نظر مشورتی 7/1400/1423 مورخ 1400/11/17 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص اختلاف در صلاحیت کیفری و احاله پرونده به حوزه قضایی دیگر در مراحل رسیدگی کیفری. با اصلاحات و الحاقات بعدی

استعلام : سؤال اول- در حوزه قضايي «الف» پرونده در دادسرا مورد رسيدگي و تحقيقات مقدماتي قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسي به محاكم كيفري آن حوزه ارسال شده است؛ اما دادگاه كيفري با عقيده به اين كه اركان و عناصر بزه در حوزه قضايي ديگري واقع شده است، پرونده را با صدور قرار عدم صلاحيت به آن حوزه قضايي ارسال كرده است؛ دادگاه كيفري دو شهرستان «ب» با اين عقيده كه صرفاً به پرونده هايي رسيدگي مي كند كه از دادسراي شهرستان «ب» و با كيفرخواست واصل شده باشد و ب. ت. ب. اين كه دادستان شهرستان «ب» مي بايست از كيفرخواست دفاع كند، پرونده را به دادسراي شهرستان «ب» ارسال كرده تا كيفرخواست صادر كند؛خواهشمند است به پرسش هاي زير پاسخ دهيد: ۱- هنگامي كه پرونده از دادگاه كيفري دو شهرستان «الف» به صلاحيت دادگاه كيفري دو شهرستان «ب» با صدور قرار عدم صلاحيت ارسال مي شود، آيا دادگاه كيفري دو شهرستان «ب» مي تواند با استدلال مزبور پرونده را براي صدور قرار جلب به دادرسي و كيفرخواست به دادسراي در معيت ارسال كند؟ ۲- در صورت مثبت بودن پاسخ، چنانچه بازپرس يا داديار دادسراي مزبور عقيده بر صدور قرار منع تعقيب به لحاظ فقدان يا عدم كفايت ادله داشته باشد، آيا مي تواند مبادرت به صدور اين قرار نمايد؟ سؤال دوم- پرونده در دادسراي شهرستان «الف» مورد رسيدگي قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسي و كيفرخواست به دادگاه كيفري دو ارسال مي شود؛ اين دادگاه از رئيس حوزه قضايي اعمال مواد ۴۱۸ و ۴۱۹ قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 و احاله پرونده را درخواست مي كند و پرونده حسب مورد به ديوان عالي كشور يا محاكم تجديد نظر ارسال مي شود؛ چنانچه مراجع مزبور با احاله پرونده به حوزه قضايي شهرستان «ب» موافقت كنند: 1- پرونده بايد به كدام مرجع (دادسراي شهرستان «ب» و يا محاكم كيفري دو شهرستان «ب») ارسال شود؟ 2- چنانچه پرونده به محاكم كيفري دو شهرستان «ب» ارسال شود، آيا قاضي دادگاه مي تواند با اين استدلال كه دادستان بايد از كيفرخواست دفاع كند و از آن جا كه كيفرخواست از سوي دادستان شهرستان «ب» صادر نشده است، پرونده را به دادسرا ارسال كند؟ 3- چنانچه دادگاه كيفري دو شهرستان «ب» قائل به اين باشد كه مي تواند با همان كيفرخواست صادره از شهرستان «الف» به پرونده رسيدگي كند، آيا دادستان شهرستان «ب» موظف است از كيفرخواستي كه خود صادر نكرده است، دفاع كند؟ 4- چنانچه قائل به اين باشيم كه پرونده جهت صدور كيفرخواست بايد به دادسراي شهرستان «ب» ارسال شود، آيا بازپرس يا داديار مي توانند به قرار جلب به دادرسي و كيفرخواست صادره توجه نكرده و براي مثال به لحاظ عدم كفايت ادله، قرار منع تعقيب صادر كنند؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : سؤال اول) 1 و 2- در فرض مطروحه كه متعاقب پايان مرحله تحقيقات مقدماتي، پرونده امر با صدور كيفرخواست به دادگاه كيفري دو شهرستان «الف»، ارسال و سپس از سوي اين دادگاه با قرار عدم صلاحيت به دادگاه كيفري دو شهرستان «ب»، ارسال و دادگاه كيفري شهرستان «ب» صلاحيت خود را پذيرفته است، اين دادگاه بايد ب. ت. ب. اطلاق بند «الف» ماده 335 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392 مبادرت به رسيدگي