جایگاه نظریه کارشناسی در دعوا

جایگاه نظریه کارشناسی در دعوا خ. م.: در تاریخ 21 اردیبهشت 1395، دیوان عالی کشور به بررسی پرونده‌ای پرداخت که در آن ی. ا. ط. به ادعای نقض حقوق قانونی خود پرداخته بود. خواسته اصلی شاکی، جبران خسارت و احقاق حقوق از طریق اثبات تخلف طرف مقابل بود. شاکی مدعی شد که طرف مقابل بر اساس قرارداد منعقده به تعهدات خود عمل نکرده و این امر منجر به خسارت و زیان او شده است. در مقابل، طرف مقابل در دفاعیات خود به عدم وجود تخلف و انکار ادعاهای شاکی اشاره کرد و مستنداتی مبنی بر حسن انجام کار ارائه نمود. دیوان عالی کشور پس از بررسی مستندات و استدلال‌های ارائه شده، با استناد به ماده 10 قانون مدنی و اصل آزادی قراردادها، به رد شکایت شاکی و تایید عدم تخلف طرف مقابل اقدام کرد. رای صادره از سوی دیوان به صورت قطعی و لازم‌الاجرا اعلام گردید. تاریخ دادنامه قطعی: 1395/02/21 شماره دادنامه قطعی: --- پیام: هرچند قانونگذار، قاضی را ملزم به تبعیت از نظر کارشناس ندانسته اما قاضی نمی تواند در امری که نیاز به تشخیص کارشناسی دارد، پس از وصول نظریه کارشناس، بدون تکیه بر قرائن علم آور و به صرف درخواست طرف دعوی، راسا مبلغ محکومٌ به را متفاوت با نظر کارشناسی تعیین کند و این اقدام تحصیل دلیل به نفع یا ضرر اصحاب دعوی و عدول قاضی از بیطرفی محسوب می‌شود. رای شعبه دیوان عالی کشور شماره پرونده: --- شماره دادنامه: --- شعبه: شعبه شانزدهم دیوان عالی کشور تاریخ: 1395/02/21 - 11 : 26 قاضی: عبدالعلی ناصح فورگ قاضی: عباسعلی علیزاده بایگی قاضی: سعید عالم قاضی: محمد دیوسالار. خلاصه جریان پرونده: آقای غ. ح.ز. با وکالت خانم م. ف. وکیل پایه 1 دادگستری د. ب. ط. همسرش خانم م. الف. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش در محاکم خانواده مشهد مطرح نموده که به شعبه --- ارجاع شده است در متن دادخواست وکیل خ. ب. ا. به فتوکپی مصدق سند نکاحیه رسمی مورخ 1378/05/10 که مفادا دلالت دارد عقد زوجیت دائم فیما بین اصحاب دعوی با مهریه یک جلد کلام اله مجید و یک شاخه نبات به مهریه پانزده هزار ریال و پنجاه عدد سکه کامل طلای بهار آزادی که بر ذمه زوج است و نیز مبلغ چهل و دو میلیون و پانصد هزار ریال وجه رایج جمهوری اسلامی نیز که بر ذمه زوج م. ب. و نیز پدر زوج متعهد شده است که در ازاء مبلغ مذکور در ستون صداق یک چهارم منزل مسکونی واقع در مشهد را با نشانی معین در سند مذکور و زمینی به مساحت دو هزار متر واقع در اراضی آبینه و یک سردسیر ساخته شده را به همراه سند منزل و اراضی به نام زوجه نماید. در ذیل رونوشت سند مذکور که تصویر آن از جمله مستندات دادخواست است قید گردیده است دفتر اسناد رسمی شماره... طی نامه شماره 3090 مورخ 1380/09/08 اعلام نمود که ز. ن. ب. تعهدات پدر زوج اقرار به وصول نموده است که ب. ت. ب. مراتب موضوع پرداخت مهریه مورد تعهد خود را تادیه کرده است. وکیل زوج برابر ماده 1133 قانون مدنی رسیدگی و صدور حکم مقتضی را خواستار شده است. در برگ 11 پرونده تصویر سند رسمی تنظیمی مورخ 1390/02/21 که مفادا حاکی است زوجه با حضور در دفتر اسناد رسمی اقرار به دریافت تمام مهریه خویش مندرج در سند نموده و گفته است از این بابت هیچگونه ادعا و طلبی از زوج در آینده نداشته و اعتراضی نیز نخواهد داشت و نیز در برگ 12 پرونده تصویر انتقال وکالت نسبت به دو دانگ اعیان آپارتمان منزل مسکونی است تفویض نموده است به آقای غ. ح.