نظر مشورتی 7/1401/1224 مورخ 1401/12/01 اداره کل حقوقی قوه قضائیه در خصوص نحوه صدور حکم مجازات در جرایم تعزیری در صورت توبه مرتکب بر اساس مقررات ماده 115 قانون مجازات اسلامی مصوب 13

استعلام : 1- ب. ت. ب. مواد 114 و 115 و تبصره 2 ماده اخير از قانون مجازات اسلامي (بخش مواد عمومي)، هرگاه متهم در جرايم موجب حد (غير از قذف و محاربه) قبل از اثبات جرم، توبه كند و ندامت و اصلاح او محرز شود، حد ساقط مي‌شود؛ به نظر مي‌رسد در جرايم تعزيري درجه يك تا پنج و همچنين جرايم تعزيري كه منصوص شرعي باشند، چنانچه مرتكب قبل از اثبات جرم توبه نمايد و ندامت و اصلاح او براي قاضي محرز شود، به طريق اولي بايد تعزير ساقط شود؛ ولي از عبارات مواد قانوني مذكور و تبصره 2 چنين امري برداشت نمي‌شود، نظرتان چيست؟ 2- اساساً قبل از اثبات جرم، اصل برائت حاكم است. بحث سقوط مجازات چه معنا دارد؟ مقصود مقنن چه بوده است؟ 3- آيا احراز توبه و ندامت به معناي احراز جرم نيست؟ پس قبل از اثبات چه معنا دارد؟ نظريه مشورتي اداره كل حقوقي قوه قضاييه : 1- اولاً، با عنايت به صراحت ماده 115 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392، «توبه مرتكب» حسب مورد در جرايم تعزيري درجه 6، 7 و 8 موجب سقوط مجازات و در جرايم تعزيري درجه 5 به بالا مي‌تواند از جهات تخفيف مجازات باشد و با لحاظ صراحت تبصره 2 ماده پيش‌گفته، اطلاق مقررات اين ماده شامل تعزيرات منصوص شرعي نمي‌شود. ثانياً، مطابق احكام اسلام، توبه در جرايم مستوجب حد مسقط حد است و به طريق اولي مسقط تعزير؛ با اين وجود قانونگذار بر پايه برخي مصالح اجتماعي و با اتخاذ رويكردي واقع‌بينانه در قبال جرايم تعزيري، در تعزيرات درجه يك تا پنج، توبه را مسقط تعزير ندانسته است؛ اما در تعزيرات منصوص شرعي، ب. ت. ب. عبارت «اطلاق مقررات اين ماده» در تبصره 2 ماده 115 قانون مجازات اسلامي مقصود قانونگذار از اين عبارت، خروج حكم تعزيرات منصوص شرعي و توبه مرتكب در اين تعزيرات، از شمول اطلاق موجود در اين ماده است؛ به بيان ديگر قانونگذار در تبصره يادشده، اطلاق ماده مبني بر اين‌كه «در جرايم تعزيري درجه يك تا پنج، توبه موجب تخفيف مجازات است» و نيز اطلاق حكم تبصره يك اين ماده مبني بر اين‌‌كه «تكرار جرم مانع بهره‌‌مندي از آثار توبه است» را از شمول احكام تعزيرات منصوص شرعي خارج كرده و توبه در تعزيرات منصوص را تابع احكام و مقررات خاص اين تعزيرات دانسته است. نتيجه اين‌كه به‌جز تعزيرات منصوص شرعي، اگر دادگاه توبه مرتكب را احراز كند، در جرايم تعزيري درجه شش تا هشت، مجازات ساقط و در ساير جرايم تعزيري، موجب تخفيف مجازات مي‌شود. 2 و 3- منظور از عبارت «متهم قبل از اثبات جرم توبه كند....»، مذكور در ماده 114 قانون مجازات اسلامي مصوب 1392 اين است كه متهم بايد قبل از قطعيت حكم (قبل از صدور حكم قطعي) توبه كند و دادگاه رسيدگي¬كننده در هر مرحله از مراحل دادرسي؛ اعم از بدوي يا تجديد نظر، قبل از قطعيت حكم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وي را احراز كند؛ زيرا مادام كه حكم محكوميت كسي قطعي نشده است، نمي¬توان جرم او را ثابت دانست و به همين جهت صدور كيفرخواست و نيز صدور رأي بدوي كه قابل تجديد نظر باشد، «اثبات جرم» تلقي نمي‌شود. نظریه مشورتی شماره 7/1401/1224 مورخ 1401/12/01 موضوع استعلام به بررسی تاثیر توبه بر سقوط مجازات در جرایم تعزیری می‌پردازد. سوالات مطرح شده شامل این موارد است: آیا توبه قبل از اثبات جرم می‌تواند منجر به سقوط مجازات در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج شود؟ معنای سقوط مجازات چیست؟ و آیا احراز توبه و ندامت به معنای اثبات جرم است؟ پاسخ اداره کل حقوقی قوه قضاییه به این استعلام بر اساس ماده 115 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این‌گونه است که توبه در جرایم تعزیری درجه 6 تا 8 موجب سقوط مجازات می‌شود، اما در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج، توبه تنها می‌تواند منجر به تخفیف مجازات شود و این موضوع شامل تعزیرات منصوص شرعی نمی‌شود. همچنین، توبه باید پیش از قطعیت حکم (قبل از صدور حکم قطعی) احراز شود، زیرا تا زمانی که حکم محکومیت قطعی نشده است، نمی‌توان جرم را ثابت دانست. تاریخ نظریه: 1401/12/01 شماره نظریه: 7/1401/1224 شماره پرونده: 1401-186/2-1224 ک 2 و 3- منظور از عبارت «متهم قبل از اثبات جرم توبه کند....»، مذکور در ماده 114 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این است که متهم باید قبل از قطعیت حکم (قبل از صدور حکم قطعی) توبه کند و دادگاه رسیدگی‌کننده در هر مرحله از مراحل دادرسی؛ اعم از بدوی یا تجدید نظر، قبل از قطعیت حکم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وی را احراز کند؛ زیرا مادام که حکم محکومیت کسی قطعی نشده است، نمی‌توان جرم او را ثابت دانست و به همین جهت صدور کیفرخواست و نیز صدور رای بدوی که قابل تجدید نظر باشد، «اثبات جرم» تلقی نمی‌شود. -1 اولا،ً با عنایت به صراحت ماده 115 قانون مجازات اسلامی مصوب » ، 1392 توبه مرتکب« حسب مورد در جرایم تعزیری درجه 7 ، 6 و 8 موجب سقوط مجازات و در جرایم تعزیری درجه 5 به بالا میتواند از جهات تخفیف مجازات باشد و با لحاظ صراحت تبصره 2 ماده پیشگفته، اطلاق مقررات این ماده شامل تعزیرات منصوص شرعی نمیشود. ثانیا،ً مطابق احکام اسلام، توبه در جرایم مستوجب حد مسقط حد است و به طریق اولی مسقط تعزیر؛ با این وجود قانونگذار بر پایه برخی مصالح اجتماعی و با اتخاذ رویکردی واقعبینانه در قبال جرایم تعزیری، در تعزیرات درجه یک تا پنج، توبه را مسقط تعزیر ندانسته است؛ اما در تعزیرات منصوص شرعی، ب. ت. ب. عبارت »اطلاق مقررات این ماده« در تبصره 2 ماده 115 قانون مجازات اسلامی مقصود قانونگذار از این عبارت، خروج حکم تعزیرات منصوص شرعی و توبه مرتکب در این تعزیرات، از شمول اطلاق موجود در این ماده است؛ به بیان دیگر قانونگذار در تبصره یادشده، اطلاق ماده مبنی بر اینکه »در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج، توبه موجب تخفیف مجازات است« و نیز اطلاق حکم تبصره یک این ماده مبنی بر اینکه »تکرار جرم مانع بهرهمندی از آثار توبه است« را از شمول احکام تعزیرات منصوص شرعی خارج کرده و توبه در تعزیرات منصوص را تابع احکام و مقررات خاص این تعزیرات دانسته است. نتیجه اینکه بهجز تعزیرات منصوص شرعی، اگر دادگاه توبه مرتکب را احراز کند، در جرایم تعزیری درجه شش تا هشت، مجازات ساقط و در سایر جرایم تعزیری، موجب تخفیف مجازات میشود. 2 و -3 منظور از عبارت »متهم قبل از اثبات جرم توبه کند....«، مذکور در ماده 114 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این است که متهم باید قبل از قطعیت حکم )قبل از صدور حکم قطعی( توبه کند و دادگاه رسیدگیکننده در هر مرحله از مراحل دادرسی؛ اعم از بدوی یا تجدید نظر، قبل از قطعیت حکم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وی را احراز کند؛ زیرا مادام که حکم محکومیت کسی قطعی نشده است، نمی¬توان جرم او را ثابت دانست و به همین جهت صدور کیفرخواست و نیز صدور رأی بدوی که قابل تجدید نظر باشد، »اثبات جرم« تلقی نمیشود. دکتر …