تأثیر عدم ثبت نکاح بر صحت آن

رأی شعبه دیوان عالی کشور آقای ع. ج. در تاریخ 92/12/6 دادخواستی با وکالت آقای غ. ی.به طرفیت خانم پ. س.ز. به خواسته تایید فسخ نکاح به جهت تدلیس تقدیم نموده که شعبه اول دادگاه عمومی گرمی تحت پرونده شماره 19/ 93 عهده دار رسیدگی شده است وکیل خ. د. د. تقدیمی توضیح داده که موکلش در تاریخ 92/11/3 خوانده را با صداقیه 80 میلیون تومان به عقد دائمی و شرعی خود در آورده است. ب. ت. ب. اینکه مبنای عقد سلامتی طرفین به خصوص در موارد اساسی بوده است ولی خواهان متوجه می شود که خوانده قبل از نکاح از لحاظ بینایی از هر دو چشم به طور اساسی مشکل داشته است ودر معرض نابینائی است . خوانده و خانواده وی موضوع به این اهمیت را از خواهان مخفی نگه داشته اند . زوج به محض اطلاع از این موضوع اقدامات لازم را از طریق آشنایان انجام داد. اگر خواهان برابر اظهار نامه ارسالی از این موضوع مطلع بود حاضر به ازدواج با خوانده نمی شد. ب. ت. ب. مراتب فوق تقاضای تایید فسخ نکاح به جهت کتمان حقیقت و تدلیس در امر ازدواج مستنداً به مواد 1120 و 1128 قانون مدنی را دارم. به ضمیمه دادخواست تصویری از اظهار نامه ارسالی برای خوانده به تاریخ 92/11/28 مبنی بر اعلام فسخ نکاح به جهت مخفی نگه داشتن کم بینایی مطلق هر دو چشم و دو برگ معاینه چشمان زوجه و عقد نامه عادی مورخ 92/11/3 ارائه می شود. پرونده بدواً جهت صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع می شود. شورا در جلسه رسیدگی مورخ 92/12/21 پس از استماع اظهارات طرفین، زوجه را جهت معاینه چشمان نزد چشم پزشک معرفی می نماید. آقای ق. ن. از ناحیه زوجه اعلام وکالت می نماید. جلسه بعدی شورای حل اختلاف گرمی با حضور طرفین تشکیل می گردد . وکیل خ. ا. م. دارد موکل بر مبنای سلامتی خوانده با وی ازدواج کرده ولی بعد از عقد متوجه عیوب در چشمان زوجه شده و ادامه زندگی مشترک با این شرایط غیر ممکن است . فلذا ب. ت. ب. مخفی نگهداشتن این عیب قبل از عقد نکاح تقاضای فسخ داریم . ز. ا. م. دارد با خواهان پیوندسببی داریم و ایشان اطلاع داشت که بنده عینکی هستم .وکیل خ. ا. م. دارد عیوبی که موجب فسخ می شود در قانون مدنی احصاء شده است و عیب موجود در زوجه باعث فسخ نمی شود . شورا به علت عدم حصول نتیجه پرونده را به دادگاه اعاده می نماید . اولین جلسه رسیدگی دادگاه به تاریخ 93/4/3 با حضور خواهان و وکیل وی تشکیل می گردد. وکیل خوانده نیز لایحه ای تقدیم نموده است . وکیل خ. ا. م. دارد زوج طی اظهار نامه ارسالی برای زوجه مراتب فسخ نکاح را بوی اعلام نموده است . علت فسخ نکاح این بوده که زوجه بینایی خود را که در حد کوری مطلق م. ب. از زوج مخفی نگه داشته است و حتی آن را انکار نموده و مدعی بوده که از عینک بیشتر برای مطالعه و زیبایی استفاده می کند . زوج از زوجه پرسیده که چرا چشمان شما خون آلود است . اظهار داشته به خاطر استفاده از لوازم آرایشی و حساس بودن نسبت به آن است . به استناد مدارک پزشکی معتبر شماره چشمان خوانده 25 اعلام شده است . یعنی بینایی در حد صفر و کوری مطلق است . اگر چه زوجه به این مدارک اعتراض دارد تقاضای ارجاع موضوع به پزشکی قانونی را داریم . زوج جهت آشنایی با زوجه قبل از خواستگاری یک مشکل اساسی داشته و خانواده زوجه با این