ز. و در برگ 13 پرونده خانم م.ا. رضایت خ. ر. ب. موجب سند رسمی مورخ 1390/02/21 جهت ازدواج مجدد همسرش اعلام نموده است. در لایحه‌ای که آقای ع.غ. وکیل خانم م.ا. خوانده دعوی تقدیم برای جلسه دادرسی مورخ 1392/09/18 نموده است به مستندات مذکور استناد نموده است و ضمنا گفته است خواهان برابر پرونده کیفری 920803 شعبه --- کیفری مشهد در تاریخ 1392/01/16 با ایراد ضرب و جرح و درگیری موکل را از منزل مشترک اخراج نموده است و تاکنون در پرونده کلاسه --- شعبه --- دادگاه حقوقی مشهد درباره موکلش تعیین تکلیف نکرده و حتی اجازه ملاقات دو فرزند دخترش را به ایشان نمی‌دهد که در این رابطه پرونده کلاسه --- در شعبه --- دادیار مجتمع قضایی شهید کامیاب تحت رسیدگی است و اقدام به تخریب ماشین پدر موکله نموده که به حبس تعلیقی محکوم شده است و این اقدامات و نیز اقدامات قبلی خ. م. ب. الزام موکله به تنظیم اقرارنامه مبنی بر وصول مهریه بدون اینکه ریالی به ایشان حسب اظهار موکله بپردازد بیانگر اهداف ایشان است که بتواند از این ابراز استفاده و درخواست طلاق نماید درخواست رسیدگی و بررسی موضوع را دارم هر چند موکله بخاطر دو فرزندش رضایت به جدای و طلاق ندارد اما به استناد مفاد مواد 29 و 30 قانون حمایت خانواده چنانچه زوج اصرار بر طلاق دارد ب. ت. ب. شرط ضمن عقد مندرج در سند نکاحیه (شرط تنصیف) و اینکه موکله 14 سال در زندگی مشترک و صرف دوران جوانی خود در این زندگی زحمات زیادی متحمل شده است و کل حقوق کارمندی خود را در این دوران در اختیار خواهان قرار داده اند که در ارقام حقوقی ایشان در حساب‌های بانکی مشخص است و استدعای استعلام دارد و نیز ایشان موکله را در تاریخ 1390/02/21 جهت اخذ اقرارنامه برای دریافت مهر و نیز ازدواج مجدد تحت فشار قرار داده و حتی شش دانگ از آپارتمان‌هایی را که قبلا در بلوار... مشارکتا خریداری نموده بودند وکالت آن را از محل برابر سند شماره 75 ... مورخ 1390/02/21 دفترخانه... مشهد دریافت و اقدام به فروش آن کرده‌اند که تاکنون وجه آن را به موکل مسترد نکرده‌اند. که در این خصوص نیز درخواست استرداد این وجه را دارد ب. ت. ب. اینکه در حال حاضر خواهان مالک یک باب آپارتمان مسکونی در منطقه... پلاک... طبقه... و یک دستگاه ماشین پراید سال 92 هستند اولا نصف ارزش اموال فوق را به موکل بپردازند ثانیا نفقه موکل را در طول 14 سال زندگی مشترک با نظر کارشناسی تعیین و پرداخت نمایند. ثالثا اجرت المثل زحمات موکل را بابت مدیریت خانه و تربیت و نگهداری فرزندان در طول این مدت پرداخت نمایند. رابعا کلیه وجوه موکل را که از محل حقوق ایشان از آموزش و پرورش با چک سفید امضا و کارت بانک در طول این سال‌ها بجز سال 92 که در اختیار موکل بوده است تعیین و پرداخت شود خامسا وضعیت حضانت دو فرزند مشترک و نیز حق ملاقات موکله هفته ای یکبار در محل تعیین تکلیف شود در جلسه دادرسی نیز که خوانده حضور نداشته است و وکیل خ. خ. خ. را ب. ش. د. صدور گواهی عدم امکان سازش اعلام نموده است وکیل خوانده آقای غ... به مطالب مندرج در لایحه تقدیمی استناد نموده است وکیل خ. گ. ا. با عنایت به اینکه خوانده محترم با خروج از تمکین و اینکه نسبت به حقوق مالی خود کل مهریه اقرار به دریافت آن دارد و اینکه خواهان (موکل) اموال غیر منقولی برای شرط تنصیف ندارد و موکل خود مستاجر است و از حیث پرداخت نفقه نیز موکل نسبت به خانم …. بی اعتنا نبوده و تمام هزینه‌های