نمايد و صرف صدور كيفرخواست از سوي دادسراي فاقد صلاحيت محلي، مجوز عدم رسيدگي دادگاه و ارسال پرونده به دادسرايي كه در معيت آن انجام وظيفه مي كند، نمي¬باشد؛ ضمن آن كه مرحله تحقيقات مقدماتي با صدور كيفرخواست به پايان رسيده و مرحله دادرسي در معناي اخص آغاز مي شود و تجديد مراحل رسيدگي به پرونده در واقع تجويز رسيدگي به آن در دو نوبت در مرحله تحقيقات مقدماتي است كه بر خلاف اصول حاكم بر دادرسي كيفري است و اين امر همچنين مي تواند موجب اخلال در نظم دادرسي و تضييع حقوق اشخاص و اتخاذ تصميمات متناقض شود و لذا بدون نص قانون، ارسال پرونده از سوي دادگاه كيفري دو صالح به دادسرا به منظور رسيدگي مجدد و صدور كيفرخواست، فاقد وجاهت قانوني است. سؤال دوم) 1 تا 4- ب. ت. ب. تصريح ماده 418 قانون آيين دادرسي كيفري مصوب 1392، احاله پرونده به حوزه قضايي ديگر ناظر بر مراحل رسيـدگي كيفري است؛ بنابراين چنانچه با درخواست احاله در مرحله رسيدگي در دادگاه كيفري دو موافقت شده باشد، پرونده جهت رسيدگي در دادگاه كيفري دو، به حوزه قضايي احاله شونده ارسال مي شود؛ اين دادگاه بايد ب. ت. ب. اطلاق بند «الف» ماده 335 و ماده 342 اين قانون، دادستان را براي شركت در جلسه رسيدگي احضار و مبادرت به رسيدگي كند و ب. ت. ب. آنچه در پاسخ به سؤال اول گفته شد، صرف صدور كيفرخواست از سوي دادسراي حوزه قضايي ديگر، مجوز عدم رسيدگي دادگاه و ارسال پرونده به دادسرايي كه در معيت آن انجام وظيفه مي كند، نيست. نظریه مشورتی شماره 7/1400/1423 مورخ 1400/11/17 در این استعلام، دو سوال درباره نحوه رسیدگی به پرونده‌های کیفری و صلاحیت دادگاه‌ها مطرح شده است. در سوال اول، پس از ارسال پرونده از دادگاه کیفری دو شهرستان «الف» به شهرستان «ب» با قرار عدم صلاحیت، اعلام شده است که دادگاه کیفری شهرستان «ب» باید ب. ت. ب. بند «الف» ماده 335 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 به پرونده رسیدگی کند و نمی‌تواند پرونده را به دادسرا ارسال کند. در مورد سوال دوم، در صورتی که پرونده به حوزه قضایی شهرستان «ب» ارجاع شود، بر اساس ماده 418 قانون آیین دادرسی کیفری، پرونده باید به دادگاه کیفری دو شهرستان «ب» ارسال گردد و این دادگاه موظف است با احضار دادستان، به رسیدگی ادامه دهد و نمی‌تواند پرونده را به دادسرا ارسال کند. همچنین، دادستان شهرستان «ب» نیز نمی‌تواند از کیفرخواستی که صادر نکرده، دفاع نکند. تاریخ نظریه: 1400/11/17 شماره نظریه: 7/1400/1423 شماره پرونده: 1400-168-1423 ک سوال اول- در حوزه قضایی «الف» پرونده در دادسرا مورد رسیدگی و تحقیقات مقدماتی قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسی به محاکم کیفری آن حوزه ارسال شده است؛ اما دادگاه کیفری با عقیده به این‌که ارکان و عناصر بزه در حوزه قضایی دیگری واقع شده است، پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت به آن حوزه قضایی ارسال کرده است؛ دادگاه کیفری دو شهرستان «ب» با این عقیده که صرفاً به پرونده‌هایی رسیدگی می‌کند که از دادسرای شهرستان «ب» و با کیفرخواست واصل شده باشد و ب. ت. ب. این‌که دادستان شهرستان «ب» می‌بایست از کیفرخواست دفاع کند، پرونده را به دادسرای شهرستان «ب» ارسال کرده تا کیفرخواست صادر کند؛خواهشمند است به پرسش‌های زیر پاسخ دهید: سوال دوم- پرونده در دادسرای شهرستان «الف» مورد رسیدگی قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست به دادگاه کیفری دو ارسال می‌شود؛ این دادگاه از رئیس حوزه قضایی اعمال