بهانه که صحبت کردن نامحرم در یک مکان با زوجه جایز نیست اجازه نداده اند که زوج از این عیب اساسی زوجه مطلع شود. ضمن اینکه این عیب و ایراد به راحتی قابل تشخیص و مشاهده نیست یا باید خود زوجه واقعیت را می گفت یا نظر پزشک متخصص گرفته می شد. ب. ت. ب. ماده 1128 قانون مدنی و با لحاظ اظهار نامه ارسالی و مدارک پزشکی و اینکه عیب چشم از عیوب اساسی محسوب می گردد و قابل مسامحه نیست و به جهت کتمان نمودن این بیماری تقاضای تایید فسخ نکاح را دارم وکیل ز. ن. د. لایحه تقدیمی در مقام دفاع توضیح داده که موارد فسخ نکاح در قانون مدنی احصاء شده و عیب زوجه از موارد فسخ نکاح نیست . ضمن اینکه مورد مزبور در زمان عقد نیز شرط نشده است . از طرفی زوجه نابینا نیست و ضعف بینایی وی در حدی نیست که مشکلی در زندگی مشترک ایجاد نماید . ایشان صرفاً عینکی است و به صورت ناچیز ضعف بینایی دارد . دادگاه در این جلسه مقرر می دارد زوجه طی شرحی به پزشکی قانونی معرفی تا میزان ضعف بینایی وی از هر دو چشم اعلام و اظهار نظر شود که آیا ضعف بینایی زوجه در حدی است که نتواند امور مربوط به زندگی روزانه خود انجام دهد؟ پزشکی قانونی در پاسخ مورخ 93/4/18 اعلام نموده که از زوجه معاینه و مشاوره تخصصی چشم به عمل آمد. از هر دو چشم ضعف بینایی به صورت دو بینی بوده و دید هر دو چشم با عینک در حد( 5/10- 4) م. ب. . عصب بینایی و شبکیه چشم سالم بوده و نامبرده می تواند کلیه امور مربوط به زندگی را به طور روزانه انجام دهد. (برگ ردیف53 پرونده) وکیل زوج با ارائه مدارک پزشکی مربوط به معاینات چشم زوجه به این نظریه اعتراض و تقاضای ارجاع موضوع به کمیسیون سه نفره پزشکی را می نماید. کمیسیون سه نفره پزشکی قانونی در پاسخ شماره 402 مورخ 93/6/4 اعلام نموده که این کمیسیون با شرکت دو نفر متخصص چشم و یک نفر متخصص پزشکی قانونی تشکیل و پس از بررسی سوابق و مدارک و معاینه زوجه بشرح زیر اظهار نظر می شود: "در معاینه عناصر چشمی (سگمان قدامی و خلفی و عصب بینایی و شبکیه ) و حرکات چشمی طبیعی بوده ولی اختلال انکساری شدید در چشم ها داشته که با عینک قابل اصلاح نسبی است و قادر به اداره امور روز مره خویش م. ب..(برگ ردیف 62 پرونده) وکیل زوج مجدداً به نظریه کمیسیون سه نفره پزشکی قانونی اعتراض نموده و توضیح می دهد نمره عینک اعلام نشده و اینکه اعلام شده انکسار شدید چشمی دارد . ولی با عینک قابل اصلاح نسبی است ابهام دارد ضمن اینکه مشکل زوج اداره امور زندگی توسط زوجه نیست بلکه مخفی نگه داشتن بیماری مورد نظر است . دادگاه مراتب را به پزشکی قانونی جهت طرح در کمیسیون تجدیدنظر پزشکی قانونی استان اردبیل اعلام می دارد. این کمیسیون در پاسخ شماره 717 مورخ 93/11/25 توضیح داده که کمیسیون با شرکت دو نفر متخصص چشم و فلوشیپ قرینه و یک نفرمتخصص چشم و دو نفر متخصص پزشکی قانونی تشکیل شد و پس از بررسی سوابق و مدارک و معاینه زوجه بشرح زیر اظهار نظر می شود« عناصر چشمی شامل سگمان قدامی و خلفی و عصب بینایی و شبکیه و حرکات چشمی طبیعی م. ب. . اختلال انکساری شدید در چشم ها دارد. به طوری که دید هر چشم بدون عینک یک دهم، دید هر دو چشم با عینک به صورت جداگانه دو دهم و با هم (دید دو چشمی با عینک ) سه دهم م. ب. نامبرده با استفاده از عینک قادر به اداره امور روز مره عادی خویش م. ب. .