وی و تامین مسکن برای ایشان اقدام نموده است که مدارک موجود است در صورت صلاحدید تقدیم خواهد شد که بهترین مدرک از حیث جهیزیه طبق گزارش مرجع انتظامی است که تمام و کمال به خوانده تحویل گردیده است و در مورد دو دانگ آپارتمان ادعایی که تفویض وکالت از ناحیه خانم …. به موکل شده در ظهر قولنامه فیما بین آنان امضا شده این دو دانگ به موکل واگذار شده است در خصوص پرداخت اجرت المثل موکل اعلام آمادگی با نظر دادگاه محترم محاسبه و پرداخت می‌نماید در مورد پرونده کیفری و گزارش پلیس 110 نیز شکایت خانم … به قرار منع تعقیب شده است و سپس وکیل زوجه بر مالکیت زوج بر 6 دانگ یک باب آپارتمان در امامت و نیز مالکیت بر اتومبیل پراید تاکید نموده و گفته است موکل جهیزیه خود را دریافت نموده است. دادگاه ضمن صدور قرار داوری و معرفی داور توسط زوج و تعیین داور برای خوانده که مستنکف از تعیین داور بوده است و اعلام نظر داوران دستور تعیین وقت جهت اخذ توضیح از زوجین در خصوص نفقه و اجرت المثل صادر نموده است در جلسه مورخ 1393/03/12 وکیل ز. گ. ا. در مورد نفقه طبق اظهار موکله زوج در طول دوران زوجیت وجه نقدی به موکله پرداخت نکرده‌اند و حتی در صورت کم کاشت موکله از حقوق خود صرف زندگی مشترک نموده است فقط از تاریخ 1392/01/17 که خواهان موکله را از منزل مشترک اخراج کرده‌اند مبلغی از کل دریافت سهم یارانه موکله به ایشان پرداخت نموده‌اند ولی وجهی به عنوان نفقه به ایشان پرداخت نشده است وکیل خوانده خواستار شرط تنصیف دارائی شده است ز. گ. ا. تا 1392/01/17 ایشان در مسکن من حضور داشته و با هم زندگی می‌کردیم خرجی ایشان پرداخت می‌شده است ز. گ. ا. در شعبه --- در مورد نفقه پرونده مطرح نموده‌ام وکیل زوج گفته از تاریخ ترک منزل خانم …. تمام حقوق وی بابت نفقه به ایشان پرداخت شده و اکنون اموال موکل فقط یک خودروی پراید م. ب. که حاضر است جهت ایراع حق ایشان به ایشان پرداخت نماید در خصوص آپارتمان که مورد ادعای ایشان و وکیل محترم ایشان است نیز در صورت وجود مدارکی دال بر مالکیت موکل که تقاضا دارم به محضر دادگاه ارائه شود حرفی ندارد موکل هیچ گونه آپارتمانی ندارد و اکنون نیز مستاجر است دادگاه به وکیل زوجه اخطار نموده است هر گونه مدرکی دال بر مالکیت زوج به آپارتمان ادعایی دارد ارائه دهد که اخطاریه در تاریخ 1393/03/28 ابلاغ شده است مشخصات آپارتمان مورد نظر و شماره انتظامی پلاک خودرو توسط وکیل زوجه در برگ 47 پرونده اعلام شده است دادگاه از راهنمایی مالک شماره اعلام شده را استعلام نموده که در برگ 50 پرونده اعلام شده است خودرو مدل 92 سواری سایپا مدل 131 در مالکیت آقای غ. ح.ز. م. ب. و آپارتمان اعلام شده را برابر پاسخ استعلام از دفترخانه... مشهد در برگ... پرونده در مالکیت آقای غ. ح.ز. شش دانگ آن بوده است که دستور ارزیابی و اعلام ارزش آپارتمان توسط کارشناس منتخب را صادر نموده است در لایحه ای وکیل آقای ح.ز. در برگ... پرونده به دادگاه اعلام نموده که ملک مورد نظر توسط موکل حدودا دو سال قبل از وقوع طلاق فیما بین به دلیل ابراء دیون موکل به دیگری واگذار گردیده است برای اثبات این امر درخواست استعلام از ثبت راجع به پلاک ثبتی --- ... فرعی از --- ... فرعی از... اصلی بخش... مشهد نموده است که با استعلام از ثبت در برگ... پاسخ واصله حاکی است شش دانگ ملک مذکور برابر سند صلح مشتمل به رهن (چون در بانک مسکن در رهن بوده) شش دانگ مالکیت این ملک به آقای ح.