مواد 418 و 419 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و احاله پرونده را درخواست می‌کند و پرونده حسب مورد به دیوان عالی کشور یا محاکم تجدید نظر ارسال می‌شود؛ چنانچه مراجع مزبور با احاله پرونده به حوزه قضایی شهرستان «ب» موافقت کنند: سوال اول) 1 و 2- در فرض مطروحه که متعاقب پایان مرحله تحقیقات مقدماتی، پرونده امر با صدور کیفرخواست به دادگاه کیفری دو شهرستان «الف»، ارسال و سپس از سوی این دادگاه با قرار عدم صلاحیت به دادگاه کیفری دو شهرستان «ب»، ارسال و دادگاه کیفری شهرستان «ب» صلاحیت خود را پذیرفته است، این دادگاه باید ب. ت. ب. اطلاق بند «الف» ماده 335 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مبادرت به رسیدگی نماید و صرف صدور کیفرخواست از سوی دادسرای فاقد صلاحیت محلی، مجوز عدم رسیدگی دادگاه و ارسال پرونده به دادسرایی که در معیت آن انجام وظیفه می‌کند، نمی‌باشد؛ ضمن آن‌که مرحله تحقیقات مقدماتی با صدور کیفرخواست به پایان رسیده و مرحله دادرسی در معنای اخص آغاز می‌شود و تجدید مراحل رسیدگی به پرونده در واقع تجویز رسیدگی به آن در دو نوبت در مرحله تحقیقات مقدماتی است که بر خلاف اصول حاکم بر دادرسی کیفری است و این امر همچنین می‌تواند موجب اخلال در نظم دادرسی و تضییع حقوق اشخاص و اتخاذ تصمیمات متناقض شود و لذا بدون نص قانون، ارسال پرونده از سوی دادگاه کیفری دو صالح به دادسرا به منظور رسیدگی مجدد و صدور کیفرخواست، فاقد وجاهت قانونی است. سوال دوم) 1 تا 4- ب. ت. ب. تصریح ماده 418 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، احاله پرونده به حوزه قضایی دیگر ناظر بر مراحل رسیدگی کیفری است؛ بنابراین چنانچه با درخواست احاله در مرحله رسیدگی در دادگاه کیفری دو موافقت شده باشد، پرونده جهت رسیدگی در دادگاه کیفری دو، به حوزه قضایی احاله‌شونده ارسال می‌شود؛ این دادگاه باید ب. ت. ب. اطلاق بند «الف» ماده 335 و ماده 342 این قانون، دادستان را برای شرکت در جلسه رسیدگی احضار و مبادرت به رسیدگی کند و ب. ت. ب. آنچه در پاسخ به سوال اول گفته شد، صرف صدور کیفرخواست از سوی دادسرای حوزه قضایی دیگر، مجوز عدم رسیدگی دادگاه و ارسال پرونده به دادسرایی که در معیت آن انجام وظیفه می‌کند، نیست. سؤال اول- در حوزه قضایی »الف« پرونده در دادسرا مورد رسیدگی و تحقیقات مقدماتی قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسی به محاکم کیفری آن حوزه ارسال شده است؛ اما دادگاه کیفری با عقیده به اینکه ارکان و عناصر بزه در حوزه قضایی دیگری واقع شده است، پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت به آن حوزه قضایی ارسال کرده است؛ دادگاه کیفری دو شهرستان »ب« با این عقیده که صرفاً به پروندههایی رسیدگی میکند که از دادسرای شهرستان »ب« و با کیفرخواست واصل شده باشد و ب. ت. ب. اینکه دادستان شهرستان »ب« میبایست از کیفرخواست دفاع کند، پرونده را به دادسرای شهرستان »ب« ارسال کرده تا کیفرخواست صادر کند؛خواهشمند است به پرسشهای زیر پاسخ دهید: -1 هنگامی که پرونده از دادگاه کیفری دو شهرستان »الف« به صلاحیت دادگاه کیفری دو شهرستان »ب« با صدور قرار عدم صلاحیت ارسال میشود، آیا دادگاه کیفری دو شهرستان »ب« میتواند با استدلال مزبور پرونده را برای صدور قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست به دادسرای در معیت ارسال کند؟ -2 در صورت مثبت بودن پاسخ، چنانچه بازپرس یا دادیار دادسرای مزبور عقیده بر صدور قرار منع تعقیب به لحاظ فقدان یا عدم کفایت ادله داشته باشد، آیا میتواند مبادرت به صدور این قرار نماید؟ سؤال دوم- پرونده در دادسرای شهرستان »الف« مورد رسیدگی قرار گرفته و با صدور قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست به دادگاه کیفری دو ارسال میشود؛ این دادگاه از رئیس حوزه قضایی اعمال مواد 418 و 419 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و احاله پرونده را درخواست میکند و پرونده حسب مورد به دیوان عالی کشور یا محاکم تجدید نظر ارسال میشود؛ چنانچه مراجع مزبور با احاله پرونده به حوزه قضایی شهرستان »ب« موافقت کنند: -1 پرونده باید به کدام مرجع )دادسرای شهرستان »ب« و یا محاکم کیفری دو شهرستان »ب(« ارسال شود؟ -2 چنانچه پرونده به محاکم کیفری دو شهرستان »ب« ارسال شود، آیا قاضی دادگاه میتواند با این استدلال که دادستان باید از کیفرخواست دفاع کند و از آنجا که کیفرخواست از سوی دادستان شهرستان »ب« صادر نشده است، پرونده را به دادسرا ارسال کند؟ -3 چنانچه دادگاه کیفری دو شهرستان »ب« قائل به این باشد که میتواند با همان کیفرخواست صادره از شهرستان »الف« به پرونده رسیدگی کند، آیا دادستان شهرستان »ب« موظف است از کیفرخواستی که خود صادر نکرده است، دفاع کند؟ -4 چنانچه قائل به این باشیم که پرونده جهت صدور کیفرخواست باید به دادسرای شهرستان »ب« ارسال شود، آیا بازپرس یا دادیار میتوانند به قرار جلب به دادرسی و کیفرخواست صادره توجه نکرده و برای مثال به لحاظ عدم کفایت ادله، قرار منع تعقیب صادر کند؟ سؤال اول( 1 و -2 در فرض مطروحه که متعاقب پایان مرحله تحقیقات مقدماتی، پرونده امر با صدور کیفرخواست به دادگاه کیفری دو شهرستان »الف«، ارسال و سپس از سوی این دادگاه با قرار عدم صلاحیت به دادگاه کیفری دو شهرستان »ب«، ارسال و دادگاه کیفری شهرستان »ب« صلاحیت خود را پذیرفته است، این دادگاه باید ب. ت. ب. اطلاق بند »الف« ماده 335 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 مبادرت به رسیدگی نماید و صرف صدور کیفرخواست از سوی دادسرای فاقد صلاحیت محلی، مجوز عدم رسیدگی دادگاه و ارسال پرونده به دادسرایی که در معیت آن انجام وظیفه میکند، نمیباشد؛ ضمن آنکه مرحله تحقیقات مقدماتی با صدور کیفرخواست به پایان رسیده و مرحله دادرسی در معنای اخص آغاز میشود و تجدید مراحل رسیدگی به پرونده در واقع تجویز رسیدگی به آن در دو نوبت در مرحله تحقیقات مقدماتی است که بر خلاف اصول حاکم بر دادرسی کیفری است و این امر همچنین میتواند موجب اخلال در نظم دادرسی و تضییع حقوق اشخاص و اتخاذ تصمیمات متناقض شود و لذا بدون نص قانون، ارسال پرونده از سوی دادگاه کیفری دو صالح به دادسرا به منظور رسیدگی مجدد و صدور کیفرخواست، فاقد وجاهت قانونی است. سؤال دوم( 1 تا -4 ب. ت. ب. تصریح ماده 418 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ، 1392 احاله پرونده به حوزه قضایی دیگر ناظر بر مراحل رسیـدگی کیفری است؛ بنابراین چنانچه با درخواست احاله در مرحله رسیدگی در دادگاه کیفری دو موافقت شده باشد، پرونده جهت رسیدگی در دادگاه کیفری دو، به حوزه قضایی احالهشونده ارسال میشود؛ این دادگاه باید ب. ت. ب. اطلاق بند »الف« ماده 335 و ماده 342 این قانون، دادستان را برای شرکت در جلسه رسیدگی احضار و مبادرت به رسیدگی کند و ب. ت. ب. آنچه در پاسخ به سؤال اول گفته شد، صرف صدور کیفرخواست از سوی دادسرای حوزه قضایی دیگر، مجوز عدم رسیدگی دادگاه و ارسال پرونده به دادسرایی که در معیت آن انجام وظیفه میکند، نیست. دکتر …