ولی بدیهی است توانایی انجام کارهای ظریف چشمی را نخواهد داشت ." (برگ ردیف 84 پرونده ) وکیل زوج به این نظریه نیز اعتراض می نماید . در جلسه بعدی رسیدگی دادگاه به تاریخ 94/2/13 شهادت سه نفر از شهود خواهان استماع می گردد . شهود اجمالاً بیان داشته اند در جلسه عقد صحبتی از عینکی بودن زوجه نشده بود. یکی از شهود عاقد بوده که اظهار داشته در جلسه عقد زوجه عینکی به چشم نداشت. وکیل زوج نیز در این جلسه حاضر است و اظهار می دارد در نظریه پزشکی مشخص نشده ضعف بینایی زوجه قابل اصلاح هست یا خیر؟ و در آینده بدتر می شود یا خیر؟ و هیچ توجهی به مدارک پزشکی موجود نشده است . حتی یک شخص کور ممکن است بتواند امور زندگی خود را انجام دهد بنابراین مشکل ما مخفی نگه داشتن بیماری بوده است و تقاضای ارجاع موضوع به کمیسیون تهران را داریم . وکیل ز. ا. م. دارد ضعف بینایی از موارد فسخ نکاح نیست و در عقد نکاح شرطی برای بینایی کامل زوجه نشده است. زج قبلاً با زوجه آشنایی کامل داشته زیرا با هم فامیل بوده اند وکیل زوج می گوید موکلم هیچ آشنایی قبلی با خوانده نداشته و صرفاً در جلسه خواستگاری وی را دیده و نسبتی با هم ندارند. دادگاه ختم دادرسی را اعلام و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات طرفین و احراز رابطه زوجیت و اینکه زوج و وکیل وی با استناد به ضعف بینایی شدید زوجه که در حد کوری مطلق بوده و این موضوع را زوجه در زمان عقد مخفی نگهداشته و اگر زوج از بیماری زوجه مطلع می بود هرگز با وی ازدواج نمی کرد خواستار تایید فسخ نکاح گردیده و با عنایت به اینکه اولاً: در سند عادی نکاحیه شرایطی قید نشده است . ثانیاً: ضعف بینایی از موارد فسخ در قانون نمی باشد . ثالثاً: حسب نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی خوانده با استفاده از عینک قادر به اداره امور زندگی روز مره خود م. ب. رابعاً : مشروط بودن خوانده به ضعف خاص (عینکی نبودن) با عنایت به اظهارات خواهان و شهادت شهود تصریحاً یا متبانیاً شرط نشده است و اصل بر صحت عقد و تداوم صحت آن ( غیر قابل فسخ بودن) م. ب. فلذا ادعای خ. ر. و. ندانسته و طی دادنامه شماره 126 مورخ 94/2/13 حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر می نماید . پس از ابلاغ این رای به وکیل زوج نامبرده مبادرت به تجدیدنظر خواهی نموده که پس از انجام تشریفات قانونی ، شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره 345 مورخ 94/3/31 توضیح داده که صرفنظر از نحوه استدلال دادگاه بدوی ب. ت. ب. مستندات ابرازی طرفین و ن. ب. ا. وفق قوانین موضوعه از جمله ماده 20 و تبصره ذیل آن از قانون حمایت خانواده ثبت نکاح دائم الزامی است و طرفین دعوی مکلف به ثبت واقعه نکاح و سپس طرح دعوی فسخ نکاح می باشند و قوام و قابلیت اجرای دعوی مطروحه در صورت صدور حکم مستلزم ثبت نکاح در دفاتر اسناد رسمی است ولی در دعوی مطروحه سند نکاح دائم سند عادی است فلذا ضمن نقض رأی تجدیدنظر خواسته قرار عدم استماع دعوی صادر می نماید این رأی در تاریخ 94/4/16 به زوج ابلاغ گردیده و نامبرده ظرف مهلت مقرر قانونی ، اعتراض و دادخواست فرجامی خود را نسبت به دادنامه اخیر تقدیم نموده که پس از ثبت و تبادل لوایح جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است . گزارش پرونده و لایحه فرجامی هنگام شور قرائت می شود.هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ک. پور نطنزی عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد: رأی شعبه دیوان عالی کشور فرجام خواهی آقای ع. ج. نسبت به دادنامه شماره 345 مورخ 94/3/31 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل که در مقام نقض دادنامه شماره 126 مورخ 94/2/13 شعبه اول دادگاه عمومی گرمی اصدار گردیده و متضمن قرار عدم استماع دعوی در خصوص دادخواست ز. ف. خ. به خواسته فسخ نکاح است، وارد و موجه بنظر می رسد زیرا زوج در دادخواست تقدیمی و لوایح ارائه شده و مراحل دادرسی مدعی شده که زوجه را به موجب سند عادی ازدواج به عقد دائمی و شرعی خود در آورده ولی ن. ب. ا. زوجه دچار ضعف بینائی در حد کوری مطلق بوده و این بیماری و عیب را در زمان عقد ازدواج مخفی نگهداشته و عقد نکاح بر مبنای سلامتی زوج واقع شده خواستار تایید فسخ نکاح گردیده و دادگاه بدوی به موضوع رسیدگی و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات ومدافعات طرفین و نظریه کمیسیون پزشکی بنا به دلایل مندرج در رأی ادعای خ. ر. و. ندانسته و حکم بر بطلان دعوی زوج صادر نموده است ولی دادگاه تجدیدنظر استان با این استدلال که طرفین دعوی مکلف به ثبت رسمی واقعه نکاح و سپس طرح دعوی فسخ نکاح می باشند ولی در این پرونده سند نکاح دائم ابرازی یک سند عادی است فلذا ضمن نقض رأی تجدیدنظر خواسته مبادرت به صدور قرار عدم استماع دعوی نموده است . در حالیکه هر چند به موجب ماده 20 قانون حمایت خانواده مصوب 91/12/1 ثبت نکاح دائم الزامی است و عدم ثبت رسمی واقعه نکاح مستوجب تعقیب کیفری است ولی عقد نکاح فی مابین خواهان و خوانده از جنبه شرعی صحیح و تمام آثار نکاح صحیح بر آن مترتب است . یعنی ثبت رسمی نکاح جزو ارکان صحت نکاح نمی باشد ضمن اینکه زوجین هر دو بر علقه زوجیت و نکاح دائمی فیمابین اقرار و اعتراف دارند . بنابراین استدلال دادگاه تجدیدنظر در خصوص عدم قابلیت طرح و رسیدگی به این دعوی قبل از ثبت رسمی واقعه نکاح فاقد وجاهت قانونی است . از این رو دادنامه فرجام خواسته مستنداً به بند 2 ماده 371 قانون آئین دادرسی مدنی نقض می شود و به استناد بند الف ماده 401 همان قانون به دادگاه محترم صادر کننده قرار منقوض ارجاع می شود تا نسبت به رسیدگی ماهوی اقدام نماید. رئیس شعبه هشتم دیوان عالی کشور: حسن عباسیان مستشاران: سیروس کیقبادی مسعود ک. پورنطنزی فهرست شعبه دیوان عالی کشور شعبه دیوان عالی کشور نقد رأی تأثیر عدم ثبت نکاح بر صحت آن در تاریخ 28 اردیبهشت 1395، دیوان عالی کشور به پرونده‌ای رسیدگی کرد که در آن، خواهان درخواست تایید فسخ نکاح به دلیل تدلیس و کتمان عیب از سوی طرف مقابل را مطرح کرده بود. خواهان ادعا کرد که زوجه پیش از ازدواج، مشکلات بینایی خود که به کوری مطلق منجر می‌شد را مخفی نگه داشته و در صورت آگاهی از این موضوع، هرگز اقدام به ازدواج نمی‌کرد. مستندات این ادعا شامل اظهارنامه و مدارک پزشکی بود که نشان‌دهنده ضعف بینایی زوجه بود. <br>در مراحل دادرسی، دادگاه بدوی به این نتیجه رسید که ضعف بینایی زوجه نمی‌تواند موجب فسخ نکاح شود و حکم بر بطلان دعوی صادر کرد. همچنین، دادگاه تجدیدنظر به دلیل عدم ثبت رسمی نکاح، قرار عدم استماع دعوی صادر نمود. دیوان عالی کشور این تصمیم را نقض کرد و با استناد به این نکته که ثبت رسمی نکاح از ارکان صحت آن محسوب نمی‌شود و آثار نکاح شرعی بر آن مترتب است، پرونده را به دادگاه بدوی ارجاع داد تا به ماهیت دعوی رسیدگی کند. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/28 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: ثبت رسمی نکاح، از ارکان صحت عقد نکاح نیست؛ بنابراین، هرچند ثبت نکاح دائم الزامی بوده و عدم ثبت آن موجب تعقیب کیفری زوج است؛ ولی عقد نکاحی که بدون ثبت رسمی میان طرفین منعقد شده است از نظر شرعی صحیح بوده و تمام آثار نکاح صحیح بر آن مترتب است. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه هشتم دیوان عالی کشور تاریخ: 1394/09/29 - 11 : 14 قاضی: سیروس کیقبادی قاضی: مسعود کریم پور نطنزی قاضی: حسن عباسیان خلاصه جریان پرونده آقای ع. ج. در تاریخ 92/12/6 دادخواستی با وکالت آقای … خانلو به طرفیت خانم پ. س.ز. به خواسته تایید فسخ نکاح به جهت تدلیس تقدیم نموده که شعبه اول دادگاه عمومی گرمی تحت پرونده شماره 19 / 93 عهده دار رسیدگی شده است وکیل خ. د. د. تقدیمی توضیح داده که موکلش در تاریخ 92/11/3 خوانده را با صداقیه 80 میلیون تومان به عقد دائمی و شرعی خود در آورده است. ب. ت. ب. اینکه مبنای عقد سلامتی طرفین به خصوص در موارد اساسی بوده است ولی خواهان متوجه می‌شود که خوانده قبل از نکاح از لحاظ بینایی از هر دو چشم به طور اساسی مشکل داشته است ودر معرض نابینائی است. خوانده و خانواده وی موضوع به این اهمیت را از خواهان مخفی نگه داشته اند. زوج به محض اطلاع از این موضوع اقدامات لازم را از طریق آشنایان انجام داد. اگر خواهان برابر اظهارنامه ارسالی از این موضوع مطلع بود حاضر به ازدواج با خوانده نمی شد. ب. ت. ب. مراتب فوق تقاضای تایید فسخ نکاح به جهت کتمان حقیقت و تدلیس در امر ازدواج مستندا به مواد 1120 و 1128 قانون مدنی را دارم. به ضمیمه دادخواست تصویری از اظهارنامه ارسالی برای خوانده به تاریخ 92/11/28 مبنی بر اعلام فسخ نکاح به جهت مخفی نگه داشتن کم بینایی مطلق هر دو چشم و دو برگ معاینه چشمان زوجه و عقد نامه عادی مورخ 92/11/3 ارائه می‌شود. پرونده بدوا جهت صلح و سازش به شورای حل اختلاف ارجاع می‌شود. شورا در جلسه رسیدگی مورخ 92/12/21 پس از استماع اظهارات طرفین، زوجه را جهت معاینه چشمان نزد چشم پزشک معرفی می‌نماید. آقای … از ناحیه زوجه اعلام وکالت می‌نماید. جلسه بعدی شورای حل اختلاف گرمی با حضور طرفین تشکیل می‌گردد. وکیل خواهان اظهار می‌دارد موکل بر مبنای سلامتی خوانده با وی ازدواج کرده ولی بعد از عقد متوجه عیوب در چشمان زوجه شده و ادامه زندگی مشترک با این شرایط غیر ممکن است. فلذا ب. ت. ب. مخفی نگهداشتن این عیب قبل از عقد نکاح تقاضای فسخ داریم. زوجه اظهار می‌دارد با خواهان پیوندسببی داریم و ایشان اطلاع داشت که بنده عینکی هستم.