ح.ز. منتقل و به نامش ثبت و سند مالکیت المثنی صادر شده است دادگاه با عدول از تصمیم قبلی خود برای تعیین اجرت المثل زوجه قرار ارجاع امر به کارشناسی و تعیین کارشناس صادر نموده است نظریه کارشناس در برگ های... و... پرونده با اعلام رقم یکصد و چهل و دو میلیون ریال معادل چهارده میلیون و دویست هزار تومان بابت اجرت المثل ایام زندگی مشترک برای زوجه اعلام گردیده وکیل ز. ن. ب. این نظریه اعتراض نموده است دادگاه قرار ارجاع امر به هیات کارشناسی را صادر نموده و حق الزحمه هیات را به عهده زوجه قرار داده است و با تودیع حق الزحمه هیات کارشناسی در برگ... پرونده هیات کارشناسان زوجه را مستحق 271/200/000 ریال اجرت المثل دانسته‌اند که این نظریه به خانم م. ف. و خانم م. الف. در تاریخ 1394/02/20 ابلاغ شده است خانم م. ف. در لایحه ای ضمن اینکه اعتراض به نظریه هیات کارشناسی در تاریخ 1394/02/27 نموده است. عدم توانایی موکلش جهت پرداخت حق الزحمه هیات 5 نفره کارشناسی تاکید نموده لذا درخواست اعلام نظریه تکمیلی کارشناسان را خواستار گردیده است که دادگاه مراتب را در روزهای 28 و 29 تلفنی به دو نفر از هیات کارشناسی از طریق منشی دادگاه در ذیل برگ... پرونده مراتب را ابلاغ نموده است در برگ... پرونده هیات کارشناسان نظریه تکمیلی خود را حسب خواسته دادگاه بر تایید نظریه قبلی خود مجددا اعلام نموده‌اند که این نظریه نیز در ظهر برگ... به وکلای طرفین از جمله به وکیل ز. د. ت. 1394/07/20 و به وکیل ز. د. ت. 1394/07/25 ابلاغ شده و اعلام نموده اعتراضی ندارد به دادگاه در تاریخ 1394/07/30 که وکیل ز. ط. ل. ای ضمن اعتراض نسبت به نظریه اعلام شده خواستار اظهار نظر دادگاه ب. ت. ب. اینکه نظر دادگاه می‌تواند صائب باشد و نظریه کارشناس طریقیت دارد نه موضوعیت و صدور رای بر اساس خواسته را خواستار گردیده است در تاریخ 1394/08/05 با بررسی اوراق پرونده ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه --- ضمن مقدمه‌ای که از سیر دادرسی و ارجاع پرونده به داوری و کارشناسی جهت سعی در سازش و تعیین اجرت المثل ایام زوجیت منعکس نموده است و ب. ت. ب. اینکه خواسته مطروحه طلاق از جانب زوج است که اصرار به طلاق داشته دعوی زوج را وارد دانسته ضمن صدور گواهی عدم امکان سازش مستندا به مواد 1133 قانون مدنی و مواد 26 و 27 و 29 و 35 قانون حمایت خانواده به زوج اجازه داده است ظرف مدت 3 ماه پس از قطعیت رای به یکی از محاضر طلاق مراجعه و با پرداخت مبلغ دویست میلیون ریال به عنوان اجرت المثل ایام زوجیت ن. ب. ا. نظریه‌های کارشناسی بدوی و هیات سه نفره متناسب نمی‌باشد نسبت به اجرای صیغه طلاق رجعی اقدام نماید نفقه ایام عده 500 هزار تومان جمعا یک میلیون و پانصد هزار تومان تعیین می‌گردد حضانت فرزندان به عهده پد رو مادر هر هفته به مدت 24 ساعت حق ملاقات فرزندان از ساعت 16 پنج شنبه لغایت 16 جمعه را دارد مهریه وصول شده جهیزیه در اختیار زوجه است در صورت عدم حضور زوجه صیغه طلاق جاری و به اطلاع زوجه خواهد رسید. از این رای وکیل زوجه تجدیدنظرخواهی نموده است و اعتراض او به نظر دادگاه در خصوص عدم توجه به نظریه هیات سه نفره کارشناس و استدلال دادگاه که ب. ت. ب. تخصصی بودن موضوع نظر توسط آن دادگاه شده است بوده پرونده پس از تبادل لوایح به شعبه --- دادگاه محترم تجدیدنظر استان خراسان رضوی ارجاع شده هیات شعبه در وقت فوق العاده با بررسی اوراق و محتویات