قرارداد موثر د. ح. طرفین و قائم‌مقام آنان م. ب. و پس از فوت مورث، منتقل‌الیه حق دریافت حق‌الارث را ندارد. نظر اقلیت به صرف ایجاب و قبول، انتقال و تملیک نسبت به بخشی از املاک که در زمان حیات مورث صورت پذیرفته، صحیح و قطعی است لیکن در خصوص آن قسمتی که ذکر شده است، منتقل‌الیه از ماترک حقی ندارد. ب. ت. ب. اینکه ارث و حقوق ناشی از آن، پس از فوت مورث ایجاد می‌گردد و این انتقال، حکم قهری است (نه حق که قابل اسقاط باشد). بنابراین نه فرزند و نه مورث، نمی‌توانند خلاف بر حکم قهری تراضی نمایند لیکن ب. ت. ب. اینکه قصد مورث، تملیک و توزیع عادلانه ترکه میان بازماندگان بوده است از این جهت مشروع در وصیت تلقی گردیده و اساساً چنین وصیتی باطل نمی‌باشد و تا ثلث ماترک (سهم‌الارث) نافذ است.