وکیل خوانده اظهار می‌دارد عیوبی که موجب فسخ می‌شود در قانون مدنی احصاء شده است و عیب موجود در زوجه باعث فسخ نمی شود. شورا به علت عدم حصول نتیجه پرونده را به دادگاه اعاده می‌نماید. اولین جلسه رسیدگی دادگاه به تاریخ 93/4/3 با حضور خواهان و وکیل وی تشکیل می‌گردد. وکیل خوانده نیز لایحه ای تقدیم نموده است. وکیل خواهان اظهار می‌دارد زوج طی اظهارنامه ارسالی برای زوجه مراتب فسخ نکاح را بوی اعلام نموده است. علت فسخ نکاح این بوده که زوجه بینایی خود را که در حد کوری مطلق م. ب. از زوج مخفی نگه داشته است و حتی آن را انکار نموده و مدعی بوده که از عینک بیشتر برای مطالعه و زیبایی استفاده می کند. زوج از زوجه پرسیده که چرا چشمان شما خون آلود است. اظهار داشته به خاطر استفاده از لوازم آرایشی و حساس بودن نسبت به آن است. به استناد مدارک پزشکی معتبر شماره چشمان خوانده 25 اعلام شده است. یعنی بینایی در حد صفر و کوری مطلق است. اگر چه زوجه به این مدارک اعتراض دارد تقاضای ارجاع موضوع به پزشکی قانونی را داریم. زوج جهت آشنایی با زوجه قبل از خواستگاری یک مشکل اساسی داشته و خانواده زوجه با این بهانه که صحبت کردن نامحرم در یک مکان با زوجه جایز نیست اجازه نداده اند که زوج از این عیب اساسی زوجه مطلع شود. ضمن اینکه این عیب و ایراد به راحتی قابل تشخیص و مشاهده نیست یا باید خود زوجه واقعیت را می گفت یا نظر پزشک متخصص گرفته می شد. ب. ت. ب. ماده 1128 قانون مدنی و با لحاظ اظهارنامه ارسالی و مدارک پزشکی و اینکه عیب چشم از عیوب اساسی محسوب می‌گردد و قابل مسامحه نیست و به جهت کتمان نمودن این بیماری تقاضای تایید فسخ نکاح را دارم وکیل ز. ن. د. لایحه تقدیمی در مقام دفاع توضیح داده که موارد فسخ نکاح در قانون مدنی احصاء شده و عیب زوجه از موارد فسخ نکاح نیست. ضمن اینکه مورد مزبور در زمان عقد نیز شرط نشده است. از طرفی زوجه نابینا نیست و ضعف بینایی وی در حدی نیست که مشکلی در زندگی مشترک ایجاد نماید. ایشان صرفا عینکی است و به صورت ناچیز ضعف بینایی دارد. دادگاه در این جلسه مقرر می‌دارد زوجه طی شرحی به پزشکی قانونی معرفی تا میزان ضعف بینایی وی از هر دو چشم اعلام و اظهار نظر شود که آیا ضعف بینایی زوجه در حدی است که نتواند امور مربوط به زندگی روزانه خود انجام دهد؟ پزشکی قانونی در پاسخ مورخ 93/4/18 اعلام نموده که از زوجه معاینه و مشاوره تخصصی چشم به عمل آمد. از هر دو چشم ضعف بینایی به صورت دو بینی بوده و دید هر دو چشم با عینک در حد( 5/10 - 4 ) م. ب.. عصب بینایی و شبکیه چشم سالم بوده و نامبرده می‌تواند کلیه امور مربوط به زندگی را به طور روزانه انجام دهد. (برگ ردیف 53 پرونده) وکیل زوج با ارائه مدارک پزشکی مربوط به معاینات چشم زوجه به این نظریه اعتراض و تقاضای ارجاع موضوع به کمیسیون سه نفره پزشکی را می‌نماید. کمیسیون سه نفره پزشکی قانونی در پاسخ شماره 402 مورخ 93/6/4 اعلام نموده که این کمیسیون با شرکت دو نفر متخصص چشم و یک نفر متخصص پزشکی قانونی تشکیل و پس از بررسی سوابق و مدارک و معاینه زوجه به شرح زیر اظهار نظر می‌شود: در معاینه عناصر چشمی (سگمان قدامی و خلفی و عصب بینایی و شبکیه) و حرکات چشمی طبیعی بوده ولی اختلال انکساری شدید در چشم ها داشته که با عینک قابل اصلاح نسبی است و قادر به اداره امور روز مره خویش م. ب..