پرونده با این استدلال که دادگاه ملزم به تبعیت از نظر کارشناسی طبق ماده 265 قانون آیین دادرسی مدنی نیست تجدیدنظرخواهی را وارد ندانسته و چون اعتراض موجهی که موجب نقض رای شود به عمل نیامده است با رد تجدیدنظرخواهی وکیل زوجه رای تجدیدنظر خواسته را تایید نموده است. اکنون از این رای وکیل ز. ف. خ. نموده است که هنگام شور دادخواست وی با گزارش پرونده قرائت می‌شود. هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش آقای … ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای م. دیو سالار دادیار دیوان عالی کشور اجمالا مبنی بر نقض دادنامه شماره --- فرجام‌خواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد: رای شعبه: فرجام‌خواهی وکیل زوجه که ب. ش. د. فرجامی و در لایحه تجدیدنظرخواهی نیز متعرض نظریات دادگاه محترم بدوی و تجدیدنظر محترم که نظریه دادگاه بدوی را مورد تایید قرار داده‌اند شده است. وارد است زیرا دادگاه محترم بدوی خود بر این امر که تعیین رقم اجرت المثل استحقاقی زوجه بابت ایام زندگی مشترک از جمله موضوعاتی است که نیاز به اظهار نظر کارشناس امور اجرت المثل دارد بوده و با صدور قرار ارجاع امر به کارشناس واحد و سپس با اصول اعتراض از جانب احد از متداعیین ارجاع به هیات سه نفره کارشناسی را ضروری دانسته است و علیرغم اظهار نظر هیات سه نفره کارشناسان و پس از اعتراض وکیل زوج به رقم تعیین شده توسط هیات سه نفره کارشناس و اظهار عجز موکلش از پرداخت حق الزحمه هیات 5 نفره کارشناس درخواست نظر تکمیلی هیات سه نفره را نموده دادگاه با اخذ نظر هیات سه نفره که همان نظریه اعلامی قبلی خود را مورد تایید قرار داده‌اند صرفا به لحاظ درخواست وکیل زوج با عنوان نمودن این امر که نظر کارشناس طریقیت دارد نه موضوعیت خود رقم مندرج در رای را مناسب دانسته است و آن را بابت اجرت المثل زوجه در رای منظور نموده است که این اقدام دادگاه مغایرت با نحوه رسیدگی به دلایل و قراینی است که موجب حصول علم به حقوق متصوره اصحاب دعوی می‌شود. قانونگذار نیز در ماده 265 که در مقام ارزش نظر کارشناسی گرچه قاضی را ملزم به تبعیت از آن ندانسته ولی گفته است نظر کارشناس طریقیت دارد منظور این است که نظریه کارشناس می‌تواند یکی از طرق حصول علم برای قاضی باشد معلوم نیست قضات محترم صادر کننده رای بدوی و هیات شعبه --- تجدیدنظر استان که رای بدوی را مورد تایید قرار داده اند و تلویحا نظر به قبول رقم تعیین شده از ناحیه هیات کارشناسی تا رقم پنجاه درصد افزایشی که نسبت به رقم تعیین شده از سوی کارشناسی واحد داشته‌اند با چه معیار و ضابطه‌ای استحقاق زوجه را بابت اجرت المثل ادعایی در صدور رقم اعلامی در رای تعیین نموده‌اند و در حقیقت امری که نیاز به تشخیص کارشناسی داشته است بدون تکیه بر قراین علم آور مورد اظهار نظر دادگاه محترم بدوی و نتیجتا دادگاه محترم تجدیدنظر قرار گرفته است که این اقدام دادگاه محترم از نظر حقوقدانان و فقهاء عظام مغایر با اصول دادرسی محسوب می‌شود و اصطلاحا تحصیل دلیل به نفع یا ضرر اصحاب دعوی و عدول قاضی از بی‌طرفی محسوب می‌گردد. بنا به مراتب رای فرجام‌خواسته مستندا به بند 3 ماده 371 و بند چ ماده 401 قانون آیین دادرسی مدنی نقض و پرونده جهت رسیدگی مجدد به یکی دیگر از شعب محاکم تجدیدنظر استان خراسان رضوی ارجاع می‌گردد. شعبه --- دیوانعالی کشوررئیس: عبدالعلی ناصح; مستشار: ع. علی علیزاده; عضو معاون: سعید عالم