(برگ ردیف 62 پرونده) وکیل زوج مجددا به نظریه کمیسیون سه نفره پزشکی قانونی اعتراض نموده و توضیح می دهد نمره عینک اعلام نشده و اینکه اعلام شده انکسار شدید چشمی دارد. ولی با عینک قابل اصلاح نسبی است ابهام دارد ضمن اینکه مشکل زوج اداره امور زندگی توسط زوجه نیست بلکه مخفی نگه داشتن بیماری مورد نظر است. دادگاه مراتب را به پزشکی قانونی جهت طرح در کمیسیون تجدیدنظر پزشکی قانونی استان اردبیل اعلام می دارد. این کمیسیون در پاسخ شماره 717 مورخ 93/11/25 توضیح داده که کمیسیون با شرکت دو نفر متخصص چشم و فلوشیپ قرینه و یک نفرمتخصص چشم و دو نفر متخصص پزشکی قانونی تشکیل شد و پس از بررسی سوابق و مدارک و معاینه زوجه به شرح زیر اظهار نظر می‌شود« عناصر چشمی شامل سگمان قدامی و خلفی و عصب بینایی و شبکیه و حرکات چشمی طبیعی م. ب.. اختلال انکساری شدید در چشم ها دارد. به طوری که دید هر چشم بدون عینک یک دهم، دید هر دو چشم با عینک به صورت جداگانه دو دهم و با هم (دید دو چشمی با عینک) سه دهم م. ب. نامبرده با استفاده از عینک قادر به اداره امور روز مره عادی خویش م. ب..ولی بدیهی است توانایی انجام کارهای ظریف چشمی را نخواهد داشت. (برگ ردیف 84 پرونده) وکیل زوج به این نظریه نیز اعتراض می‌نماید. در جلسه بعدی رسیدگی دادگاه به تاریخ 94/2/13 شهادت سه نفر از شهود خواهان استماع می‌گردد. شهود اجمالا بیان داشته اند در جلسه عقد صحبتی از عینکی بودن زوجه نشده بود. یکی از شهود عاقد بوده که اظهار داشته در جلسه عقد زوجه عینکی به چشم نداشت. وکیل زوج نیز در این جلسه حاضر است و اظهار می‌دارد در نظریه پزشکی مشخص نشده ضعف بینایی زوجه قابل اصلاح هست یا خیر؟ و در آینده بدتر می‌شود یا خیر؟ و هیچ توجهی به مدارک پزشکی موجود نشده است. حتی یک شخص کور ممکن است بتواند امور زندگی خود را انجام دهد بنابراین مشکل ما مخفی نگه داشتن بیماری بوده است و تقاضای ارجاع موضوع به کمیسیون تهران را داریم. وکیل زوجه اظهار می‌دارد ضعف بینایی از موارد فسخ نکاح نیست و در عقد نکاح شرطی برای بینایی کامل زوجه نشده است. زج قبلا با زوجه آشنایی کامل داشته زیرا با هم فامیل بوده اند وکیل زوج می گوید موکلم هیچ آشنایی قبلی با خوانده نداشته و صرفا در جلسه خواستگاری وی را دیده و نسبتی با هم ندارند. دادگاه ختم دادرسی را اعلام و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات طرفین و احراز رابطه زوجیت و اینکه زوج و وکیل وی با استناد به ضعف بینایی شدید زوجه که در حد کوری مطلق بوده و این موضوع را زوجه در زمان عقد مخفی نگهداشته و اگر زوج از بیماری زوجه مطلع می بود هرگز با وی ازدواج نمی کرد خواستار تایید فسخ نکاح گردیده و با عنایت به اینکه اولا: در سند عادی نکاحیه شرایطی قید نشده است. ثانیا: ضعف بینایی از موارد فسخ در قانون نمی‌باشد. ثالثا: حسب نظریه کمیسیون تخصصی پزشکی قانونی خوانده با استفاده از عینک قادر به اداره امور زندگی روز مره خود م. ب. رابعا: مشروط بودن خوانده به ضعف خاص (عینکی نبودن) با عنایت به اظهارات خواهان و شهادت شهود تصریحا یا متبانیا شرط نشده است و اصل بر صحت عقد و تداوم صحت آن (غیر قابل فسخ بودن) م. ب. فلذا ادعای خ. ر. و. ندانسته و طی دادنامه شماره --- مورخ 94/2/13 حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر می‌نماید. پس از ابلاغ این رای به وکیل زوج نامبرده مبادرت به تجدیدنظر خواهی نموده که پس از انجام تشریفات قانونی، شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل به موضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره --- مورخ 94/3/31 توضیح داده که صرفنظر از نحوه استدلال دادگاه بدوی ب. ت. ب. مستندات ابرازی طرفین و ن. ب. ا. وفق قوانین موضوعه از جمله ماده 20 و تبصره ذیل آن از قانون حمایت خانواده ثبت نکاح دائم الزامی است و طرفین دعوی مکلف به ثبت واقعه نکاح و سپس طرح دعوی فسخ نکاح می‌باشند و قوام و قابلیت اجرای دعوی مطروحه در صورت صدور حکم مستلزم ثبت نکاح در دفاتر اسناد رسمی است ولی در دعوی مطروحه سند نکاح دائم سند عادی است فلذا ضمن نقض رای تجدیدنظر خواسته قرار عدم استماع دعوی صادر می‌نماید این رای در تاریخ 94/4/16 به زوج ابلاغ گردیده و نامبرده ظرف مهلت مقرر قانونی، اعتراض و دادخواست فرجامی خود را نسبت به دادنامه اخیر تقدیم نموده که پس از ثبت و تبادل لوایح جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع شده است. گزارش پرونده و لایحه فرجامی هنگام شور قرائت می‌شود.هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای … ک. پور نطنزی عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رای می دهد: فرجام خواهی آقای ع. ج. نسبت به دادنامه شماره --- مورخ 94/3/31 شعبه دوم دادگاه تجدیدنظر استان اردبیل که در مقام نقض دادنامه شماره --- مورخ 94/2/13 شعبه اول دادگاه عمومی گرمی اصدار گردیده و متضمن قرار عدم استماع دعوی در خصوص دادخواست ز. ف. خ. به خواسته فسخ نکاح است، وارد و موجه به نظر می‌رسد زیرا زوج در دادخواست تقدیمی و لوایح ارائه شده و مراحل دادرسی مدعی شده که زوجه را به موجب سند عادی ازدواج به عقد دائمی و شرعی خود در آورده ولی ن. ب. ا. زوجه دچار ضعف بینائی در حد کوری مطلق بوده و این بیماری و عیب را در زمان عقد ازدواج مخفی نگهداشته و عقد نکاح بر مبنای سلامتی زوج واقع شده خواستار تایید فسخ نکاح گردیده و دادگاه بدوی به موضوع رسیدگی و ب. ت. ب. محتویات پرونده و اظهارات ومدافعات طرفین و نظریه کمیسیون پزشکی بنا به دلایل مندرج در رای ادعای خ. ر. و. ندانسته و حکم بر بطلان دعوی زوج صادر نموده است ولی دادگاه تجدیدنظر استان با این استدلال که طرفین دعوی مکلف به ثبت رسمی واقعه نکاح و سپس طرح دعوی فسخ نکاح می‌باشند ولی در این پرونده سند نکاح دائم ابرازی یک سند عادی است فلذا ضمن نقض رای تجدیدنظر خواسته مبادرت به صدور قرار عدم استماع دعوی نموده است. در حالی که هر چند به موجب ماده 20 قانون حمایت خانواده مصوب 91/12/1 ثبت نکاح دائم الزامی است و عدم ثبت رسمی واقعه نکاح مستوجب تعقیب کیفری است ولی عقد نکاح فی مابین خواهان و خوانده از جنبه شرعی صحیح و تمام آثار نکاح صحیح بر آن مترتب است. یعنی ثبت رسمی نکاح جزو ارکان صحت نکاح نمی‌باشد ضمن اینکه زوجین هر دو بر علقه زوجیت و نکاح دائمی فیمابین اقرار و اعتراف دارند. بنابراین استدلال دادگاه تجدیدنظر در خصوص عدم قابلیت طرح و رسیدگی به این دعوی قبل از ثبت رسمی واقعه نکاح فاقد وجاهت قانونی است. از این رو دادنامه فرجام خواسته مستندا به بند 2 ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی نقض می‌شود و به استناد بند الف ماده 401 همان قانون به دادگاه محترم صادر کننده قرار منقوض ارجاع می‌شود تا نسبت به رسیدگی ماهوی اقدام نماید.